Wereldwijd groeit de afschuw over de oorlog in Gaza, maar hoe staan Israëliërs tegenover het lijden van de Palestijnse bevolking? Er wordt veel gedemonstreerd, meestal voor de gijzelaars. Toch groeit ook het anti-oorlogsprotest.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Israël.
Een boulevard vol palmbomen langs de Middellandse Zee. Een strand waar mensen op een kleedje wijn drinken met hun vrienden, terwijl de kinderen rommelen bij het water. Volle terrassen in de stad. Gelach. Overleg aan een tafeltje: blijven we hier eten of halen we straks even iets bij de Thai?
Het beeld is bijna surrealistisch, want dit is Tel Aviv. Nog geen anderhalf uur rijden hiervandaan worden verkoolde kinderlijkjes onder het puin vandaan getrokken. Terwijl de afschuw en de woede over de oorlog in Gaza in een groot deel van de wereld steeds verder toeneemt, dreigen regeringsleiders (nog steeds voorzichtig) met diplomatieke of economische sancties tegen Israël. Maar hoe zit het met de inwoners van Israël? Staan mensen hier onverschillig tegenover het lijden van de Palestijnse bevolking, of komt er een protestbeweging op gang, zoals tijdens de Vietnamoorlog in de Verenigde Staten?
Een deel van het antwoord is te vinden bij de vele demonstraties die in het land worden gehouden. Want ook al zien de terrassen van Tel Aviv er gezellig uit, de oorlog houdt iedereen wel degelijk bezig. Bijna elke dag gaan mensen de straat op om te protesteren. Er zitten dus absoluut scheurtjes in de eensgezindheid waarmee Israël na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 de oorlog begon.
Zo stapten indertijd veel Israëliërs die in het buitenland zaten direct op het vliegtuig om zich als reservist te melden, maar nu gaan duizenden mensen na de zoveelste oproep niet meer naar hun eenheid. De meesten zeggen psychische klachten te hebben, of voeren problemen aan in het gezin of op het werk, wat ‘grijze dienstweigering’ wordt genoemd. Algehele oorlogsmoeheid speelt dus een grote rol. Een enkeling maakt een principieel punt, en zegt hardop geen deel meer te willen uitmaken van het moorden in Gaza.
Eén van hen is Ron Feiner, een 26-jarige student die voor zijn dienstweigering door de militaire rechter werd veroordeeld tot twintig dagen cel. Als hij zondag 25 mei door de militaire politie naar de gevangenis wordt gebracht, staan tientallen leden van Standing Together, een organisatie van Joodse en Palestijnse Israëliërs die zich samen inzetten voor vrede, bij de poort om hem te steunen. Ze nemen woorden als ‘oorlogsmisdaden’, ‘massamoord’, en ‘genocide’ in de mond, en zeggen per direct een einde aan de oorlog te willen. ‘Denk niet dat alle Israëliërs kinderen dood willen hebben’, zegt de 74-jarige Moshe Chertoff. ‘Net zoals niet elke Amerikaan Trump steunt, staat niet elke Israëliër achter deze oorlog.’
Luister ook naar de podcast Elke Dag, waarin Sacha Kester vertelt over haar recente reis naar Israël
Alon-Lee Green, co-directeur van Standing Together, komt zelf net uit de cel: hij was opgepakt tijdens een protest, en is na twee dagen weer vrijgelaten. ‘Je merkt dat het sentiment in het land begint te schuiven’, zegt hij. ‘Wij monitoren sociale media en zien dat steeds meer Israëliërs daar hun afschuw uitspreken – iets wat een half jaar geleden nauwelijks het geval was. Ook in peilingen merken we dat mensen een einde aan de oorlog willen. Het grootste deel denkt daarbij vooral aan het lot van de Israëlische gijzelaars, maar het aantal burgers dat de blokkade van hulpgoederen verwerpt, groeit.’
Een dag later staat Green recht tegenover tientallen Israëliërs die er heel anders over denken. De organisatie Tsav 9 probeert in de haven van Ashdod trucks tegen te houden die hulpgoederen naar Gaza brengen, terwijl activisten van Standing Together deze groep proberen te stoppen.
‘We kunnen onze eigen vijand toch niet van voedsel voorzien?’, zegt Rachel Touitov, de woordvoerder van Tsav 9. In eerste instantie is ze achterdochtig; Europese media begrijpen waarschijnlijk toch niet dat zij heus geen kinderen wil uithongeren. Ze is ervan overtuigd dat er eerder een einde aan de oorlog komt als er geen enkele hulp meer naar Gaza gaat. ‘Een groot deel van het voedsel komt in handen van Hamas, die dat achterhoudt voor zichzelf of het voor enorme bedragen op de markt van Gaza brengt. Het geld dat Hamas daarmee verdient, houdt de oorlogsmachine gaande.’
Het doet haar pijn dat mensen Israël zien als de agressor. ‘Hamas is deze oorlog begonnen, niet wij’, stelt ze, ‘en de oorlog kan vandaag nog eindigen als Hamas zich overgeeft en de gijzelaars naar huis laat gaan. Deze terroristen blijven zeggen dat ze elke Israëliër dood willen hebben en de aanval van 7 oktober zullen herhalen zodra ze daar de kans toe krijgen. Dan is het toch begrijpelijk dat wij hen niet als buurman kunnen tolereren? De onschuldige bevolking van Gaza is het slachtoffer, dat zie ik ook, al vraag ik me serieus af hoeveel Palestijnen daadwerkelijk onschuldig zijn. Maar voor Hamas zijn deze mensen pionnen. Ze doen niets om hun lijden te verzachten: ze verstoppen zich tussen vluchtelingen en in ziekenhuizen, martelen burgers als deze tegen Hamas demonstreren, en laten gezinnen niet schuilen in hun tunnels.’
Tsav 9, een organisatie die vorig jaar door de VS als ‘geweldadige extremistische groep’ op de sanctielijst is gezet, geniet veel steun onder de bevolking, zegt Touitov. Dat is hier, in de haven, zichtbaar. Politiemannen die de activisten wegslepen, verontschuldigen zich daarna bij hen dat zij ‘ook maar hun werk doen’ en het eigenlijk met hen eens zijn. Chauffeurs toeteren in het voorbijgaan goedkeurend en steken hun duim op. Eén van hen draait zijn raampje naar beneden en vraagt waar hij zijn vrachtwagen dwars over de weg moet zetten om de voedseltransporten tegen te houden.
Steun voor de harde aanpak van de Israëlische regering blijkt ook uit een peiling die in maart in opdracht van de Pennsylvania State University is uitgevoerd: 82 procent van de Israëliërs zegt voorstander te zijn van de verdrijving van Palestijnen uit Gaza. Als het Israëlische leger ‘een vijandige stad’ verovert, mogen alle inwoners volgens 47 procent van de ondervraagden worden vermoord. De onderzoekers vonden een sterke correlatie tussen deze opvattingen en indicatoren als religieuze identiteit, maar ook onder seculiere Israëliërs was er opvallend veel steun voor uitzetting.
Sieradenontwerpster Vered Laor kan hier niet bij. Zij is woensdag 28 mei op een bijeenkomst om de familieleden van de gijzelaars te steunen, die op deze datum exact 600 dagen geleden zijn ontvoerd. Op de achtergrond spreekt Tal Kupershtein het publiek toe, een man in een rolstoel die door een ziekte nauwelijks kan praten, en zijn zoon Bar (23) al meer dan anderhalf jaar niet gezien heeft. Hij hoopt dat zijn jongen nog leeft.
Laor besprak met vrienden zojuist een radio-interview met Yair Golan: ooit de tweede man van het leger, een held die op 7 oktober op eigen houtje talloze jongeren uit de klauwen van Hamas heeft gered, en die nu leider is van de linkse Arbeiderspartij. Israël dreigt een internationale paria te worden, waarschuwde Golan in het interview. ‘We vermoorden baby’s als hobby’.
‘Hij had misschien andere woorden moeten kiezen’, zegt Laor, ‘want dit zet kwaad bloed en geeft de achterban van Netanyahu direct munitie om terug te slaan. Maar Golan heeft wel gelijk. Israël raakt steeds meer geïsoleerd door deze afschuwelijke oorlog, en het antisemitisme groeit. Het is voor de buitenwereld lastig onderscheid te maken tussen Israël en de regering van Netanyahu, dat begrijp ik, maar een heleboel mensen hier steunen hem niet, en ik vind het vreselijk om te zien dat kinderen in Gaza sterven.’
Een van de problemen is dat Israëliërs de context van de internationale kritiek niet begrijpen, en dat komt onder meer omdat zij nauwelijks iets te zien krijgen van het lijden van de Palestijnen. Online, op tv en in de kranten gaat het over de aanval van Hamas en het lot van de gijzelaars. Natuurlijk kan iedere Israëliër uitwijken naar internationale media, maar een Nederlander gaat ook niet naar de BBC kijken als hij meer wil weten over de val van het kabinet-Schoof.
Mensen snappen dus niet goed waarom de wereld zich tegen hen keert en Israëlische media cultiveren het idee dat Israëliërs de enige slachtoffers zijn, dat de buitenwereld niet bevat hoe groot de dreiging van Hamas is, en dat de druk van buitenaf voortkomt uit toenemend antisemitisme. ‘Daarmee verraden onze journalisten niet alleen hun kerntaak, maar verdraaien zij het narratief – en dat heeft ernstige gevolgen’, schrijft Anat Saragusti, directeur persvrijheid van de Israëlische vakbond voor journalisten, eind mei in de linkse krant Haaretz, een van de weinige Israëlische media die wel over het lot van de Gazanen bericht.
Bovendien spelen er grote binnenlandse politieke kwesties die veel Israëliers bezighouden. Op dezelfde dag dat er wordt stilgestaan bij het lot van de gijzelaars die al 600 dagen vastzitten, bezetten activisten het hoofdkantoor van de Likoed in Tel Aviv – de partij van premier Netanyahu. Op de gevel van het pand wordt met grote rode letters de woorden ‘Ambassade van Qatar’ geprojecteerd. ‘Een verwijzing naar het zoveelste corruptieschandaal rond Netanyahu’, vertelt de 60-jarige Oren (liever geen achternaam).
Naaste medewerkers van Netanyahu zouden geld hebben aangenomen van Qatar, in ruil waarvoor ze positieve verhalen over het land aan Israëlische media zouden hebben gevoed. Het hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst heeft deze zaak voor de rechter gebracht en werd prompt door Netanyahu ontslagen. Hoogstwaarschijnlijk wordt hij vervangen door een loyalist die de premier niet in de problemen brengt mocht hij in de toekomst een scheve schaats rijden.
‘En dan zijn er de juridische hervormingen, het corruptieproces tegen Netanyahu zelf, en de nieuwe wetten die kritische ngo’s het leven onmogelijk maken’, somt Oren op. ‘We zijn, kortom, bang dat onze democratie om zeep wordt geholpen door een regering vol religieuze zeloten en een premier die alles opoffert om zijn eigen macht niet te verliezen.’
‘Je kunt het gewoon niet hebben dat jullie linkse gekken de verkiezingen hebben verloren’, snuift een man die met zijn hond langs komt lopen. ‘De meerderheid van het land steunt deze regering!’
Op zaterdagavond gaat het weer over de oorlog: elke week komen de families van de gijzelaars en duizenden sympathisanten bijeen op de Kaplanstraat in Tel Aviv om de regering te smeken een deal te sluiten met Hamas zodat de gijzelaars eindelijk vrij komen. In de massa houdt Michael Kaminer (68) met een twintigtal medestanders in stilte bordjes omhoog waarop staat dat er een einde moet komen aan de bezetting of met foto’s van kinderen die in Gaza zijn vermoord.
De meeste Israëliërs noemen dergelijke ideeën ‘extreem links’ en het verhaal van Kaminer wordt door hen bestempeld als ‘opruiend’ en ‘provocatief’. ‘Terwijl het zo duidelijk is dat de bezetting leidt tot haat en geweld’, zegt hij. ‘Geloof me, ik ben geen vriend van Hamas, maar de burgers van Gaza leefden al 18 jaar in een gevangenis die wij voor hen gecreëerd hebben, en wat er op 7 oktober is gebeurd, is daar een direct gevolg van. Die aanval was afschuwelijk, absoluut, maar wat wij nu in Gaza doen, is nog veel erger.’
Terwijl Kaminer rustig verder praat, en uitweidt over de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en de ideologie van Joodse suprematie, worden hij en zijn medestanders ingesloten door de politie. Ze moeten gaan. Eén van de familieleden van de gijzelaars heeft geklaagd: dit is hún demonstratie, en ze willen niet dat die wordt misbruikt om linkse ideeën te verspreiden.
Het groepje begint nerveus zijn spullen te pakken. Flyers gaan in tasjes en protestborden worden tegen de borst gedrukt. Ze willen geen problemen. ‘Dit bedoel ik dus’, zegt Kaminer nog voordat hij gelaten weg slentert. ‘Mensen willen onze boodschap niet horen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant