Wie zonder de juiste diploma’s wil overstappen naar een baan in de zorg, is welkom bij zorgorganisaties zoals ’s Heeren Loo. Met de juiste werk- en levenservaring kan iemand ‘aantoonbaar bekwaam’ zijn – een uitkomst, in tijden van oplopende personeelstekorten.
Sinds ik niet meer rook, bespaar ik heel veel geld’, zegt Brian (27) met een trotse glimlach. ‘Dat doe je heel goed’, antwoordt Erwin Raven (53), die de boomlange twintiger op zijn schouders slaat. De twee mannen praten bij tijdens een ochtendwandeling over het uitgestrekte terrein van ’s Heeren Loo in Julianadorp, Noord-Holland. Er wonen zo’n duizend mensen met een beperking, onder wie Brian. In de twee jaar dat Raven er als begeleider werkt, heeft hij het vertrouwen van Brian gewonnen.
‘We praten veel over vroeger’, zegt Brian. ‘Toen rookte en dronk ik veel, en sloeg ik soms een ruit kapot. Dat doe ik nu niet meer.’ Raven: ‘Ik word er blij van als ik Brian zo zie groeien.’
Waar de zorg in den brede al kampt met een enorm personeelstekort, is het probleem nog veel nijpender voor de doelgroep waartoe Brian wordt gerekend: cliënten die ‘moeilijk verstaanbaar gedrag’ vertonen, en soms agressief kunnen zijn. Maar Raven, die rust en vriendelijkheid uitstraalt, is juist met types als Brian zichtbaar op zijn gemak. ‘Ik voel ze aan, ik snap ze, en ze vinden mijn grapjes leuk’, zegt hij. ‘Als er iets in hun hoofd ontploft, hebben ze vooral een arm om zich heen nodig, ze moeten weten dat je er voor hen bent.’
Maar: Raven beschikt niet over het vereiste zorgdiploma. Toch kon hij als begeleider aan de slag, na een toets van zijn werk- en levenservaring. ’s Heeren Loo beoordeelde hem na een proefperiode als ‘aantoonbaar bekwaam’. Met dit stempel kunnen mensen een functie vervullen waarvoor ze beschikken over de benodigde vaardigheden, zonder het vereiste diploma te hebben. Het maakt het gemakkelijker om vanuit een ander werkveld over te stappen naar de zorg.
Door een wetswijziging in 2016 is een diploma voor zorgwerknemers niet langer een voorwaarde, zolang zorgorganisaties maar kunnen garanderen dat zij goede zorg leveren. Het geeft hen de ruimte om ook naar werk- en levenservaring te kijken. Voor het uitvoeren van medische handelingen blijft een diploma wel verplicht.
Tijdens de coronapandemie, toen veel zorgorganisaties acuut personeel nodig hadden, ontdekten zij de mogelijkheid om potentieel ‘aantoonbaar bekwame’ werknemers aan te trekken. Sindsdien proberen steeds meer zorgorganisaties zich zo aantrekkelijker te maken voor gemotiveerde, vaak wat oudere zijinstromers, voor wie het halen van de benodigde diploma’s een drempel kan zijn.
Hoeveel nieuwe werknemers er op deze manier aan het werk gaan, wordt niet bijgehouden. Bij ’s Heeren Loo, dat als de grootste organisatie voor gehandicaptenzorgorganisatie van Nederland hiermee in 2021 als een van de eersten begon, zijn het er inmiddels ruim zevenhonderd.
Tijdens hun ochtendwandeling dollen Raven en Brian wat met elkaar, tot het gesprek komt op hoe Brian beter met zijn geld kan omgaan. ‘Dit is een uitkomst als je op latere leeftijd nog een carrièreswitch wil maken’, zegt Raven als hij even later met Brian terug is in de gemeenschappelijke woonkamer. Daar smeren Brian en zijn vijf groepsgenoten aan een lange tafel hun boterhammen voor de gezamenlijke lunch.
Jarenlang werkte Raven als ontwerper en ondernemer, tot hij tijdens de coronacrisis zijn inkomsten zag teruglopen. Van een goede vriend hoorde hij enthousiaste verhalen over diens nieuwe carrière in de zorg. Zo besloot hij ruim twee jaar geleden om eens te bellen naar ’s Heeren Loo. Hij mocht meteen op gesprek komen.
Tijdens het opvoeden van zijn vijf kinderen deed Raven ervaring op met onder meer autisme en adhd. ‘Ik heb veel geduld en kan goed omgaan met mensen die als moeilijk worden beschouwd; ik raak niet snel geïrriteerd.’ In Julianadorp mocht Raven op proef meedraaien op een groep met zes cliënten met moeilijk verstaanbaar gedrag. Hij voelde ‘een klik’. ‘Ik dacht meteen: dit is het voor mij. Als ik kan bijdragen aan hun ontwikkeling, aan dat zij een zo prettig mogelijk leven hebben, dan geeft me dat voldoening.’
De ‘aantoonbaar bekwame’ krachten zijn een aanwinst, zegt bestuurder van ’s Heeren Loo Ageeth Ouwehand. ‘Ze brengen levenservaring in vaak jonge teams. Door hun komst gaat de werkdruk van de anderen omlaag. En wij zien dat deze nieuwe medewerkers er blij van worden, dat ze gemakkelijk kunnen overstappen naar de zorg, zonder opnieuw in de schoolbanken te hoeven zitten.’
Of iemand vakbekwaam is, hangt volgens Ouwehand niet slechts af van een diploma. ‘Ook in een ander vakgebied kan iemand voor ons veld belangrijke competenties hebben ontwikkeld.’
Het kwam de organisatie ook op kritiek te staan. Gediplomeerde medewerkers keken aanvankelijk soms wat wantrouwend naar nieuwe collega’s zonder de vereiste papieren. ‘Het is niet zo dat wij zomaar nieuwe medewerkers met kwetsbare mensen laten werken’, beklemtoont de zorgbestuurder. ‘Zij vervullen geen medische functies, het zijn vooral begeleiders. We kijken of iemand het kan, en diegene krijgt bijvoorbeeld naast praktijkervaring nog een half jaar onderwijs, om waar nodig bij te spijkeren. Wij gaan niet over één nacht ijs.’
En er zijn andere obstakels. Bij aanbestedingen geldt vaak de voorwaarde dat het personeel gediplomeerd is. Daarbij vindt de zorgbestuurder dat het huidige onderwijssysteem te veel is ingericht op jongeren die net van de middelbare school komen. En dat terwijl van werknemers wordt verwacht dat zij zich ook gedurende hun loopbaan blijven ontwikkelen. Ouwehand: ‘Een half jaar onderwijs voor een zijinstromer kost evenveel als een volledige driejarige opleiding. Dat moet anders.’
Erwin Raven heeft zich de afgelopen twee jaar zozeer ontwikkeld dat hij binnenkort wordt gepromoveerd tot coördinerend begeleider. Hij deelt zijn enthousiasme over zijn overstap graag, om zo meer mensen over de streep te trekken. Toch werkt hij maar drie dagen in de week in de zorg, twee dagen per week werkt hij nog als zzp’er in zijn oude vakgebied. ‘Dat is fijn voor de afwisseling.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant