is columnist voor de Volkskrant.
Stans (‘Constance’) Becking-Marks, 91 jaar, tilt kwiek een tuinstoel van een stapel, ‘je moet een beetje blijven bewegen, anders word je stijf’. Haar ‘tuintijgers’, de katten, kijken toe.
Een volgend moment, zonder overgang, zitten we niet meer in haar voortuin in Noordwijkerhout, maar op Java vlak na de Tweede Wereldoorlog, in de zogenaamde ‘Bersiaptijd’. Indonesische onafhankelijkheidsstrijders waren overal, het eiland leek op drift.
Stans was bevrijd uit een Jappenkamp, zij en haar broertje zwierven over Java. Hun moeder was ziek of misschien al overleden, dat weet ze niet meer. Dit wel: ze had honger en bedelde om eten. Haar handen waren vies, bij gebrek aan water likte ze die af, ‘mooi schoon’, zei iemand, die gaf haar een beetje rijst.
Ze rende ermee weg, ‘anders hadden andere kinderen het afgepakt’. Eerder in het kamp kreeg ze ‘kikkers, slakken en kleine leguaantjes’ voorgezet.
Haar moeder overleed, ze belandde met haar broertje in een weeshuis. Doodziek van hongeroedeem werden de kinderen gered door Nederlandse militairen. Pas in 1948 hoorde hun vader Bert, militair bij het KNIL, het Koninklijk Nederlands Indische Leger, dat zijn kinderen nog leefden.
Ze loopt naar binnen om iets op te halen: de bijbel van haar grootmoeder, het papier bruin verkruimeld. De bijbel overleefde het kamp en het weeshuis. Het heilige boek bleek soms levensreddend: het papier diende als pleister om wonden mee af te dekken.
Erin lezen lukte nauwelijks, want door de oorlog kon Stans Marks niet naar school, ‘jammer’ was dat. Lezen leerde ze pas nadat ze met haar familie naar Nieuw-Guinea vluchtte, tot 1962 Nederlands grondgebied. Ze trouwde daar een KNIL-veteraan en kreeg acht kinderen. In Nederland kwam een einde aan lange omzwervingen.
Ik ga bij haar langs vanwege een opvallend en positief voornemen van het demissionaire kabinet-Schoof. In de Voorjaarsnota is 50 miljoen euro gereserveerd voor ‘backpay’, het uitbetalen van achterstallig salaris, aan weduwen van KNIL-militairen zoals Stans Marks. Ondanks de val van het kabinet is dit besluit niet controversieel verklaard.
Deze regering, verder niet opgevallen door daadkracht of historische kennis, wil dus iets doen aan wat in overheidskringen geldt als een decennia oude ‘open wond’.
In de Tweede Wereldoorlog betaalde Nederland geen soldij aan KNIL-militairen. Na de oorlog besloot de Hoge Raad dat het nieuwe, onafhankelijke Indonesië voor de achterstallige salarissen moest opdraaien. Maar Indonesië trok niet de portemonnee voor de vroegere koloniale aartsvijand.
Na jaren dralen besloot de Tweede Kamer daarom in 2015 tot ‘backpay’ aan KNIL-veteranen die nog leefden. Waren ze inmiddels overleden, dan kregen hun weduwen echter niets. In 2023 vond het kabinet-Rutte IV uitbetaling aan hen te ‘complex’. Enkele weduwen hoorden het verbijsterd aan op de publieke tribune van de Tweede Kamer.
De weduwen zijn hoogbejaard, elke maand overlijden vrouwen. Wil de belofte om te betalen echt iets betekenen, dan moeten subiet hun namen en rekeningnummers worden verzameld, zodat het geld kan worden overgemaakt.
In Den Haag hanteren ze echter een ander tijdpad, zo bleek vorige week uit een brief aan de Tweede Kamer. De ‘eerste stappen’ worden gezet, maar er is ‘nog geen helderheid’ over een regeling.
Als ik erover begin tegen Stans Marks, vertelt zij over de kinderbijslag toen ze onder Nederlands bewind op Nieuw-Guinea woonden. Ze had een groeiend gezin, maar kreeg niets. ‘Daar ben ik wel boos over.’
Maar uiteindelijk doen zulke dingen er niet toe. Dit wel: ze heeft een huis vol eten, ‘hutspot, koffie en melk’. Ze wil nog veel ouder worden. ‘Ik leef hier zo lekker.’ Noordwijkerhout, waar Marks geldt als ereburger, is een ‘vakantieplek, vlakbij prachtige stranden’.
Haar kinderen hebben wel eens gevraagd of ze niet nog even terug zou willen naar het land van haar jeugd. Ze moet er niet aan denken. ‘Voor geen miljoen stap ik in een vliegtuig. Stel je voor dat je een noodlanding moet maken in onveilig gebied.’
a.vanes@volkskrant.nl
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns