Vrouwen als scheidsrechter? Nee nee, dat kon echt niet. Een boek van historicus Jurryt van de Vooren vertelt het verhaal van hun tegengewerkte maar onvermijdelijke debuut in 1961.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Een bizarre anekdote in het historische boek over het debuut van vrouwen als scheidsrechter in het voetbal gaat over een toonaangevend drietal in Alkmaar, in 1961. Het trio krijgt speciaal in de avond les in het kantoor van de afdeling Alkmaar van de KNVB, omdat dan zo weinig mogelijk mensen zien wat hier voor geheimzinnigs gebeurt. De gordijnen van het pand zijn gesloten.
Iemand zou eens kunnen zien dat vrouwen hier studeerden op de spelregels van voetbal. Waarvoor zouden ze die moeten kennen? Ze hadden toch niets te maken met voetbal? Of het een zaak van feminisme was, dat vrouwen scheidsrechter wilden zijn? ‘Integendeel’, zegt de nu 84-jarige Nel Harreveld, die onder haar meisjesnaam Rentenaar tot de drie pioniers behoorde, met Ineke Boom en Klaziena Laan. ‘Wij wilden gewoon helpen om het tekort aan scheidsrechters op te lossen. Wij konden dan bij de jeugd fluiten, zodat de mannen hogerop konden.’
Ze zijn deze week volop in het nieuws, de pionierende vrouwen van toen, vanwege het verschijnen van het boek over hun avontuur, geschreven door historicus Jurryt van de Vooren. ‘Het is heel gek’, oordeelt Harreveld over de publiciteit. Ze kwamen uit het handbal en ze dachten alleen, nadat ze het verzoek ontvingen: waarom zou dat niet kunnen bij voetbal, als ze daar een tekort hadden?
Bijna 65 jaar geleden was het uniek wat ze deden, en nu is het in zekere zin eigenlijk nog steeds bijzonder, want zo groot is de rol van vrouwen in de arbitrage nog steeds niet. Toen scheidsrechter Shona Shukrula, eveneens uit Alkmaar, als vrouw haar debuut maakte in het betaald voetbal voor mannen, minder dan een jaar geleden in de eerste divisie, was dat ongeveer net zo’n mediagebeurtenis als met Rentenaar en co destijds.
Er was één cruciaal verschil. Destijds was alles geheim gehouden door de afdeling Alkmaar, om het hoofdkantoor van de KNVB niet te bruskeren, terwijl bij Shukrula juist een stroom van door de KNVB gestuurde publiciteit op gang kwam. Zo van: kijk eens, hoe ver wij zijn als KNVB. De vrouwen van toen vonden het gewoon leuk om te helpen. Maar zo eenvoudig was dat dus niet, zo blijkt uit het boek De vrouwen van ’61, met als ondertitel: Hoe Alkmaarse vrouwen de voetbalwereld veranderden.
De actie was bedoeld als een overval op de mores van de KNVB. De progressieve bestuurder Teun Bakker uit Alkmaar dacht het probleem van het tekort simpel op te lossen, door ook vrouwen toe te laten tot de opleiding. Dat mocht alleen niet van de KNVB. ‘We wilden de KNVB voor een voldongen feit stellen’, zegt Harreveld, wier plakboeken zeer bruikbaar waren voor het onderzoek. Voetbal was niets voor vrouwen, vonden ze bij de KNVB. Het was zelfs eens voorgekomen dat een burgemeester een wedstrijd met vrouwen had laten staken. Bij de Volkskrant kwamen in die tijd ingezonden brieven binnen over verslaggeefster Wil Merkies, die over sport schreef. Dat kon toch niet. Ze publiceerde geregeld artikelen zonder haar naam erbij te vermelden.
‘Strikt vertrouwelijk’, stond op brief aan de drie vrouwen, waarin ze een paar dagen voor de wedstrijden uitleg kregen over de geheime actie in 1961. Niets mocht uitlekken. Het drietal maakte de kleding voor de arbiter zelf, met een broekje, want ze wilden per se geen spelleider zijn in een rokje. Later, in 1962, bij een bijeenkomst van meerdere geïnteresseerde vrouwen, showden ze de kleding. Bij de uitnodigingen was op de voorgedrukte kaarten de aanhef ‘Weledele Heer’ weggestreept door bestuurder Bakker.
Ook de jeugdspelers van Alcmaria Victrix en RKAFC wisten niets, bij dat debuut in de stromende regen. De kritieken op de arbitrage zelf waren goed. Van de Vooren boorde tal van bronnen aan om het verhaal kleur te geven, waaronder ingezonden brieven van jeugdigen aan media uit die tijd. Meisjes verlangden naar voetbal. Ze vonden het leuker dan handbal. Sommige meisjes droegen het haar net als jongens, zodat ze stiekem konden meedoen aan wedstrijden.
Voetbal, dat moest in de ogen van het bondsbestuur het exclusieve domein van de man blijven. Een commentaar in Het Parool was trouwens opgetogen; hoe terecht het was dat de vrouwen gingen fluiten. Vrouwe Justitia, de verpersoonlijking van het recht, is immers ook een vrouw. Hoe zou het dan kunnen dat vrouwen geen recht mochten spreken op een voetbalveld?
Maar het bondsbureau van de KNVB, toen nog gevestigd in Den Haag, met voorzitter Toon Schröder als boegbeeld, was fel tegenstander, net als gerenommeerde scheidsrechters in die tijd als Leo Horn en Dirk Nijs, van wie de laatste het ontzettend jammer vond dat vrouwen wedstrijden gingen leiden omdat mannen er blijkbaar te beroerd voor waren. Toen na een wervingsbijeenkomst een foto verscheen met vijftien vrouwen die de cursus succesvol hadden afgerond, was daar een denigrerend commentaar in het sportblad Sportkroniek. ‘Jammer voor deze lieve meisjes, maar reglementair mag het niet.’
Nel Rentenaar laat het nieuws gezellig over zich heenkomen deze week, in de aanloop naar de presentatie van het boek vrijdag. Ze was al verbaasd om het eerste golfje van publiciteit, rond het debuut van Shukrula ongeveer een jaar geleden. Rentenaar treedt op in een podcast en is later deze week te gast bij de presentatie. Ze vindt het best raar, want het duurt eigenlijk nog best lang voordat vrouwen echt belangrijk zijn in het voetbal.
Ze merkt ook nog op: ‘We zijn destijds goed genoeg bevonden om wedstrijden te fluiten, maar we hebben nooit een diploma gekregen na onze cursus.’ Het duurde overigens nog tot 1971 alvorens vrouwen officieel mochten voetballen binnen de KNVB. Rentenaar houdt nog steeds van voetbal. Ja, ze had bij de cursus best moeite met het doorgronden van buitenspel, maar ja, dat is niet typisch voor vrouwen. ‘Ze hebben tegenwoordig zelf een VAR nodig.’
De vrouwen van ’61. Jurryt van de Vooren. Walburgpers; 160 pagina’s, € 17,50.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant