Navo-chef Mark Rutte benadrukt dat de alliantie niet doet aan uitwegen of vluchtroutes (‘opt-outs of side deals’). Toch roept de manier waarop de Spaanse revolte tegen verhoogde uitgaven voor defensie (5 procent) is gesust al voor het begin van de Navo-top vragen op.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Rutte deed zijn uitspraak tijdens de persconferentie maandag, voorafgaand aan de top. Alle 32 lidstaten zijn volgens hem bereid uiteindelijk 5 procent van hun nationaal inkomen aan defensie uit te geven.
‘Alle bondgenoten stemmen ermee in en allemaal hebben ze ingestemd met de capaciteitsdoelen die binnen de Navo zijn gesteld’, stelde Rutte. ‘Ook Spanje. Zij denken dat ze die doelen kunnen bereiken met 2,1 procent, maar de Navo is er absoluut van overtuigd dat hiervoor 3,5 procent nodig is. En daarnaast komt er een evaluatie in 2029.’
Niettemin heeft Rutte een brief gestuurd aan premier Pedro Sánchez waarin hij Spanje bewegingsruimte toezegt. Hij bevestigt ‘dat de slotverklaring tijdens de Navo-top Spanje de flexibiliteit zal geven om zijn eigen soevereine weg te bewandelen om de capaciteitsdoelen en de middelen die jaarlijks nodig zijn als percentage van het bbp te bereiken’.
De brief is niet de enige concessie die is gedaan. In de slotverklaring is de datum waarop het niveau van de defensie-uitgaven op 5 procent moet liggen drie jaar naar achteren verschoven. Het gaat om 3,5 procent harde defensieuitgaven en 1,5 procent defensiegerelateerde uitgaven.
In een concept-slotverklaring van vorige week, die de Volkskrant heeft ingezien, wordt gesproken over 2032: dat is 2035 geworden. En tegenover het eerdere voornemen dat bondgenoten plannen zouden indienden ‘met duidelijk gedefinieerde jaarlijkse incrementele stijging’ van de defensie-uitgaven, is nu de evaluatie in 2029 gekomen ‘in het licht van de strategische omgeving en een update van de capaciteitsdoelen’.
Defensiespecialist Dick Zandee van Instituut Clingendael zegt dat de brief lidstaten handelingsruimte toestaat. Hij kan het ‘niet anders interpreteren dan dat je aan bondgenoten toestaat dat ze kunnen afwijken’.
Zandee wijst erop dat Rutte onlangs nog pleitte voor de geleidelijke opbouw van de uitgavenstijging en een jaarlijkse toetsing. Maar nu wordt toch het zogenoemde hockeystickmodel, waartegen de Navo-chef waarschuwde, mogelijk: jarenlang niets doen en dan hele hoge uitgaven in de laatste twee jaar. ‘Het is een bevestiging van de noord-zuidbreuk binnen de alliantie, want ook de Portugezen en Italianen tonen weinig enthousiasme voor die nieuwe norm.’
Ook in België, dat tot de laagste betalers in de Navo hoort en waar een nieuwe regering pas onlangs besloot dit jaar het uitgavenniveau van 2 procent te bereiken, wordt het Spaanse optreden met bovenmatige belangstelling gevolgd.
Michelle Haas, een veiligheidsexpert verbonden aan de Universiteit Gent en het Egmont Institute: ‘Hier wordt nu de vraag gesteld: als Spanje zegt dat het die capaciteitsdoelen kan halen met 2,1 procent, waarom zouden wij dan 3,5 procent moeten uitgeven? Spanje effent het pad voor België: waarom zouden het een uitzondering moeten krijgen en België niet?’
Volgens Haas is er binnen de pas aangetreden coalitie heel weinig politieke en financiële ruimte voor verdere verhoging van de defensie-uitgaven de komende jaren. ‘Er is gezegd: we gaan de komende paar jaar geen verdere stijging realiseren dan de sprong van 1,3 naar 2 procent dit jaar. Ook België gaat dus naar de top met de houding: we gaan het doen, maar we gaan het niet doen. De Navo-top wil vooral eenheid uitstralen, maar op voorhand zie je dat die er eigenlijk niet is. Het toont de limieten van de solidariteit binnen de alliantie.’
De Europese bondgenoten zullen er publiekelijk niet moeilijk over doen tijdens de Navo-top, vermoedt Zandee. Om de eenheid niet te ondermijnen. ‘De grote vraag is: wat doet Trump? Als hij de Spaanse kwestie opblaast, heb je wel degelijk een probleem.’
Dat Oekraïne een ondergeschikte rol speelt op de top (vermoedelijk om Trump niet te ergeren: hij zette de hulp aan Kyiv zelfs kortstondig helemaal stop) sprak Rutte tegen. ‘Integendeel, de hulp aan Oekraïne toont het tegenovergestelde.’
Volgens Rutte is nu al door individuele bondgenoten ‘meer dan 35 miljard euro’ aan militaire steun aan Oekraïne toegezegd voor dit jaar, terwijl de teller relatief kort geleden op 20 miljard stond. Ook wees hij erop dat de steun die bondgenoten bieden aan Oekraïne zal worden meegeteld in de hoogte van de defensie-uitgaven van een lidstaat.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant