Veel partijen in de Tweede Kamer dringen aan op scherpere regels voor het contact tussen lobbyisten en politici, maar veel verder komt het debat daarover intussen niet.
Demissionair minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken (NSC) had een hele tas met voorbehouden meegenomen om de scherpe kantjes van een lobbyverbod of -register af te zwakken. Een lobbyregister, daarover moet eerst nog eens met ‘stakeholders’ worden gesproken, zei ze. Het verbeteren van de agenda’s van bewindspersonen, zodat hun afspraken kunnen worden gecontroleerd, is ‘een taaie kwestie’. Een lobbyverbod voor oud-bewindspersonen kun je ‘niet waterdicht inregelen’. Uitermark sprak van ‘een hele zoektocht’.
Die zoektocht duurt inmiddels al zo’n tien jaar, waarin de Tweede Kamer met tussenpozen debatteert over integriteit en beïnvloeding. Met elke kabinetsformatie verschuiven de belangen en wordt het debat weer teruggeworpen in de tijd. Donderdag stond integriteit zelfs twee keer op de Kameragenda: eerst de integriteit van openbaar bestuur, daarna het toezicht op de loopbaan van bewindspersonen. Die laatste kunnen immers na hun aftreden – denk aan oud-VVD-minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen, die overstapte naar de energiesector – aan beleidsbeïnvloeding gaan doen.
De regelgeving is inmiddels opgerukt tot ver achter de komma. Zo is er een Adviescollege Rechtspositie Politieke Ambtsdragers (ARPA), dat bewindspersonen moet adviseren bij een loopbaanswitch. Dat advies wordt openbaar gemaakt, ook als een oud-bewindspersoon niet luistert. Van boetes wil minister Uitermark niet weten, ze vertrouwt op het effect van ‘naming and shaming’, openbaarmaking via de media. Twee vertrouwenspersonen – oud-ministers Jaap de Hoop Scheffer (CDA) en Winnie Sorgdrager (D66) – staan klaar om bewindspersonen bij te staan die twijfelen over een volgende stap.
Voor veel partijen is het allemaal niet genoeg. SP-Kamerlid Michiel van Nispen wil dat oud-bewindspersonen ook geen zakelijk contact mogen opnemen met hun directe opvolger. Joost Sneller (D66) vraagt zich af of oud-bewindspersonen wel mogen meedoen aan strategiesessies van hun bedrijf, waar wordt besproken hoe regelgeving kan worden beïnvloed. Marco Deen (PVV) – wiens partij voor het eerst in zijn bestaan negen oud-bewindspersonen in de gelederen heeft – wil het lobbyverbod ophogen van twee naar vier jaar. Laurens Dassen (Volt) pleit met vele anderen voor een lobbyregister. De minister wilde van de meeste voorstellen niets weten; naar het register wordt nader onderzoek gedaan, de uitkomsten daarvan moeten na de zomer komen.
Uitermark verwoordde het dilemma waarvoor ze staat. Ze wil belangenvermenging voorkomen, maar tegelijk het ambt van minister aantrekkelijk houden, ook voor mensen uit het bedrijfsleven die voor die functie een goedbetaalde baan opgeven. ‘Dan vind ik vier jaar echt disproportioneel.’
Hoe moeilijk belangenverstrengeling zich laat beheersen, bleek een paar weken geleden, toen het AD naar buiten bracht dat luitenant-kolonel Joost Tuinman, tweelingbroer van staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman (BBB), overstapt naar een commercieel bedrijf dat drones bouwt voor datzelfde ministerie. Van Nispen vroeg de minister naar een reactie hierover. De minister onderstreepte het belang van rechtschapenheid, maar zei geen toezichthouder te zijn op andere bewindspersonen.
Intussen blijft de druk van buitenaf groot om de regels aan te scherpen. In het debat werd herhaaldelijk verwezen naar andere landen – Ierland, Canada, Frankrijk – waar de regelgeving beter is. GRECO, de waakhond van de Raad van Europa die toeziet op integer bestuur, brengt geregeld een voortgangsrapportage uit over de stand van zaken. Over Nederland is onlangs een vervolgrapport gemaakt.
Dat rapport is al enkele maanden klaar, maar nog steeds niet met de Tweede Kamer gedeeld. Kamerlid Jesse Six Dijksma (NSC) vroeg wanneer dat gaat gebeuren, maar kreeg van de minister geen antwoord. Niet GRECO maar de regering van het betreffende land mag namelijk bepalen wanneer zo’n rapport openbaar wordt. Een woordvoerder van het ministerie kon niet zeggen wanneer dat zal gebeuren.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant