Wat begon als een droomverhaal – een vluchteling die uitgroeit tot recyclingmagnaat – eindigde vorige week in 6 jaar cel voor Fariba Vancors, alias de ‘afvalkoningin’. Haar bedrijf Think Pink bleek verantwoordelijk voor een van de grootste milieuschandalen in Zweden.
is economieredacteur. Hij is specialist duurzaamheid en circulaire economie.
De afvalhoop nabij het dorpje Kagghamra, in het zuidoosten van Zweden, bleef twee maanden lang branden. Pas toen kreeg de brandweer de berg vol giftig afval, die eind 2020 spontaan was ontbrand, geblust. Al die tijd snoven omwonenden de geur van brandend plastic op.
De rechter acht bewezen dat het ooit zo veelbelovende Zweedse recyclebedrijf NMT Think Pink het afval er heeft illegaal heeft gestort. En ‘Kagghamra’ was geen incident: Think Pink dumpte zo’n 200 duizend ton afval op zeker 21 plekken. Giftige stoffen als arseen, lood en kwik lekten de grond in, meerdere stortplaatsen vlogen in brand.
Vorige week veroordeelde de rechter tien mensen voor wat in Zweedse media te boek staat als de zwaarste Zweedse milieumisdaad aller tijden. De hoogste straf – 6 jaar cel – was voor Fariba Vancors (55), de ceo van Think Pink en zelfbenoemde Queen of Trash.
Jarenlang waren de kenmerkende knalroze zakken van haar bedrijf een bekend gezicht in het Stockholmse straatbeeld. Think Pink richtte zich voornamelijk op bouw- en sloopafval, waaronder beton, elektronica, metalen en plastic, dat het beloofde keurig te scheiden en te laten recyclen. Het bedrijf van de afvalkoningin was een succesverhaal. Tot de realiteit doordrong.
Vancors wordt als Isabella Khatibi Ghabagh Tabeh geboren in Iran. In de jaren tachtig ontvlucht ze, een tiener nog, het land. Een paar jaar later gaat ze aan de slag als stripper in Stockholm, waarna ze opklimt tot seksclubmanager. Ze schrijft er een boek over, Bekentenissen van een stripper (1998) en figureert diezelfde periode onder meer in een Zweedse documentaire over seksclubs in de hoofdstad.
Haar naam wijzigt ze nogal eens. Sinds begin jaren negentig heeft ze haar voornaam maar liefst negen keer veranderd, en haar achternaam zeven keer, aldus de Zweedse tabloid Expressen op basis van gegevens van de belastingdienst. In Zweden is ze dan ook bekender als Bella Nilsson, de naam die ze tot 2023 droeg.
Het is eind jaren negentig als ze voor het eerst wordt gearresteerd, als onderdeel van een reeks politie-invallen bij stripclubs. Ze moet 3,5 jaar de gevangenis in vanwege boekhoudfraude.
Jaren later volgt ineens een glorieuze terugkeer. Ze gaat zich bemoeien met het afvalbedrijf van haar (inmiddels ex-)man Thomas Nilsson en wordt er in 2014 ceo. Om het bedrijf in de schijnwerpers te zetten, begint ze een naar eigen zeggen op Amerikaanse stijl geënte marketingoffensief.
Aan de weinig enerverende naam van het bedrijf, NMT, voegt ze de woorden Think Pink toe. Woorden die ze ook met vette letters op de roze zakken laat zetten waarin het afval wordt vervoerd. Dat ze zichzelf tot Afvalkoningin kroont, past bij de strategie om op te vallen.
Het werkt. Al helemaal in combinatie met de opvallend scherpe prijzen. Meer en meer klanten, zoals gemeenten en bouwbedrijven die hun afval moeten laten verwerken, weten de onderneming te vinden.
De zaken lopen zo goed dat de Zweedse zakenkrant Dagens Industri het bedrijf in 2018 uitroept tot Gazelle, een jaarlijkse eretitel voor de snelstgroeiende Zweedse bedrijven. Het echtpaar kan een villa buiten Stockholm kopen. Vancors maakt al plannen om haar succesvolle Think Pink-merk uit te breiden, onder meer met de verkoop van schoenen.
Ze moest door haar levensloop wel een scherpe ondernemersgeest ontwikkelen, zei ze dit jaar nog in een interview met de Zweedse krant Svenska Dagbladet. ‘Ik had geen moeder of vader die van me hielden. Ik was een meisje en daarmee ongewenst. Toen ik naar Zweden kwam, wilde ik bewijzen dat mannen en vrouwen even waardevol zijn’, zei ze. ‘Mijn vader zei vaak dat er niks van me terecht zou komen. Dat had het tegenovergestelde effect.’
Maar in 2020 spat haar ondernemerssprookje definitief uiteen. De politie – die in 2016 al aanwijzingen ziet voor illegale afvalverwerkingspraktijken bij Think Pink en onderzoek doet onder de naam Casus Rosa – valt de villa van het stel binnen en arresteert de twee. Het bedrijf gaat kort daarna failliet. In Zweden is het groot nieuws.
In plaats van het te sorteren, bleek de onderneming op grote schaal afval te vermalen en vervolgens te storten of te begraven. Deels gebeurde dit op eigen opslagterreinen, soms nabij woonwijken en natuurgebieden.
Een welbewuste manier om geld binnen te harken ten koste van de gezondheid van mensen en het milieu, volgens de aanklager. Na bestudering van de 45 duizend pagina’s aan onderzoek en het verhoren van 150 mensen, achtte de rechter het vorige week bewezen dat Vancors een spilfiguur was in deze ‘zware milieucriminaliteit’.
Ook haar ex-man is veroordeeld, tot 3,5 jaar cel. Samen met drie anderen moeten ze bovendien omgerekend meer dan 20 miljoen euro aan schadevergoeding betalen voor het opruimen van hun giftige troep.
Zelf heeft Vancors altijd ontkend iets te hebben misdaan. Als er al iets is misgegaan, dan was dat incidenteel en zonder haar medeweten, hield ze vol. Vastgestelde grondvervuiling zou volgens haar ook kunnen zijn veroorzaakt door bedrijven die eerder op de gehuurde terreinen waren gevestigd.
In het interview met Svenska Dagbladet claimt ze dat er sprake was van een afrekening door samenspannende concurrenten in de afvalbranche. ‘Ik kan daar natuurlijk niet zeker van zijn, maar dat is mijn theorie.’ Ze gaat in hoger beroep.
Drie keer Fariba Vancors en Think Pink
Op het hoogtepunt van Think Pink, in 2019, keerde Vancors zichzelf 13 miljoenen kronen aan dividend uit (omgerekend zo’n 1,2 miljoen euro).
Dat ze de slag om de publieke opinie heeft verloren, komt mede door haar verleden als stripper en vluchteling, denkt ze. ‘Als mijn naam Maria was geweest, ik uit Hedemora kwam en in een hotdogkraam had gewerkt, had niemand het iets kunnen schelen’, zei ze tegen Svenska Dagbladet.
De Zweedse reality tv-ster Leif-Ivan Karlsson, die zo’n anderhalf jaar ceo van Think Pink is geweest, was ook aangeklaagd. Hij werd vrijgesproken omdat zijn zaak verjaard was.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant