Ook voor ultraorthodoxe joden in Israël geldt de dienstplicht. Toch weigeren zij veelal. Nu het Hooggerechtshof druk uitoefent om deze mensen daadwerkelijk te straffen, wankelt de regering-Netanyahu serieus – voor het eerst sinds de oorlog uitbrak.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Israël.
Na ruim zeshonderd dagen oorlog wankelt de regering van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Niet vanwege de tienduizenden doden of de gijzelaars die nog steeds worden vastgehouden; het is de weerzin van de Israëlische ultraorthodoxen om in deze oorlog te dienen die de coalitie wellicht fataal gaat worden.
In Bnei Brak, een voorstad van Tel Aviv waar veel orthodoxe joden wonen, merk je op het eerste gezicht niets van de spanningen. Vrouwen zeulen in lange rokken en hooggesloten blouse met kinderwagens, en mannen staan te praten bij de uitgang van hun jesjiva (religieuze school voor jongeren) of kollel (voortgezet onderwijs voor oudere, veelal getrouwde mannen).
‘Wij bidden voor de veiligheid van onze natie’, zegt de enkeling die wel wil praten over de dienstplicht, maar zijn naam weigert te zeggen. ‘Dat is onze bijdrage aan dit land.’ Maar dienen in het leger? De man (hij zal begin 20 zijn) schudt hevig met zijn hoofd. ‘Als ons dat wordt opgedrongen, zullen de meesten van ons liever naar de gevangenis gaan.’
Want dat is wat deze mannen boven het hoofd hangt. Bijna een jaar geleden oordeelde het Hooggerechtshof dat zij niet langer mogen worden vrijgesteld van de dienstplicht, zolang er geen speciale wet is die dat regelt.
Die uitzondering is sinds 1948 al wel praktijk: tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog werd besloten dat een kleine vierhonderd ultraorthodoxe mannen, die na de Holocaust naar Israël waren gekomen, hun verwoeste gemeenschap mochten opbouwen, en hun leven volledig mochten wijden aan de studie van heilige boeken.
Maar ultraorthodoxe vrouwen krijgen gemiddeld 6,9 kinderen en inmiddels vormen de haredim, zoals de groep in het Hebreeuws wordt genoemd, 13 procent van de bevolking. Naar schatting zestigduizend jonge mannen van dienstplichtige leeftijd ontspringen op dit moment de dans, terwijl het leger een tekort aan 12 duizend soldaten heeft.
Dat was al jaren een punt van irritatie, maar vanwege de oorlog in Gaza hebben talloze reservisten al meer dan driehonderd dagen in het leger gediend, en mensen eisen dat ook de haredim hun bijdrage gaan leveren. Dat geldt ook voor de uiterste rechterflank van de regering. Deze is weliswaar religieus, maar ziet het juist als zijn plicht om Palestijns land met wapens in te nemen.
‘De verschillen tussen onze groeperingen zijn groot’, legt Shaul Lustig, rabbi van een kollel in Bnei Brak, uit in zijn koele, ruime woonkamer. ‘Wij zien het geweld tegen Palestijnen, en de pogingen van kolonisten om anderen hun land of heiligdommen te ontnemen, met afgrijzen aan. Volgens onze interpretaties mag je andere volken niet provoceren: het verstoren van de vrede is een ernstige misdaad.’
Voor een buitenstaander is de gesloten wereld van de haredim vrijwel onbekend. Zij bestaat uit talloze verschillende groeperingen die elk hun eigen grote rabbi’s hebben. ‘Dat zijn uiterst wijze mannen en als zij iets besluiten, zullen we hun oordeel blindelings volgen’, zegt Lustig.
Het is rabbi Dov Landau, leider van de Litouwse ultraorthodoxe stroming waarvan ook Lustig deel uitmaakt, die vorige week besloot dat zijn volgelingen in de regering actie moeten ondernemen als religieuze studenten daadwerkelijk worden gedwongen worden het leger in te gaan.
‘Dat heeft niet direct met onze weerzin tegen geweld te maken’, zegt Lustig. ‘Wij zijn bang dat we ons geloof verliezen als we onze eigen wereld verlaten. In het leger moet je de opdrachten van een commandant uitvoeren, maar wij volgen onze rabbi. En wat als er een offensief is tijdens de sjabbat? Daarnaast heb ik, bijvoorbeeld, ook gehoord over een culturele avond waar een vrouw bleek te zingen – iets waar wij niet naar mogen luisteren.’
Het afgelopen jaar zijn er volgens The Jerusalem Post meer dan 24 duizend ultraorthodoxe studenten opgeroepen voor hun dienstplicht, en hebben minder dan duizend mannen hierop gereageerd. Het Hooggerechtshof oefent druk uit op de minister van Defensie Israel Katz om deze mensen daadwerkelijk te straffen – wat wel gebeurt bij principiële dienstweigeraars, maar niet bij de haredim.
Sinds de uitspraak van rabbi Landau wordt er in het Israëlische parlement koortsachtig onderhandeld. De twee ultraorthodoxe partijen die deel uitmaken van de regering hadden aangekondigd woensdag te stemmen voor een motie om het parlement en daarmee het kabinet te ontbinden, wat zou leiden tot nieuwe verkiezingen – tenzij Netanyahu een wet uit zijn hoge hoed tovert die de haredim alsnog vrijstelt van de dienstplicht. Vooralsnog lukt dat niet: de uiterst rechtse coalitiepartijen liggen dwars, evenals Yuli Edelstein, voorzitter van de Commissie Buitenlandse Zaken en Defensie, én lid van zijn eigen Likoed-partij.
Woensdagavond waren de onderhandelingen nog steeds bezig. Want niet alleen Netanyahu wil dat deze regering in het zadel blijft, ook de ultraorthodoxe partijen vrezen nieuwe verkiezingen. Een nieuwe coalitie maakt waarschijnlijk direct werk van de dienstplicht voor de haredim, en als ze zelf niet meer aan de knoppen zitten, zijn ze bovendien de zeggenschap kwijt over aanzienlijke subsidies voor hun achterban. Tegelijkertijd zal die achterban het niet accepteren als ze, tegen de wens van de rabbi in, deel blijven uitmaken van de coalitie zonder vrijstellingswet.
Zelfs als de motie woensdagavond laat nog op tafel komt, betekent dit overigens niet direct het einde van de regering-Netanyahu: over elke motie moet in totaal drie keer worden gestemd. In Bnei Brak weet men: de onderhandelingen achter de schermen zullen nog wel even doorgaan.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant