De Volkskrant volgt drie migranten in hun dagelijks bestaan. Hoe vinden ze hun weg in Nederland, hoe ziet hun leven eruit en wat zijn hun verwachtingen? Deze week moet vluchteling uit Oekraïne Olena Kotenko met haar dochter naar de psycholoog.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Olena Kotenko belt aan bij de basisschool in de Rotterdamse wijk Delfshaven. ‘Ik moet Vlada halen’, zegt ze in haar beste Nederlands tegen de vrouw die de deur opent. ‘Zij heeft een afspraak bij de dokter.’
Niet veel later komt haar dochter de trap af, een 11-jarig meisje met lang steil haar en een Minnie Mouse-tas. Op weg naar buiten overhandigt ze haar jas aan haar moeder. Hand in hand lopen ze richting het metrostation, terwijl ze praten over het examen Nederlands dat Olena die ochtend had.
Naam: Olena Kotenko
Leeftijd: 44
Komt uit: Oblast Kyiv
Woont in: Rotterdam, met haar man en dochter van 11
Werkte als: fotograaf en bakker
In Nederland sinds: augustus 2023
Verderop tuurt Vlada verlekkerd in de vitrine van een ijssalon. ‘Mango en smurf’, zegt ze even later, waarna ze een ijsje in de kleuren van de Oekraïense vlag krijgt aangereikt, keurig met het blauw boven. Dat is niet eens expres, zegt ze, terwijl ze met het bijgeleverde wafeltje de eerste happen ijs naar haar mond brengt.
Ja, Vlada lijkt op het eerste gezicht een doodgewone tiener. Zo vertelt ze dat ze haar ook wel ‘aap’ noemen, omdat ze erg van klimmen houdt. Dat ze de talen die ze spreekt, soms vermengt. Dat ze het op school over Anne Frank hebben gehad, waarna ze zelf ook een dagboek is begonnen. Dat ze vijf euro zakgeld per week krijgt. Dat ze geen lievelingsdier heeft, omdat ze van álle dieren houdt. En dat ze daarom later graag in een kattencafé zou werken, zo’n café vol katten, waarvan ze er in Tsjechië eentje hebben bezocht.
Maar onder de oppervlakte schuilt een somberder verhaal. Eerder op de dag toonde Olena oude filmpjes uit hun toenmalige woonplaats Kyiv. Vlada was altijd een energiek kind geweest, vertelde ze toen. Met negen maanden begon ze al trappen te beklimmen. Later was ze altijd aan het huppelen, klimmen en springen.
‘Kijk, dit is typisch Vlada’, zei Olena bij een foto waarop haar dochter balanceert tussen twee naast elkaar hangende schommels. En daarna: ‘Die Vlada zie ik nog zelden.’
Dat komt allereerst doordat ze is getekend door de oorlog. Tijdens de eerste bombardementen trok het gezin zich terug in de voorraadkelder van hun huis in een dorp buiten Kyiv, een kelder die ook als schuilplaats bleek te kunnen dienen. Terwijl de muren trilden, hield Olena haar twee dochters vast.
Kort daarna besloten ze te vluchten. Terwijl het buiten 15 graden vroor, verlieten ze hun huis – een tent, slaapzakken en blikken eten in de achterbak voor het geval ze in het bos moesten overnachten. Voor het eerst had Olena geen antwoorden op de vragen van haar kinderen. Hoe lang duurt dit nog? Waar moeten we heen?
Vlada is die tijd niet vergeten. Laatst nog begon ze over die keer dat ze in de auto zaten en er een militair vliegtuig recht op ze af kwam vliegen. Ze wisten niet of het een Russisch of een Oekraiens toestel was. ‘Weet je dat nog?’, had ze gevraagd. ‘Ik was bang.’
Maar er is nog iets waarom Vlada niet meer zichzelf is. Dat heeft te maken met een bedreigend incident, waarover Olena een andere keer wellicht meer wil vertellen. Dat incident vond plaats in de Rotterdamse opvanglocatie waar ze destijds woonden, en waar ze per direct vertrokken. Vlada kreeg er een flinke knauw door, wat haar de diagnose PTSS opleverde.
Ze voelt zich vaak onveilig, zegt Olena, ook in hun nieuwe woonruimte. Een deur die niet op slot zit kan bij haar al paniek veroorzaken. Alleen in een ruimte zijn ook. En daarom heeft ze op deze donderdagmiddag een afspraak met de psycholoog, bij wie ze al enige tijd onder behandeling is.
‘We kwamen hier omdat we dachten dat het veilig was’, zegt Olena. ‘Dat bleek niet zo te zijn. Het kost haar momenteel veel energie om op de been te blijven.’
Terwijl Vlada bij de ijssalon aan het praten is, bijt ze de onderkant van haar ijshoorntje af. Niet veel later drupt een onvermijdelijke klodder mango-ijs op de witte broek die ze vandaag voor het eerst draagt. Ze kijkt ernaar, wrijft even over de vlek. ‘Die moet in de was’, zegt ze. Om vervolgens het fotomapje te tonen dat ze heeft meegenomen.
Kijk, dit is kat Emmi, die ze op de vlucht voor het oorlogsgeweld moesten achterlaten. Daar een andere kat, Riza. Dit is ze zelf, toen ze nog klein was. Haar oudere zus, die nu in Polen woont. En een hond die zijn tong naar haar uitsteekt.
‘Ik wil nog een fotoboekje’, zegt Vlada op weg naar de psycholoog tegen Olena. ‘Kunnen we vandaag nog naar Kruidvat om dat te kopen? En om meer foto’s te printen?’
Kort daarna slaat de stemming om. Hoe dichter Vlada de kliniek nadert, hoe serieuzer haar blik en hoe stiller ze wordt. Al laat ze zich her en der nog wel afleiden door een stoepje, een randje of een leuning. Ze springt erop, ze glijdt eraf. De oude Vlada is niet helemaal verdwenen.
Over deze serie
De Volkskrant volgt drie migranten in hun dagelijks bestaan. Hoe vinden ze hun weg in Nederland, hoe ziet hun leven eruit en wat zijn hun verwachtingen? Alle afleveringen vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant