Vladislav Inozemtsev | Russisch econoom De oorlog met Oekraïne gaf de Russische economie een forse impuls. Inmiddels zwakt de groei af. Vrede kan de Russische begroting ontlasten, maar expert Inozemtsev ziet nog geen dwingende noodzaak.
Bij het St. Petersburg International Economic Forum staat buiten een gepantserd voertuig.
Na drie jaar oververhitting door de oorlog moet de Russische economie een zachte landing maken. Die opdracht had de Russische president Vladimir Poetin eind vorig jaar voor zijn economen. Deze week is de afkoeling van ’s lands economie een van de belangrijkste onderwerpen op het St. Petersburg International Economic Forum. Naast de crème de la crème van de Russische politieke en zakelijke elites zal daar, voor het eerst sinds de invasie van Oekraïne, ook een delegatie aanwezig zijn van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Rusland.
Het jaarlijkse congres komt op een moment dat economen discussiëren over de staat van de Russische economie. Dat de groei vertraagt, daarover bestaat geen twijfel. Het Russische statistiekbureau Rosstat publiceerde in mei cijfers waaruit een fikse afkoeling blijkt. In het eerste kwartaal van dit jaar bedroeg de groei 1,4 procent, vergeleken met 4,5 procent in het voorgaande kwartaal. Ook verlaagde de Centrale Bank onlangs de rente van 21 naar 20 procent. En hoewel de inflatie nog schommelt rond de 10 procent, houdt bankdirecteur Elvira Nabioellina vol dat alles goed gaat. „Wij zijn dicht bij een scenario van evenwichtige economische groei”, zei ze begin juni.
Maar welke gevolgen de nieuwe economische realiteit zal hebben op de Russische samenleving en op Poetins militaire plannen, daarover lopen de meningen uiteen. Kan de stomende oorlogseconomie zich eigenlijk wel een vrede permitteren, zo vragen economen zich af. Inmiddels gaat 40 procent van de Russische begroting naar defensie en veiligheid. Dat maakt de economie afhankelijk van „een constante sugar rush van de oorlog”, constateerde Rusland-kenner Mark Galeotti vorige week in een podcast. „Een einde aan de oorlog kan een einde betekenen aan de Russische economische illusie”, kopte The New Statesman begin mei. En de Britse oud-ambassadeur Sir Laurie Bristow voorspelde in The Telegraph: „Als [Rusland] de oorlogseconomie wil afbouwen, is er geen burgereconomie om het over te nemen.”
Dat Rusland een moeilijker fase ingaat, erkent ook de Russische econoom Vladislav Inozemtsev, medeoprichter van het in Cyprus gevestigde Centre for Analysis and Strategies in Europe. Toch ergert hij zich aan de veelgehoorde opvatting dat de oorlog Rusland onvermijdelijk zal ruïneren. „De nadelen van de oorlog zijn bezig de voordelen te overstijgen. Maar je moet goed opletten hoe je de vraag stelt. Als je vraagt of Poetins regering de oorlog zal beëindigen vanwege economische problemen, is het antwoord nee.”
Het klinkt niet onaannemelijk dat de Russische oorlogseconomie zal afbrokkelen als de huidige geldstroom stopt.
„Al drie jaar horen we hetzelfde verhaal van westerse analisten: de oorlog zal de economie de nek omdraaien. En wat de toekomst betreft, was ik het daar ook niet mee oneens: op de lange termijn zal dat het geval zijn. Tot februari, toen Trump in februari met Poetin belde en vredesgesprekken werden geïnitieerd, reageerde de economie meteen positief. Bovendien hoor ik van Russische zakenmensen: ‘We hebben geld genoeg, we weten alleen niet in welke projecten we het moeten investeren, vanwege de onzekerheid.’ Hetzelfde geldt voor burgers. Russen hebben 600 miljard euro in spaartegoeden bij Russische banken, twee keer zoveel als in februari 2022. Maar ze hebben er geen bestemming voor.”
Zal de defensie-industrie overeind blijven?
„Als er een bestand komt, zal de Russische economie zich binnen één of twee kwartalen moeten aanpassen. Ik verwacht dat zij daarna verder groeit. De defensie-industrie zal niet meer de belangrijkste economische motor zijn, maar zal zijn plek niet verliezen. Bovendien heeft Poetin de defensie-industrie de komende vijf of tien jaar investeringen beloofd. En dat klinkt plausibel, want de wapenarsenalen moeten worden aangevuld. Daarvoor moeten de komende drie à vier jaar tanks worden gebouwd. Hetzelfde geldt voor granaten, raketten, drones. Daar zullen enorme bedragen naartoe gaan.”
Dat het Russische leger een nieuwe impuls kan verwachten, bleek ook vorige week tijdens een bijeenkomst van Poetin met de defensie-industrie, waarin plannen voor de periode 2027-2036 werden gesmeed. De Russische president gaf opdracht de „gevechtscapaciteit te vergroten” en tot verdere „mobilisatie” van de economie. Hij beval modernisering van de luchtmacht, „die een aanzienlijke bijdrage aan de vernietiging van vijandelijke doelen” heeft, en van de Russische grondtroepen als „dominante macht in moderne militaire operaties.” Volgens The Moscow Times heeft Rusland in de periode 2022-2025 bijna 440 miljard euro aan defensie uitgegeven.
Denkt u dat Poetin met die nieuwe wapens een nieuwe oorlog begint?
„Veel mensen vrezen dat wanneer Poetin besluit de oorlog in Oekraïne te staken, de volgende dag Estland aan de beurt is. Ik geloof dat niet, al weet ik het natuurlijk niet zeker. De Oekraïne-oorlog heeft een enorme ideologische, culturele en historische drijfveer. Gedurende twintig jaar heeft Poetin de Russische bevolking voorbereid op deze oorlog, en ook de sceptici heeft hij overtuigd. Maar er is geen Rus die echt warmloopt voor de inname van Riga, Tallinn of Warschau.”
Wat moet er gebeuren met de soldaten aan het front als de vrede eenmaal is getekend?
„Ik denk niet dat zij allemaal naar huis worden gestuurd. De afgelopen drie jaar heeft Poetin drie decreten ondertekend om het aantal actieve militairen te verhogen tot wat het nu is. Zelfs als een kwart van de soldaten wordt gedemobiliseerd, levert dat honderden miljarden roebels op. Nu krijgt een soldaat maandelijks 200.000 roebel [ruim 2.000 euro] om in Oekraïne in een loopgraaf te zitten, waar hij elk moment gedood kan worden – waarvoor de staat ook weer compensatie moet betalen. Vallen er een jaar geen doden, dan scheelt dat gigantische bedragen. Als de soldaten veilig in hun kazernes kunnen blijven, zullen ze best genoegen nemen met wat minder. En vergeet de bonussen niet die de staat uitkeert als je voor het leger tekent! Als de oorlog stopt, komt dat geld onmiddellijk vrij.”
Hoe belangrijk is de olieprijs voor de Russische militaire plannen?
„De Russische federale begroting wordt voor ongeveer een derde gedekt met oliegeld, wat de verhouding tussen militaire uitgaven en olie-inkomsten erg belangrijk maakt. Tussen 2002 en 2012 bedroegen de militaire uitgaven grofweg een kwart van de olie-inkomsten. Na de annexatie van de Krim steeg dat naar iets meer dan 40 procent. Inmiddels overtreft de militaire begroting de olie- en gasinkomsten zelfs. Het conflict tussen Israël en Iran kan een redding blijken als de olieprijzen boven de 75 dollar per vat stijgen, maar het is te vroeg voor voorspellingen.”
Op het St. Petersburg International Economic Forum is weer een Amerikaanse delegatie. Kan Poetin Trump een deal voorhouden om vredesbesprekingen in Russisch voordeel te doen uitvallen?
„Er waren geruchten over een terugkeer van Amerikaanse bedrijven naar Rusland. Dat zal de komende jaren niet gebeuren. Nog maandelijks vertrekken tientallen bedrijven en eerst moet de Oekraïne-crisis zijn opgelost. Misschien dat sommige bedrijven weer goederen naar Rusland exporteren, maar ze zullen er niet actief worden. Daarvoor heeft Rusland te veel schade aangericht. Een deal over zeldzame aardmetalen lijkt ook moeilijk, omdat de Amerikanen nooit de benodigde vergunningen zullen krijgen van Rusland. Zelfs de Chinezen krijgen die niet. Hooguit wordt de gesaboteerde Nord Stream-gasleiding weer in gebruik genomen. Technisch is dit vrij eenvoudig, maar het vereist wel medewerking van de Europeanen.”
Is de Russische economie na drie jaar oorlog nog veerkrachtig?
„De economie wordt draaiende gehouden door de private sector, die zijn best doet te overleven. Stoppen is voor het Russisch bedrijfsleven geen optie. Ik zie geen spoor van paniek op de markten en ook de vastgoedmarkt laat geen crisis zien. Natuurlijk zijn er grote problemen in bepaalde sectoren. Neem de zwaar gesubsidieerde kolenindustrie, die in crisis verkeert door de daling van de wereldwijde vraag.”
Welke groepen gaan een eventuele economische neergang merken?
„Het is een goede tijd voor wie flexibel kan zijn. Als je niet flexibel bent, bijvoorbeeld als je een hypotheek hebt of leraar bent met een vaste aanstelling op een school, of je bent in dienst van een lokale overheid, dan ziet het er niet goed uit. Ook de gepensioneerden zijn verliezers, omdat de pensioenen niet worden geïndexeerd en de voedselprijzen stijgen. Maar voor flexibele, gekwalificeerde werknemers zijn het gouden tijden vanwege de gigantische krapte op de arbeidsmarkt.”
Vladislav Inozemtsev (1968) is hoogleraar internationale economie, adviseur en auteur van boeken over Rusland. Hij is medeoprichter van de denktank Center for Analysis and Strategies in Europe, gericht op politieke, economische en sociale ontwikkelingen in voormalige Sovjetlanden. CASE werd in 2023 opgericht door de Russische politicus Dmitri Goedkov, een van de leiders van de Russische oppositie in ballingschap. Eerder was Inozemtsev oprichter van het Centrum voor postindustriële studies in Moskou. De Russische regering heeft hem in 2023 tot ‘buitenlands agent’ verklaard.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC