Met de verkiezingen in aantocht zien gemeenten nieuwe kansen om aandacht van Den Haag te krijgen. Op haar honderdste congres bespreekt belangenvereniging VNG plannen om bouwstenen te leveren voor het volgende regeerakkoord. ‘Noem het een nieuwe polder.’
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
Een nieuw kabinet kan het voor gemeenten bijna niet slechter doen dan het oude kabinet, en dus barst de derde bestuurslaag van het zelfvertrouwen. Hoor het enorme applaus dinsdag in Eindhoven op het jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), als koning Willem-Alexander ze aanmoedigt: ‘Het is beslist niet zo dat u maar hulpeloos moet afwachten wat er in Den Haag wordt besloten.’
De koning heeft alle gelijk van de wereld, stelt Sharon Dijksma, VNG-voorzitter en burgemeester van Utrecht: ‘We moeten het zelf doen.’
Normaal gesproken stuurt het staatshoofd een telegram als de VNG congresseert, maar omdat het de honderdste keer is, verschijnt de koning op uitnodiging van Dijksma in persoon. ‘Hij komt pas’, waarschuwt dagvoorzitter Diana Matroos de zaal met ruim drieduizend gemeenteambtenaren en -bestuurders, ‘als u allemaal netjes zit.’
Een gelikte show volgt na de koninklijke binnenkomst. Begeleid door stampende beats, dansers en een geïnspireerde zanger – ‘can you feel the love!’ – flitsen op de schermen statige zwart-witfoto’s voorbij van de voorbije 99 congressen, inclusief het eerste in 1913. ‘De eerste VNG-directeur was toen een vrouw’, zegt Dijksma – groot applaus. ‘Mag ik u eraan herinneren dat in 1913 ook het staatshoofd een vrouw was’, improviseert de koning – nog groter applaus.
Hij plaatst de gemeente tegenover ‘Den Haag’ en kiest het perspectief van de lokale overheden. ‘Een sterk en gezond Nederland kan simpelweg niet zonder sterke en gezonde gemeenten. U moet ervan uit kunnen gaan dat er voldoende middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering van uw omvangrijke – en toenemende – taken.’ Dat sluit aan bij de unanieme klacht van de 342 gemeenten: we moeten meer doen met minder geld van het rijk.
Die relatie kent een grote mate van eenzijdige afhankelijkheid: gemeenten hebben weinig mogelijkheden om zelf aan geld te komen. ‘Daarin is Nederland een uitzondering in Europa’, hield econoom Mathijs Bouman de congresgangers voor. Regelmatig deden kabinetten volgens VNG-voorzitter Dijksma ‘grepen uit de gemeentekas’, met de gelijktijdige belofte dat gemeenten zelf belastingen zouden mogen heffen. ‘Maar die belofte is nooit waargemaakt.’
Dat Haagse gesol met ons, durven de gemeenten nu te zeggen, moet maar eens afgelopen zijn. Vrij Nederland liet de Universiteit van Amsterdam een top 100 samenstellen van de meest invloedrijke belangenorganisaties. De VNG staat op 1, gevolgd door werkgeversorganisatie VNO-NCW, vakbond FNV en MKB-Nederland.
Met die sociale partners én met het maatschappelijk middenveld (met organisaties als corporatiekoepel Aedes en de ziekenhuizen) wil Dijksma het voortouw nemen om een alliantie te smeden. ‘Noem het een nieuwe polder, die op de grote thema’s bouwstenen aanlevert voor het regeerakkoord van het nog te formeren kabinet.’
Haagse polarisatie en politisering hebben volgens Dijksma oplossingen die een vooruitziende blik vergen, op zijn zachtst gezegd moeilijk gemaakt. ‘We draaien al een hele tijd zo’n beetje stationair, waarbij de grote thema’s van deze tijd niet worden opgelost.’
De VNG-voorzitter belooft een voorstel, ‘met veel draagvlak in de samenleving’, om de migratiekwestie aan te pakken. ‘Of neem het letterlijk verstikkende stikstofslot.’ Dat zorgt voor een keur aan crises. ‘In Utrecht raken we daardoor onze bouwlocaties kwijt’, begint Dijksma aan haar opsomming. ‘Boeren weten niet waar ze aan toe zijn. Het bedrijfsleven heeft te weinig ruimte en het raakt de Rotterdamse haven.’
De nieuwe polderalliantie komt wat haar betreft niet alleen met oplossingen, ‘maar levert het bondgenootschap erbij om het uit te voeren’. Als maar genoeg organisaties meedoen, zo redeneert Dijksma, krijgt de gezamenlijke, breedgedragen oplossing voor het nieuwe kabinet vanzelf het karakter van een ‘offer they can’t refuse’.
Dat gemeenten aan de basis staan van dat onweerstaanbare aanbod, is logisch, blijkt uit de woorden van de koning. ‘In jullie straten en buurten’, zo hield hij de lokale overheden voor, raken de kleine en de grote wereld elkaar. ‘Migratie, klimaatverandering, internationale criminaliteit, geopolitieke spanningen en maatschappelijke onvrede; uiteindelijk landen ze alle bij u op de stoep.’
Juist in gemeenten worden abstracties als woningnood, het stikstofprobleem en vergrijzing concreet, aldus de koning. ‘Het gaat daar over een huis voor de familie Jansen, toekomstperspectief voor boer Bakker en goede thuiszorg voor mevrouw De Vries.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant