REGIO - Het doel van de spreidingswet wordt lang niet bereikt. Dat blijkt uit onderzoek van Omroep West, de andere regionale omroepen, de NOS en Nieuwsuur. Van de bijna 20.000 plekken zijn er per 1 juli maar 11.555 beschikbaar in onze regio. Toch zijn het COA en de provincie Zuid-Holland enthousiast over de werking. In meer gemeenten dan ooit zijn er plannen voor asielzoekerscentra (azc's).
In onze regio blijkt het - volgens de gemeenten - bijzonder lastig om geschikte locaties te vinden voor azc's. Daar zijn verschillende redenen voor: soms ontbreekt de politieke wil bij de gemeenteraad, maar ook het creëren van draagvlak onder bewoners blijkt lastig.
'De aangekondigde intrekking van de spreidingswet en het zwabberende kabinetsbeleid zorgen voor veel onzekerheid en onduidelijkheid', tekent de gemeente Den Haag op.
Van de 27 gemeenten in onze regio, blijken slechts zes gemeenten (peildatum 2 juni) het streven te gaan halen. Het gaat dan om Delft, Katwijk, Leiderdorp, Rijswijk, Wassenaar en Zoetermeer.
Dit betekent overigens niet dat de lokale politiek heeft stilgezeten. In 19 gemeenten zijn er opvangplekken beschikbaar, maar in het grootste deel worden de aantallen uit het verdeelbesluit van afgelopen december niet gehaald.
Oud-staatssecretaris Eric van der Burg (VVD), bedacht de spreidingswet om asielzoekers eerlijker over het land te verdelen. Jarenlang ving een grote meerderheid van de ruim 340 gemeenten geen enkele asielzoeker op, terwijl een klein deel verhoudingsgewijs veel asielzoekers huisvestte.
De wet zit zo in elkaar dat er elke twee jaar een nieuwe cyclus met verschillende stappen wordt doorlopen. Allereerst wordt er berekend hoeveel plekken er in heel Nederland nodig zijn in de opvang. Die benodigde plekken worden vervolgens verdeeld over de twaalf provincies, die ze weer verdelen over hun eigen gemeenten.
Met het resultaat dat - van de bijna 20.000 opgedragen opvangplekken - er iets meer dan 11.000 opvangplekken zeker zijn per 1 juli. Dat zijn er fors minder dan in eerste instantie de bedoeling was.
Het is nog de vraag wat nieuwbakken demissionair asielminister Mona Keijzer (BBB, Volkshuisvesting) gaat doen. In principe is het zo dat het ministerie van Asiel en Migratie - volgens de wet - zou moeten handhaven. Kortom: het ministerie kan besluiten om gemeenten te dwingen asielzoekers op te nemen.
Op navraag laat minister Keijzer weten dat het demissionaire kabinet nog steeds af wil van de spreidingswet. 'Maar het is nog maar de vraag of daar een meerderheid voor is in de Eerste Kamer, het is ook nog niet duidelijk of de wet in de senaat controversieel wordt verklaard.'
Volgens gemeenten in de Haagse regio zorgt juist de onduidelijkheid over het intrekken van de wet voor verwarring. 'Dat heeft het draagvlak voor nieuwe opvanglocaties flink verminderd', laten de gemeenten uit die regio in een gezamenlijke reactie weten.
'Omdat de gemeenten de wet wel moeten uitvoeren, maar het kabinet zegt dat die snel stopt, ontstaat er verwarring bij onder andere bestuurders, gemeenteraden, omwonenden én vluchtelingen', melden de gemeenten verder.
Naast het 'zwalkende beleid' en de 'verwarring' die er is ontstaan, worden ook capaciteitsproblemen bij het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) genoemd als belemmering om opvangplekken te creëren, duren vergunning- en bezwaarprocedures vaak lang en blijkt het voor gemeenten in de regio moeilijk om geschikte locaties te vinden.
'Door de aanhoudende woningnood is het simpelweg lastig om snel geschikte locaties te vinden die voldoen aan alle voorwaarden voor opvang', legt een woordvoerder van de gemeente Leiden verder uit.
Dat lukte in gemeenten als Zoetermeer, waar de oude gevangenis wordt gebruikt, en Rijswijk - waar opnieuw aan de Lange Kleiweg asielzoekers worden opgevangen - overigens wel. Daar waren de gewenste grootschalige locaties nog wel beschikbaar.
Ook zijn 'praktische obstakels', zoals de druk op het onderwijs en de 'onvoorspelbaarheid van de samenstelling van de groep asielzoekers', redenen waarom het soms moeilijk blijkt om opvanglocaties te regelen.
Verder krijgen gemeenten ook te weinig geld om voor goede opvanglocaties te zorgen, laat Den Haag weten. 'Door het ontbreken van structureel geld is Den Haag aangewezen op incidentele oplossingen, zoals relatief dure hotellocaties. Alleen met structureel geld kunnen we duurzame plekken realiseren.'
Daarnaast is het vinden van geschikte opvanglocaties in Den Haag, 'de meest dichtbevolkte en -bebouwde gemeente van Nederland', een 'grote uitdaging', stelt de gemeente. 'Het kabinet stimuleert goedkope, grootschalige locaties, maar de grondprijzen zijn hoog en de ruimte is schaars.'
Desondanks zijn gemeenten - bij monde van de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), de provincies en het COA enthousiast over de spreidingswet en willen ze dan ook niet dat de wet wordt geschrapt. Zij wijzen erop dat er nu - in meer gemeenten dan ooit - concrete plannen liggen voor opvanglocaties.
Commissaris van de Koning Wouter Kolff noemt het 'belangrijk dat gemeenten zich aan hun wettelijke taak houden'. Wel ligt er een 'enorme druk' op de ruimte. 'Dit betekent dat voor verreweg de meeste locaties al meerdere plannen zijn en het lastig is deze voor asielopvang in te zetten.'
Ook lijkt het erop dat het in de Leidse en Goudse regio gemakkelijker is gebleken om tot opvanglocaties te komen. Dat komt volgens Kolff doordat er in die regio's onderling samen is gewerkt aan besluitvorming.
'Dat is in Haaglanden door gemeenten individueel gedaan', legt hij uit. 'Dat kan verschillen veroorzaken, net als de beschikbare ruimte voor opvang en de verschillende politieke samenstellingen van gemeenteraden.'
Wel is het volgens Kolff 'onwaarschijnlijk dat de spreidingswet wordt ingetrokken'. Mochten gemeenten vervolgens niet komen tot opvanglocaties, dan gaat Kolff ervan uit dat er wordt doorgewerkt voor nieuwe locaties.
Bovendien verwacht hij dat het ministerie - als gemeenten achterblijven - gewoon zal ingrijpen. 'De minister van Asiel en Migratie is verplicht het interbestuurlijk toezicht toe te passen en de wet te handhaven. Ik ga ervan uit dat de minister dit zal doen.'
Omroep West, de overige regionale omroepen, de NOS en Nieuwsuur hebben voor dit onderzoek gebruik gemaakt van data over opvanglocaties van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Maandag 2 juni was de laatste peildatum. Tussen die dag en de deadline openen er volgens gemeenten nauwelijks nieuwe locaties.
Opvanglocaties die korter beschikbaar zijn dan zes maanden, tellen eigenlijk niet mee voor de opgave in de spreidingswet. Crisisnoodopvang telt nooit mee voor die wet. Bovendien waren er op 2 juni ook nog veel centra die op papier de deuren sluiten voor 1 februari 2026, en daardoor eigenlijk niet meetellen in de opgave van de spreidingswet. Het kan wel zijn dat het contract voor deze locaties nog wordt verlengd.
Op dit moment zijn 280 van de 387 opvanglocaties een (crisis)noodopvang. 'Van de 75.000 opvangplekken die per 1 juli in het zicht zijn, zijn er ongeveer 40.000 voor een langere periode beschikbaar en 35.000 zijn noodopvang met wisselende opvangkwaliteit', schrijft het COA daar zelf over.
Voor het onderzoek zijn ook alle 342 Nederlandse gemeenten aangeschreven. Zo'n 275 hebben er gereageerd - oftewel 80 procent.
Source: Omroep West Den Haag