Een Australische mottensoort die in het voorjaar een trek van 1.000 kilometer maakt, gebruikt de sterrenhemel om de weg te vinden. Dat mensen en vogels dit trucje kennen, is bekend. Maar nu is het voor het eerst bij een ongewerveld dier vastgesteld.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Elk voorjaar ontvluchten miljarden Bogong-motten de hitte van Zuidoost-Australië door te migreren naar koele grotten in bergketens, zo’n 1.000 kilometer verderop. Daar blijven ze tot de herfst, waarna ze terugkeren naar hun broedgebieden om zich voort te planten en te sterven.
Nooit eerder in hun leven waren de motten in die verre grotten. Vandaar dat onderzoekers zich afvroegen hoe de nachtvlindertjes dan de weg kennen. Tot voor kort namen zij aan dat het insect de weg vindt aan de hand van magnetische velden, die ook een rol spelen bij het trekgedrag van vogels.
Een team van internationale wetenschappers heeft nu vastgesteld dat de Bogong-mot nog een manier tot zijn beschikking heeft: de sterren van het Melkwegstelsel dienen als kompas.
In het wetenschappelijk tijdschrift Nature beschrijven de onderzoekers hoe zij motten vingen aan het begin van hun migratie, om ze vervolgens in een soort vluchtsimulator te plaatsen die oogt als een planetarium waarin de nachtelijke hemel is nagebootst. In die ruimte waren alle mogelijke magnetische velden geblokkeerd. Toch vlogen de motten in de richting die zij ook daarbuiten zouden hebben afgelegd.
De wetenschappers slaagden er bovendien in aan te tonen dat zogeheten visuele neuronen in de hersenen van de motten reageerden als de kunstmatige sterren in het planetarium in een andere positie werden gebracht. Dat betekent dat de diertjes zich richtten op de stand van de sterren, volgens de wetenschappers.
Daarmee beschikt de mot dus over twee mogelijkheden om de weg te vinden voor zijn lange trek. Wetenschappers vermoeden dat het insect hierdoor altijd een soort back-upsysteem heeft: als het bijvoorbeeld door bewolking onmogelijk is op de sterrenhemel te navigeren, koersen ze aan de hand van magnetische velden op aarde.
Het is voor het eerst dat dit vermogen is vastgesteld bij insecten. Welke kenmerken van de sterrenhemel precies van belang zijn, blijft nog onduidelijk: de wetenschappers erkennen in Nature dat het onbekend is of de motten individuele sterren kunnen herkennen. Het is volgens hen ook mogelijk dat de motten enkel de Melkweg herkennen als een heldere lichtstrook aan de zuidelijke helft van de hemel, waardoor ze hun richting kunnen bepalen.
Aglaia Bouma, entomoloog bij het Naturalis, is opgetogen over het onderzoek. ‘Van mestkevers is bekend dat ze soortgelijke eigenschappen hebben, maar die leggen maar heel korte afstanden af. Van motten die zulke lange afstanden overbruggen wisten we dit nog niet.
‘Het toont aan hoe weinig we nog maar weten over insecten. Mogelijk zijn er meer soorten die dit kunnen, maar verhoudingsgewijs wordt er maar weinig onderzoek naar insecten verricht, in elk geval veel minder dan naar vogels of zoogdieren.’
Dat laatste betreurt Bouma: ‘Insecten zijn, onder meer door hun rol in bestuiving van planten en gewassen, misschien wel de belangrijkste diersoort op aarde, en in elk geval de talrijkste. Onderzoek als dit illustreert hoe bijzonder ze zijn en hoeveel er nog aan te ontdekken valt.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant