Terwijl Donald Trump zijn verjaardag viert gaan zeker 4 miljoen Amerikanen de straat op om zich te verzetten tegen het steeds autoritairdere beleid van hun president.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Harrison Wiley verdwijnt in een wolk gifgroen traangas. De 21-jarige demonstrant sprint gebukt. Bijna bereikt hij de overkant, een paar stappen nog, als – pop, pop – de rubberen kogels beginnen te vliegen. Vier raken zijn schild, vervaardigd uit schuimplaat en ducttape. Dan een voltreffer. Wiley grijpt zijn zij, en stort naar de grond.
‘Vreedzaam protest’, blijven de demonstranten onvermoeibaar scanderen. Maar de mannen in camouflagepakken blijven schieten. Flitsgranaten, meer rook. De mensenmassa wijkt uiteen.
Het ging opeens mis net. Terwijl zaterdag door heel de Verenigde Staten demonstraties plaatsvinden tegen het beleid van Donald Trump, en de president zelf in Washington zijn verjaardag viert met een militaire parade, blijft de sfeer op de meeste plekken vreedzaam. Maar het centrum van Los Angeles, waar de grootste demonstratie plaatsvindt, verandert ’s middags plotsklaps in een oorlogszone.
Bij het stadhuis botst een handjevol demonstranten naar verluid met agenten van de immigratiepolitie. De politie vaardigt een gebiedsverbod uit. En de vlam vliegt in de pan.
De 146ste dag van Donald Trumps presidentschap, tevens diens 79ste verjaardag, blijkt een onstuimige. Minstens 4 miljoen Amerikanen gaan zaterdag de straat op, in alle vijftig staten, verspreid over zo’n tweeduizend demonstraties. Steden als Philadelphia, New York, Chicago, San Francisco, Houston en Los Angeles zien hun straten vollopen met tienduizenden mensen. Het is de grootste massademonstratie in jaren.
Onder de slogan ‘No Kings’ verzetten de demonstranten zich tegen het steeds autoritairdere beleid van hun president. Trump negeert gerechtelijke bevelen, regeert goeddeels per decreet, zet extreme middelen in tegen migranten en gebruikt de macht van de overheid om instituties en universiteiten ideologisch te hervormen.
Maar precies dat soort machtsvertoon wordt zaterdag, gelijktijdig, in de hoofdstad juist gevierd.
Daar laat Trump zaterdag een langgekoesterde wens in vervulling gaan met een militaire parade ter ere van zichzelf – in de VS een zeldzaamheid buiten oorlogstijd. Tanks denderen door de straten, gevechtsvliegtuigen scheren over, in de stromende regen spreekt de president de bezoekers toe. Die zingen ‘Happy Birthday’ voor hem.
‘Klootzakken’, schreeuwt Harrison Wiley, terwijl hij zijn pijnlijke zij masseert. De demonstrant krijgt geen tijd om op adem te komen. Met een sierlijke boog komt er alweer een flitsgranaat op hem afgesneld. Vonken, een oorverdovende knal. De massa stuift uiteen. Honderden zetten het tegelijk op een lopen.
Even verderop wrijft Wiley met gelakte vingers langs zijn rode ogen. ‘Traangas’, zegt hij. ‘Het brandt gewoon dwars door mijn masker heen.’
Wiley is basisschoolleraar, vertelt hij. Tweede generatie immigrant uit El Salvador. ‘Ik sta hier voor mijn leerlingen. Dit zou het mooiste land op aarde moeten zijn, maar we vervallen richting tirannie.’
Hij wenkt naar een groep mariniers in de verte, helmen boven camouflagekleding, die door Trump – zeer tegen de wens van de lokale autoriteiten – zijn opgeroepen om de politie bij te staan. Ze mogen toezicht houden, maar niet onuitgelokt handhaven tegen de demonstranten.
‘Tirannie’, zegt Wiley normaals. ‘Hoe kun je nou een trotse Amerikaan zijn, terwijl in ons land dit soort dingen gebeuren? Trump zet het leger in tegen zijn eigen burgers!’
Elder krijgen de protesten een ander karakter dan in LA, waar afgelopen week elke dag al werd gedemonstreerd tegen de razzia’s die immigratiepolitie ICE houdt in de stad. In Houston, Texas, delen demonstranten bloemen uit aan de politie. Op het strand van San Francisco spellen honderden demonstranten, in een sterk staaltje coördinatie, ‘No King’ met hun lichamen.
Toch vinden ook op andere plekken onlusten plaats. In Utah wordt een man neergeschoten tijdens een demonstratie in Salt Lake City. De omstandigheden zijn nog onduidelijk, maar volgens de politie had de schietpartij ‘mogelijk te maken met de demonstratie’. Ook in Charlotte, North Carolina, zet de politie traangas in tegen demonstranten. Er worden drie mensen gearresteerd.
In Minnesota roept de Democratische gouverneur Tim Walz burgers op om vooral weg te blijven van de demonstraties. De voortvluchtige schutter die in de plaats Champlin zaterdagochtend een lokaal Congreslid en haar man doodschoot, en een senator en diens vrouw ernstig verwondde, bleek in zijn auto enkele ‘No Kings’-flyers te hebben liggen. Gevreesd werd dat hij zich ook tegen demonstranten had willen richten.
Maar uitgerekend in Washington blijft het rond Trumps militaire parade verrassend rustig. Vooraf had de president zijn landgenoten al gewaarschuwd om vooral niet dáár te komen protesteren. ‘Als er demonstranten zijn die zich willen roeren, dan zullen wij hen treffen met grote kracht’, aldus Trump vorige week. ‘Dit zijn mensen die ons land haten.’
Pop, pop. Weer zoeven er rubberen kogels door de mensenmassa. Gepijnigde kreten, de missers ploffen met stofwolkjes tegen de gebouwen. De ammunitie die de politie zaterdag in Los Angeles gebruikt wordt in het jargon ‘less-lethal’ genoemd: minder dodelijk, maar verre van ongevaarlijk.
In een portiek, terwijl de LAPD te paard een groep aanhouders probeert te verjagen, spoelt Rob Wilson (27) zijn wonden uit. Bloed stroomt langs zijn dij. Wilson werd ook getroffen in zijn bil, kuit, enkel en rug. ‘Godsamme, wat doet dit pijn.’
De binnenstad is het toneel geworden van een kat-en-muisspel tussen politie en demonstranten. Door in het hoekige stratennetwerk strategisch plekken af te sluiten, proberen zij de 10 duizenden demonstranten op te delen in kleine, beheersbare groepen. Maar niet iedereen laat zich zomaar verjagen.
Terwijl de linie agenten stapsgewijs dichterbij komt, luchtdrukgeweren en knuppels in de aanslag, weigert de 28-jarige brandweerman James aan de kant te gaan. ‘Wegwezen nu’, brullen zij, maar James blijft staan, armen in de lucht.
‘‘Hoe durven jullie!’, roept James. ‘Jullie doen ons pijn. En wij doen niemand kwaad. Als jullie ons het zwijgen opleggen, ben je medeplichtig aan het fascisme.’ Maar even later zet ook hij het op een lopen, als de kogels weer beginnen te vliegen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant