GroenLinks-PvdA De linkse fusiepartij wil er zijn voor „de stille, sociale meerderheid die z’n stinkende best doet om vooruit te komen, maar ziet dat het steeds moeilijker wordt”, zegt Kamerlid Jesse Klaver, die hoopt na de verkiezingen nu eens wél mee te gaan regeren.
Het is 12 april 2017. Jesse Klaver, dan GroenLinks-leider, zit aan de formatietafel met Mark Rutte van de VVD, Sybrand Buma van het CDA en Alexander Pechtold van D66. Het gaat over internationale veiligheid. Een bode komt Klaver ineens een briefje brengen. Er is „een ernstige privésituatie”: zijn moeder heeft een hersenbloeding gehad. Ze raakt in coma, en overlijdt op 27 april. Het is „het grootste verlies” van zijn leven, zal hij er later over zeggen.
Op 2 mei is de begrafenis. En op 3 mei zit Jesse Klaver weer aan de onderhandelingstafel.
„Voor mij was dat heel normaal”, zegt Klaver er acht jaar later over – niet meer partijleider, maar ‘gewoon’ Kamerlid in de samengevoegde fractie GroenLinks-PvdA.
Jesse Klaver (39) is Kamerlid namens GroenLinks-PvdA sinds 2010, en van 2015 tot 2023 was hij partijleider van GroenLinks. Hij is een van de grondleggers van de fusie geweest, maar kandideerde zich niet voor het lijsttrekkerschap. Eerder was hij voorzitter van de jongerenpartij DWARS en voorzitter van de vakbond CNV jongeren.
Hij heeft het verhaal vaker verteld. Maar wat hij níet eerder erbij heeft gezegd, is dat hij denkt dat regeringsdeelname toen is mislukt, omdat hijzelf geen rust nam, dóór wilde.
„Ik ben toen niet altijd even scherp geweest. Ik heb niet op tijd doorzien dat andere partijen ons buiten de regering wilden houden een aankoersten op een breuk. Ik heb me daardoor van tafel laten sturen.”
Het breekpunt was migratiedeals met landen buiten Europa sluiten. Zijn onderhandelingspartners zetten Klaver weg als ‘wegloper’, hij kon zijn versie van het verhaal niet goed vertellen. „Vaak vermoeden mensen allerlei politieke strategieën, maar soms spelen ook menselijke factoren een grote rol. Ik heb er nooit eerder iets over durven zeggen, omdat ik het overlijden van mijn moeder niet als excuus wil gebruiken.”
Het was een beslissend moment waarop het regeren uit Klavers handen glipte. In 2021 en in 2023 lukte het GroenLinks, samen met de PvdA, evenmin om te regeren. En nu, na de val van het rechtse kabinet Schoof, kan het wéér spannend worden. GroenLinks-PvdA gaat de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober in „om de grootste te worden”, zegt Klaver, en dan, eindelijk, te regeren.
Donderdag besloten de leden van GroenLinks en de PvdA dat hun partijen moeten fuseren, met 89 procent van de stemmen vóór. Midden 2026 wordt de fusie formeel voltooid.
Dat is in grote mate een verdienste van Klaver, de geestesvader van de fusie. Want hij leerde nóg iets van de geflopte formatie van 2017: in Nederland wordt gefragmenteerd links weggespeeld door rechts, zegt hij.
De nieuwe partij moet een groene en sociaaldemocratische basis krijgen, er zijn voor „de stille, sociale meerderheid die z’n stinkende best doet om vooruit te komen, maar ziet dat het steeds moeilijker wordt”. Voor mensen die het gevoel hebben dat de basis onder de maatschappij „door rechts is afgebroken”, zegt Klaver, bijvoorbeeld op het gebied van wonen en onderwijs. „Daardoor ontstaat ruimte voor politici die gouden bergen beloven en dictatoriale trekjes hebben. Of dat nou Trump is of Orbán of Wilders hier in Nederland.”
Er zijn nog altijd critici binnen de twee partijen, met name in de PvdA. Daarover zegt Klaver: „Sommige kritiek die ik zie van partijleden… We zijn cultureel zo anders, zeggen ze. We moeten met GroenLinks niet samenwerken, want die drinken allemaal havermelk. Who cares? Dan heb je echt je prioriteiten niet op orde. De problemen waar onze samenleving voor staat zijn zoveel groter.”
Toch hoopt hij dat kritische PvdA’ers zoals oud-partijleider Ad Melkert en oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de fusiepartij straks aan boord blijven. „Zij zijn geen tegenstanders, maar partijgenoten met terechte zorgen. Ik vind óók dat we een partij moeten zijn voor alle mensen.” „Zij zijn geen tegenstanders, maar partijgenoten met terechte zorgen. Ik vind óók dat we een partij moeten zijn voor alle mensen.”
Een nieuwe naam heeft de nieuwe fusiepartij nog niet. Deze maand wordt de lijsttrekker gekozen, en volgend jaar een nieuwe partijleider. Voorlopig is dat Frans Timmermans. „Frans is onze leider, hij is de juiste man voor dit moment”, zegt Klaver.
Als oud-Eurocommissaris wordt Timmermans gewaardeerd om zijn diplomatieke en bestuurlijke ervaring, juist in deze instabiele, geopolitieke tijden. Toch zijn veel kiezers. niet enthousiast over Timmermans. In de media wordt gespeculeerd of Klaver (óf burgemeester van Amsterdam Femke Halsema óf Kamerlid Habtamu de Hoop óf oud-burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb) niet geschikter zou zijn.
Klaver scoort bij de kiezer ook beter dan Timmermans, blijkt uit een peiling van RTL. Toch zegt Klaver niet te twijfelen. „Frans is beschikbaar, en ik dus niet.” En als Timmermans niet beschikbaar zou zijn? „Dat is nu niet aan de orde, dus daar hoef ik niet over na te denken.”
Klaver wil er niets anders over kwijt. „Je zal bij elke vraag over Frans dit antwoord van me krijgen. Frans is de leider”, zegt hij.
Mist Klaver het partijleiderschap (2015-2023) wel? „Laat ik het zo zeggen: ik heb nooit geleden onder de verantwoordelijkheid die ik had als partijleider, het is de mooiste baan in de wereld. Ik vond het lékker. Ik zou wel in een wereld willen leven waarin ik zou kunnen zeggen: ik mís het. Maar voor je het weet is dat de kop boven dit artikel, en dan heeft het een hele andere lading.”
En dat Klaver niet meer de baas is, heeft ook voordelen. „Nu is het leven wat relaxter”. Hij krijgt bijvoorbeeld veel minder doodsbedreigingen. Bovendien, zegt hij: „Het is nog elke dag een eer om volksvertegenwoordiger te zijn. En dit is wat het nu is.”
Deze week zit Klaver vijftien jaar in de Kamer, hij is het op-zes-na-langstzittende Kamerlid. En met zijn 39 jaar is hij eigenlijk nog steeds jong: die Kamerleden vóór hem (allemaal PVV’ers) zijn gemiddeld 60.
Lange tijd was Klaver zelf ook niet bezig met een fusie met de PvdA. „We moeten de PvdA versláán”, dacht hij. In 2017 – het jaar waarin hij zich van de formatietafel liet sturen – leek de doorbraak ook te komen.
In de stijl van de Amerikaanse president Barack Obama zei Klaver dat hij Nederland wilde „veranderen”. Met opgestroopte mouwen trok hij het land in voor ‘meet-ups’. Hij verkocht de AFAS-zaal in Amsterdam uit, met zesduizend plekken. Klaver zei dat hij premier wilde worden. Het campagneteam van de VVD destijds achtte de kans aanwezig dat het hem zou lukken.
Maar zover kwam het niet. De VVD zweeg hem tijdens de campagne van 2017 dood – een effectieve strategie – en GroenLinks behaalde 14 zetels. Het beste resultaat van de partij ooit, maar Klaver had op meer gehoopt. De volgende Tweede Kamerverkiezingen, in 2021, verliepen slecht. GroenLinks haalde 8 zetels. En, cruciaal: de PvdA maar 9.
Klaver: „Stapje voor stapje realiseerde ik me dat we het voor 95 procent met elkaar eens zijn. Waarom zoveel tijd steken in elkáár bestrijden, in plaats van de wereldbeelden die veel verder van ons af staan?”
Vlak na die verkiezingen van 2021 belde Klaver met PvdA-leider Lilian Ploumen, al jaren groot voorstander van linkse samenwerking. Zij gingen samen de formatie in, spraken ze af. Toen door de kwestie ‘Omtzigt: functie elders’ alle formatiedocumenten werden vrijgegeven, bleek inderdaad dat Ploumen had geëist met GroenLinks te regeren. Maar Klaver andersom niet.
Klaver ontkent dat hij de PvdA wilde loslaten. „Ik denk dat de verwachting van de informateurs was: ‘die Klaver zal wel loslaten, die geven we een mooie ministerspost.’ Zo werd tegen me gesproken: ‘Supermooi, moet je gewoon doen.’ Onder anderen door Mark Rutte.”
Ploumen heeft het Klaver nooit kwalijk genomen, zegt ze tegen NRC.
Vanaf dan zijn GroenLinks en PvdA niet meer los te wrikken, maar ze worden opnieuw uit de coalitie geweerd door VVD en CDA. Het versterkt de behoefte aan samenwerking alleen maar meer. Met praatsessies en gezamenlijke bijeenkomsten creëren de partijbesturen een basis voor een fusie. Eerst voorzichtig, en als het kabinet-Rutte IV in juli 2023 valt, ineens heel snel. De twee partijen gaan de campagne in met een gezamenlijke lijst.
Wie moet die lijst trekken? Klaver wil het, maar toch ziet hij er vanaf. Ook PvdA-leider Attje Kuiken stopt na zo’n zeventien jaar in de Kamer.
Die stap terug was nodig, denkt Klaver nog steeds. „De leider kón niet een van de zittende leiders zijn. Dan zou me worden toegedicht dat ik het voor mezelf deed.” Al was het geen gemakkelijke keuze. „Ik dacht altijd dat wij Nederland zouden veranderen, en dat ik dat hoogstpersoonlijk moest doen, als leider.”
Omdat hij zich al die jaren de meest geschikte persoon vond. En uit ambitie. „Inmiddels heb ik geleerd dat leiderschap juist ook kan betekenen dat je een stap opzij zet, dat het gaat om het dienen van iets dat groter is dan jezelf.”
Zo komt Frans Timmermans in beeld. Een PvdA’er met een groen en bestuurlijk profiel. Een premierskandidaat. Maar de belofte wordt niet waargemaakt: de PVV wint de verkiezingen en GroenLinks-PvdA, met 25 zetels de tweede partij van Nederland, komt in de oppositie.
In oktober van dit jaar gaat GroenLinks-PvdA het opnieuw proberen, en in de peilingen gaat het goed.
Is Klaver tevreden? Hij moet lachen. „Nee, het is niet zo dat ik hier tevreden op terugkijk. Een nieuwe partij is geen doel op zich. Next. Wat is het volgende? De partij moet nu z’n belofte gaan inlossen.”
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC