Vanuit bommenwerpers en onderzeeërs lieten de Verenigde Staten afgelopen weekeinde een bommenregen los op Iraanse nucleaire faciliteiten. Wat is er bekend over de mogelijke schade?
Door Pieter Sabel en Erik Verwiel
Drie Iraanse nucleaire faciliteiten waren afgelopen weekeinde doelwit van de Amerikaanse operatie Midnight Hammer, codenaam voor de aanval met kruisraketten en zware bommen van 13 duizend kilo. De zwaarbeveiligde complexen van Natanz, Fordo en Isfahan werden in de nacht van zaterdag op zondag geraakt en zouden, aldus de Amerikaanse president Donald Trump, van de kaart zijn geveegd. Maandag werd Fordo opnieuw gebombardeerd, onduidelijk is nog of de Verenigde Staten of Israël voor die aanval verantwoordelijk is.
Op basis van satellietbeeld is een voorzichtige inschatting te maken van de schade aan de drie Iraanse faciliteiten.
Nucleaire faciliteit aangevallen door de VS
Israëlische aanvallen sinds t/m 22 juni
Bron: ISW
Diep in een berg vlak bij de stad Qom ligt de belangrijkste nucleaire verrijkingsfabriek van Iran. Het gebied is afgesloten en toegankelijk via één toegangsweg, die langs een beveiligingsgebouw bovengronds leidt. Op satellietbeeld is verder nog één ander gebouw te zien. De rest van de faciliteit ligt in de berg verscholen.
Juist daar probeerden de Verenigde Staten toe te slaan, blijkt uit satellietbeelden. Vier ingangen van tunnels die naar het complex leiden, lijken na de Amerikaanse aanval gevuld met puin. In het grijsbruine landschap zijn zes donkere gaten te zien, plekken waar waarschijnlijk ‘GBU-57 Massive Ordnance Penetrators’-bommen, bijgenaamd ‘bunker busters’, zijn binnengedrongen, om daarna ondergronds te ontploffen.
Maxar Technologies/Reuters
De GBU-75 is een bom ontworpen om doelen diep onder de oppervlakte te raken. De bom kan volgens experts door ongeveer acht meter aan hoogsterktebeton, dat steviger is dan traditioneel beton. De bom zou minder sterk materiaal nog makkelijker kunnen penetreren. Hoe diep de bom precies kan komen, is afhankelijk van waar ze doorheen moet, om daarna op grote diepte pas te ontploffen.
Experts schatten de minimale diepte waar de nucleaire faciliteiten van Fordo liggen op ongeveer 70 meter onder het oppervlak van de berg. Het is niet bekend wat er precies aan rots en beton ter bescherming op het ondergrondse complex van Fordo ligt.
* Verhoudingen lucht t.o.v diepte niet op schaal
Bron: ANP, AFP, NIT, ISI, WaPo, GraphicNews, Boeing, Ministerie van Defensie VS, Nuclear Threat Initiative
In het Fordo-complex wordt uranium verrijkt. Door uranium te verrijken, kan het voor atoomwapens worden gebruikt.
Analisten vermoeden dat de Verenigde Staten luchtschachten van het complex als doelwit kozen. De schachten zijn aan het zicht onttrokken, maar wel te zien op ouder satellietbeeld. Het zou een logisch doelwit zijn, zei nucleair expert van het International Institute for Strategic Studies Mark Fitzpatrick tegen The New York Times. Om lucht van buiten toe te laten, moet er immers al een tunnel door de berg naar boven lopen. Een Amerikaanse militaire functionaris zei tegen nieuwszender CNN dat Fordo werd getroffen door twaalf ‘bunker busters’. Zes gaten van bominslagen zijn op de satellietbeelden zichtbaar.
Maxar Technologies/Reuters
Rafael Grossi, hoofd van internationaal atoomagentschap IAEA, zei maandag tijdens een briefing in Wenen dat het Amerikaanse bombardement waarschijnlijk grote schade heeft aangericht. ‘Gezien de zwaarte van de gebruikte bommen en de extreme gevoeligheid voor trillingen van de centrifuges, zal er zeer omvangrijke schade zijn ontstaan’, zei hij.
Overigens is het de vraag hoeveel verrijkt uranium nog aanwezig was in het complex. Op satellietbeeld waren afgelopen donderdag zestien vrachtwagens te zien bij de faciliteit, wat ongebruikelijk is. Iraanse staatsmedia meldden vorige week dat na dreigementen van Trump over een aanval uranium is overgebracht naar een ‘veilige locatie’.
Op deze satellietfoto, genomen twee dagen voor de Amerikaanse aanvallen, is een colonne vrachtwagens te zien bij een ondergrondse ingang van het Iraanse nucleaire complex in Fordow, 19 juni.
Maxar Technologies/Reuters
De grootste verrijkingsfaciliteit van Iran, die van Natanz, was op 13 juni al doelwit van Israëlische aanvallen. Zaterdagnacht gooiden de VS er nog eens twee zware bunkerbommen op. Bij Natanz zijn twee donkere ronde gaten te zien in het stoffige landschap. Op de plek waar bovengronds witte gebouwen stonden, zijn nu zwarte brandvlekken te zien, het resultaat van de Israëlische aanval.
Eerder vernietigd door Israël
Maxar Technologies/Reuters
Wat de Amerikaanse bommen aan schade hebben aangericht, is moeilijk in te schatten. Ook Natanz ligt grotendeels ondergronds. Volgens het IAEA slaagde Israël er half juni in om de stroomvoorziening van het complex op z’n minst zwaar te beschadigen. Daardoor zouden de centrifuges die nodig zijn om uranium te verrijken beschadigd zijn geraakt.
Naast de ‘bunker busters’ zette het Amerikaanse leger bij zijn aanval ook kruisraketten in, om bovengronds doelen te raken. Een groot deel van de kruisraketten was gericht op de nucleaire faciliteiten bij Isfahan. Het complex is naast dat van Natanz een van de belangrijkste verwerkings- en opslagfaciliteiten van verrijkt uranium in Iran.
Op een persconferentie zei luitenant-generaal Dan Caine van de Amerikaanse luchtmacht zondag dat er vanaf een onderzeeër ‘meer dan twee dozijn’ Tomahawk-raketten op de nucleaire faciliteiten bij Isfahan zijn afgevuurd. Die troffen doel.
Het complex van Isfahan na de aanval met kruisraketten.
Maxar Technologies/Reuters
Meerdere gebouwen op het complex zijn volledig vernietigd, waaronder gebouwen waarin volgens atoomagentschap IAEA uranium wordt verwerkt. De faciliteiten waren een paar dagen daarvoor al door Israëlische aanvallen getroffen. Daarbij raakten enkele gebouwen beschadigd. Op basis van satellietbeelden lijkt de Amerikaanse aanval aanzienlijk meer schade te hebben aangericht.
Volgens het IAEA was Iran van plan om binnenkort een nieuwe installatie op het terrein in gebruik te nemen, waarmee uranium kon worden verrijkt. Directeur Grossi concludeert nu dat het nucleaire complex in Isfahan ‘zwaar beschadigd’ is.
De zoon van de laatste Iraanse sjah wil Iran gaan leiden. Volgens hem bieden de Israëlische aanvallen dé kans voor een omwenteling. Dat past precies in het straatje van Israël, dat ook openlijk zinspeelt op een machtswisseling in Iran.
De EU schort vooralsnog het handelsverdrag met Israël niet op. De Europese ministers van Buitenlandse Zaken blijven hopen dat de regering-Netanyahu met ‘dialoog’ overtuigd kan worden haar militaire acties in Gaza te stoppen en hulpkonvooien toe te laten.
In enkele weken tijd heeft de Amerikaanse president Donald Trump een grote draai gemaakt. Vorig weekend ontkende hij nog elke betrokkenheid bij de Israëlische aanval op Iran. Bij zijn oorlogsverklaring aan Iran van zaterdagnacht is het risico op strategische misstappen groot.
Source: Volkskrant