Volgens Amerikaanse functionarissen is Israël van plan Irans hoogste leider, ayatollah Ali Khamenei, uit te schakelen. De Iraanse ayatollah maakt al ruim 36 jaar de dienst uit in het land, en zijn dood kan Iran verder ontwrichten. Wie is hij?
‘Khamenei is als de zon in het Iraanse zonnestelsel’, zei een hervormingsgezinde politicus ooit. Want inderdaad: in Iran draait alles en iedereen om de almachtige leider die het land sinds 1989 met ijzeren hand regeert.
Ali Khamenei (86) is de hoogste religieuze autoriteit, maar heeft ook de macht om rechters en generaals te benoemen, wetten goed te keuren en buitenlands beleid te bepalen. Die hervormingsgezinde politicus wist dan ook heel goed wat er gebeurt als deze zon zou verdwijnen. ‘Chaos.’
Toch zou Israël daar volgens Amerikaanse functionarissen wel op uit zijn. Premier Netanyahu heeft dit niet direct toegegeven. Hij zei zondag tegenover Fox News dat er ‘veel geruchten rondgaan’, en dat Israël ‘doet wat nodig is’.
Vier dagen nadat de oorlog is begonnen, heeft Israël al talloze Iraanse kopstukken gedood. Onder hen generaal Hossein Salami, inlichtingenchef Mohammad Kazemi en Gholam Ali Rashid, oorlogschef binnen het leger. Zijn opvolger, Ali Shadmani, overleefde slechts vier dagen voordat ook hij werd getroffen bij een Israëlische aanval op dinsdag.
Met het uitschakelen van topmilitairen en het gedeeltelijk verlammen van Irans luchtafweer is de kring rond Khamenei zichtbaar verzwakt. De ayatollah lijkt kwetsbaarder dan ooit.
Sinds de Iraanse Revolutie van 1979 heeft het land twee machthebbers gekend. Nadat het seculiere regime van sjah Mohammad Reza Pahlavi omver was geworpen, werd de jonge islamitische republiek geleid door ayatollah Ruhollah Khomeini. Toen hij tien jaar later overleed, nam Khamenei de macht over, en daarmee is hij de langstzittende leider in het Midden-Oosten.
Al voor de revolutie organiseerde Khamenei het islamitische verzet, en nadat hij aan de macht was gekomen, overleefde hij een bomaanslag in een moskee in Teheran. Zijn rechterarm raakte verlamd en hij verloor het gehoor aan één oor: ‘Ik heb die hand niet nodig’, zei hij hierover. ‘Als mijn hersenen en tong werken, is dat genoeg.’ De aanslag bestempelde hem onder zijn volgers als een onverschrokken overlever, een levende martelaar van de revolutie.
In zijn lange carrière heeft Khamenei meerdere crises het hoofd moeten bieden. In het binnenland stonden mensen meerdere malen op tegen de mullahs omdat ze de verkiezingsuitslag niet vertrouwden of omdat het leven te duur werd, maar deze protesten werden altijd met harde hand neergeslagen. Dat gebeurde bijvoorbeeld na de dood van Masha Amini, een jonge vrouw die in 2022 gewelddadig werd gearresteerd omdat haar hoofddoek niet goed zat, en in het ziekenhuis overleed aan haar verwondingen.
Er werd meedogenloos gereageerd op de protesten die volgden op haar dood: mensenrechtenorganisaties schatten dat er minstens vierhonderd burgers zijn gedood, en negentienduizend anderen zijn gearresteerd. De Verenigde Naties meldden dat de Iraanse autoriteiten 26 doodstraffen uitspraken tegen demonstranten, waarvan er zeven zijn uitgevoerd.
In het buitenland investeerde Khamenei fors in de zogeheten as van verzet om ook in de regio invloed uit te kunnen oefenen: sjiitische bondgenoten zoals Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza, de Houthi-rebellen in Jemen en milities in Syrië en Irak. Die strategie staat nu onder druk door Israëlische aanvallen van de laatste twintig maanden en het wegvallen van de belangrijke bondgenoot in Syrië, Bashar al-Assad.
Khamenei is er altijd duidelijk over geweest dat Israël en de Verenigde Staten zijn grootste vijanden zijn. Sinds zijn aantreden heeft Khamenei het land niet meer verlaten, hij verschijnt zelden in het openbaar, maar zodra hij het volk via video’s of sociale media toespreekt over Israël, luidt zijn boodschap onomwonden dat het ‘de missie van de Islamitische Republiek is om Israël van de kaart te vegen’. In een toespraak na de Israëlische aanval van vrijdag zei hij: ‘We zullen geen genade tonen. Het leven voor de Israëliërs zal erg bitter worden.’
Israël lijkt op zijn beurt uit te zijn op de val van zijn regime. Na meer dan dertig jaar aan de macht te zijn geweest, lijkt Khamenei voor zijn zwaarste beproeving te staan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant