Ondanks grondige voorbereiding en ruime inzet van mensen en middelen was de politie in Amsterdam niet opgewassen tegen de ‘onvoorspelbare, kleinschalige flitsaanvallen’ tegen supporters van Maccabi Tel Aviv. Volgens de Inspectie Justitie en Veiligheid is daarom een andere manier van werken noodzakelijk.
is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over identiteit, polarisatie en extremisme.
Achteraf bezien stelt de ‘gefragmenteerde geweldpleging’ tegen de Maccabi-supporters ‘andere eisen’ aan de politie-inzet, concludeert de inspectie in een rapport over de ongeregeldheden in Amsterdam rond de voetbalwedstrijd tussen Ajax en Maccabi Tel Aviv.
In het centrum van Amsterdam werden in de nacht van 7 op 8 november vorig jaar tientallen Israëlische voetbalsupporters opgejaagd en mishandeld, nadat de dag ervoor al confrontaties waren geweest tussen de Maccabi-aanhangers en Amsterdamse, veelal pro-Palestijnse taxichauffeurs.
De inspectie roept in het rapport op tot een ‘paradigmaverschuiving’, zegt Peter Neuteboom die als hoofdinspecteur toezicht houdt op de politie. ‘Wij vragen de politie na te denken hoe ze hun middelen flexibeler aan kunnen passen aan onvoorziene situaties. Een geheel andere manier van kijken naar het werk is noodzakelijk.’
Op de desbetreffende avond en nacht was de politie met 1.200 eenheden op de been, werden er 62 aanhoudingen verricht en kwamen er 17 meldingen bij de meldkamer binnen. Vijf mensen raakten ernstig gewond, van wie twee per ambulance zijn afgevoerd, eentje met een gebroken been.
Hoewel de driehoek (burgemeester, politie en justitie) rekening hield met verhoogde spanningen vanwege de oorlog van Israël in Gaza, werd pas vlak voor de wedstrijd duidelijk hoe groot het risico was. Een osint-medewerker (open source intelligence) van de politie zag online dat ‘er op joden gejaagd gaat worden’. De dreiging kwam niet van ‘gangbare pro-Palestina-demonstranten’, maar van mensen met ‘enkel kwaad in de zin’.
De nacht voor de wedstrijd waren er diverse confrontaties tussen Maccabi-supporters en taxichauffeurs, van wie, zo staat in het rapport, ‘een groot deel een Arabische achtergrond heeft, pro-Palestina is en sterk solidair met elkaar is’. Dit verraste de politie. ‘Deze groep taxichauffeurs was in de preparatie nog niet besproken, omdat er op dat moment geen informatie was dat deze groep een probleem zou kunnen vormen.’
De volgende dag besloot de politie de inzet van de Mobiele Eenheid (ME) op te schalen van vier naar vijf pelotons. In de buurt van de Arena werd die avond een demonstratie ternauwernood beteugeld met hardhandig optreden van de ME. Omdat de politie hit-and-run-acties verwachtte, verplaatste zij na de wedstrijd de ME naar hotels, metrohaltes en de binnenstad.
Ondanks die grote inzet bleek de ME onvoldoende toegerust om snel te reageren op de verspreide en wendbare flitsaanvallen. ‘De acties in het centrum, dan kun je weinig uitrichten met die grote ME-voertuigen’, aldus een betrokkene. Tegen de tijd dat agenten ter plaatse kwamen, waren de daders meestal al verdwenen.
De politie bereidt zich traditioneel voor op grote ‘ordeverstoringen op geconcentreerde plekken’, aldus de inspectie. ‘In deze casus vonden echter op verschillende plekken tegelijkertijd kleine, snelle en moeilijk voorspelbare acties plaats. Dit vraagt om andere tactieken en mogelijk om andere organisatorische vormen van optreden.’
De exacte invulling daarvan laat de inspectie aan de politie. ‘De ME is een redelijk statisch concept’, zegt Neuteboom. ‘In de Amsterdamse binnenstad heb je smalle steegjes, waar zij niet goed in kunnen manoeuvreren. Dat vraagt dus om andere middelen en een andere groepering van mensen.’
Tot middernacht functioneerde de politie goed, maar daarna was er een kantelpunt en werd de situatie niet meer te beheersen, zegt Neuteboom. ‘De politie had de tijd nodig om zich te herschikken. Er waren mensen in grote nood die niet snel genoeg hulp kregen. De politie kan niet overal tegelijk zijn, maar moet toch een passend antwoord vinden op zulke dynamische situaties.’
Na middernacht veranderde de politie ook van strategie: zij richtte zich niet meer primair op het oppakken van relschoppers, maar op het beschermen van Maccabi-supporters. Die werden met bussen geëscorteerd naar veilige locaties. Na 1.30 uur nam het geweld snel af.
Toen kwam een andere kracht op gang: beeldvorming. De gewelddadige beelden die zonder context via sociale media werden verspreid, versterkten ‘het beeld van aanhoudende chaos’ en het ‘gevoel van onveiligheid’. Feit en fictie werden daardoor moeilijk te onderscheiden, volgens de inspectie. Zo kwamen er veel meldingen binnen over gedoe bij hotels, maar daar bleek telkens niets aan de hand.
De rol van de taxichauffeurs in de coördinatie van de aanvallen was groot, blijkt uit de bevindingen. Neuteboom: ‘Er was een nauw samenspel tussen taxichauffeurs en gastjes op brommers en fatbikes. De taxichauffeurs fungeerden als de ogen en oren en dirigeerden die gasten dus in bepaalde richting naar mogelijke doelwitten.’
De inspectie keek ook naar het handelen van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De Amsterdamse burgemeester had de NCTV gevraagd de mogelijke dreiging rond de voetbalwedstrijd mee te nemen in de veiligheidsinschatting bij de herdenking van de Kristallnacht, die dezelfde dag zou plaatsvinden.
Daarover oordeelt de inspectie dat de NCTV de dreiging rond die herdenking goed heeft ingeschat. Wel bestaat er onduidelijkheid bij het lokaal bestuur en de politie over de taken van de NCTV: die heeft geen rol als het gaat om het signaleren van verstoringen van de openbare orde.
De informatiepositie van de politie was in orde, volgens de inspectie. ‘Toch blijkt het duiden van met name online signalen lastig: berichten op sociale media verspreiden zich razendsnel en kunnen onverwachte groepsvorming aanjagen. Ook is het de vraag welk gewicht aan gewelddadige uitingen moet worden gegeven.’ Ingrijpen is daarbij erg moeilijk, omdat ‘exacte omvang en locatie van de opkomst dikwijls onduidelijk is’.
Opmerkelijk is dat het rapport afsluit met een evaluatie van de nasleep en ‘de snelheid waarmee grote woorden werden gebruikt’. ‘Politici, bestuurders en media trokken direct conclusies, zonder zicht op wat zich precies had afgespeeld. Zulke oordelen beïnvloeden het maatschappelijk sentiment en raken direct de mannen en vrouwen van de politie die op straat stonden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant