Riek Machar is vicepresident van Zuid-Soedan. Hij was een sleutelfiguur tijdens burgeroorlogen in het jonge land. Momenteel staat Machar onder huisarrest en is dus zo goed als vleugellam, de dreiging van nieuwe conflicten blijft echter voortdurend aanwezig.
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Een van de grootste villa’s van de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba is veranderd in een fort. Sinds eind maart houden pantservoertuigen en zwaarbewapende politiemannen ongenodigden buiten de deur. Maar ze staan er vooral om te voorkomen dat de bewoner ervan de imposante villa verlaat: Riek Machar.
Sinds maart staat de Zuid-Soedanese vicepresident namelijk onder huisarrest. Zijn vrouw, Angelina Teny, tevens de Binnenlandminister in de Zuid-Soedanese regering, verblijft apart op het terrein. Ze kookt voor haar man, maar mag de maaltijden niet zelf bezorgen.
Een officiële aanklacht tegen Machar is er niet. Wel is duidelijk wie de order heeft gegeven voor het huisarrest van de vicepresident: Salva Kiir, de president van Zuid-Soedan. Kiirs gezondheid gaat al jaren zichtbaar achteruit, en daarom is hij naarstig op zoek naar een opvolger. Om te voorkomen dat Machar de macht overneemt heeft hij hem laten vastzetten.
Machar zit volgens bronnen rondom Kiir ook vast omdat hij een militie zou aansturen die in het noorden van Zuid-Soedan tegen het regeringsleger vecht – iets wat door analisten wordt betwijfeld en door Machar zelf wordt ontkend. De gevechten en het huisarrest van Machar zouden een nieuwe burgeroorlog kunnen ontketenen; de afgelopen decennia bleek al dat Machar veel gewapende milities kan mobiliseren. Buurland Oeganda was zelfs zo bezorgd dat het troepen naar Juba stuurde ‘om de vrede te bewaren’.
Machar en Kiir zijn al tientallen jaren elkaars gezworen vijanden. Dat begon al toen de twee mannen streden voor een onafhankelijk Zuid-Soedan. Tot 2011 maakte het land nog deel uit van het noordelijker gelegen, meer Arabische en islamitische land Soedan. De twee grootste etnische groepen in Zuid-Soedan, de Dinka en de Nuer, zijn net als de meeste kleinere Zuid-Soedanese bevolkingsgroepen vooral christelijk.
De Nuer leven vooral in het noordoosten van Zuid-Soedan. In dat gebied, in het dorpje Leer, werd Riek Machar op 26 november 1952 geboren. Hij studeerde in het Verenigd Koninkrijk, maar keerde in 1984 terug naar zijn moederland om te vechten voor de pro-onafhankelijkheidsbeweging Sudan People’s Liberation Army (SPLA), die eiste dat Zuid-Soedan onafhankelijk van buurland Soedan zou worden.
Machar werkte zich in korte tijd op tot commandant binnen de SPLA. Het succes van Machar liet zich deels verklaren door zijn ‘imposante lichaamsbouw’, maar ook door zijn ‘stalen, maar ook zachtaardige uitstraling’, zo schreef BBC journalist David Amanor in 2015. Hij noemde Machar ‘welbespraakt en goed opgeleid’. ‘Hij toonde enorm veel geduld; de vaardigheden van een diplomaat.’
In 1991 trouwde Machar met Emma McCune, een Britse hulpverlener, waardoor de westerse wereld Machar de rebellenleider ook leerde kennen. Over hun leven samen in het door oorlog verscheurde Zuid-Soedan werd veel geschreven door Britse kranten – zeker toen de destijds zwangere ‘vrouw van de krijgsheer' in 1993 omkwam bij een auto-ongeluk.
Terwijl de SPLA vocht voor onafhankelijkheid van noorderbuur Soedan, namen de spanningen tussen de Nuer (de bevolkingsgroep waar Riek Machar deel van uitmaakt) en de Dinka (de bevolkingsgroep van Salva Kiir) steeds meer toe. De rivaliserende bevolkingsgroepen ruzieden en vochten om toegang tot land en water voor hun vee. Mede door de onderlinge etnische conflicten splitste Machar zich begin jaren negentig af van de SPLA, waardoor hij tegenover Kiir en zijn bondgenoten kwam te staan. Jarenlang leidde Machar meerdere rebellengroepen en milities.
Zowel Kiir als Machar bleven zich inzetten voor een onafhankelijk Zuid-Soedan. In 2005 tekenden beide rebellenleiders een vredesakkoord met de Soedanezen, wat een einde maakte aan de bloedige burgeroorlog die meer dan twee miljoen mensenlevens kostte. Toen Zuid-Soedan zich in 2011 van Soedan afsplitste, werd Machar benoemd tot vicepresident; Salva Kiir werd president.
Maar de twee leiders van het jongste land ter wereld kregen het al gauw met elkaar aan de stok. Al in 2013 zei Machar tegen de Britse krant The Guardian dat Kiir moest aftreden. De vicepresident zei dat hij ‘klaar was voor de strijd’. Kort daarna ontbond Kiir het hele kabinet, en werd Machar uit zijn ambt gezet. De president noemde zijn rivaal ‘een onheilsprofeet’.
Het ontslag van Machar luidde, amper een paar jaar na de onafhankelijkheid, het begin van een nieuwe burgeroorlog in, die vooral langs etnische lijnen (Nuer versus Dinka) werd uitgevochten. Tegen de tijd dat Machar en Kiir in 2018 een machtsdelingsovereenkomst tekenden, waren er meer dan 400 duizend mensen omgekomen.
‘Ik wil u verzekeren dat we er collectief aan zullen werken om een einde te maken aan uw lange lijden,’ zei Machar toen hij opnieuw werd beëdigd als vicepresident van Zuid-Soedan, in 2020. Machar werd destijds door de Zuid-Soedanese website Nyamile beschreven als ‘een kat met negen levens’, die laat zien dat hij ‘verre van politiek dood’ is. De BBC vroeg zich in 2018 openlijk af: ‘is de krijgsheer uitgegroeid tot vredestichter?’
Die vraag is nog steeds relevant. Hoewel Machar momenteel, onder huisarrest, zo goed als vleugellam is, hebben zijn gewapende volgelingen de afgelopen decennia laten zien dat zij over een lange adem beschikken. Lokale conflicten monden in Zuid-Soedan vaak uit in een regelrechte, landelijke oorlog.
De vlam kan, zo vrezen experts, elk moment opnieuw in de pan slaan. Zoals Alan Boswell, veiligheidsexpert van de International Crisis Group, onlangs tegen The New York Times zei: ‘de messen zijn getrokken’.
- Studeerde werktuigbouwkunde en behaalde in 1984 een doctoraat in filosofie en strategische planning aan de Universiteit van Bradford in het Verenigd Koninkrijk.
- Vluchtte tijdens de burgeroorlogen meermaals naar het buitenland: in 2016 woonde hij in de Democratische Republiek Congo en Zuid-Afrika.
- Is getrouwd met Angelina Teny, met wie hij vier kinderen kreeg. Teny is momenteel minister van Binnenlandse Zaken van Zuid-Soedan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant