Nieuwe, jonge popvrouwen lijken deze festivalzomer de dienst uit te maken. Hoe is dat zo gekomen? Is het meer een gevoel of blijkt het ook uit de cijfers? En welke vrouwelijke ‘popzoomers’ mogen we deze festivalzomer niet missen?
is redacteur popmuziek van de Volkskrant. Hij schrijft ook over gamecultuur.
Eén blik op het podium vertelde alles, en voelde als een momentopname die een hele tijdgeest kan verklaren. Het afgelopen weekend dook een filmpje op, geschoten bij een concert, dat symboliseert wat er gaande is in de mondiale popmuziek: een aardverschuiving, ook op de festivalpodia.
Op het filmpje zien we de 22-jarige Amerikaanse popster Olivia Rodrigo dansen tijdens haar optreden als headliner van het grote festival The Governors Ball in New York. Ze nodigt iemand uit om mee te dansen, en vanuit de coulissen verschijnt ineens David Byrne (73), in een rode overall die mooi kleurt bij het minimale setje van Rodrigo.
Samen zingen ze de oude Talking Heads-hit: Burning Down the House. Rodrigo brandt de tent af, en vraagt iedereen nog één keer te zwaaien naar die muzieklegende van vroeger. Mooi, waardig én veelzeggend.
Een bericht gedeeld door billboard (@billboard)
De zangeres, die op haar 17de een wereldhit scoorde met het smachtende liefdesverdrietlied Drivers License, komt volgende week ook in Nederland uitleggen dat de tijden zijn veranderd. Rodrigo sluit de zaterdag op Pinkpop af, op het hoofdpodium, waar meestal een al wat oudere, liefst rockende heer staat van de categorie Pearl Jam, Foo Fighters, Metallica of Paul McCartney.
Rodrigo is niet de enige jonge vrouw die een plekje komt claimen. De Nederlandse festivalzomer staat vol met nieuwe popvrouwen die je voor het gemak het stempel ‘gen Z’ zou kunnen geven, omdat ze zijn geboren rond de eeuwwisseling. Deze ‘popzoomers’ domineren de festivals maar ook de streamingplatforms en sociale (muziek)media, en 2025 lijkt een doorbraakjaar. En dus een popmomentum om even bij stil te staan.
We hebben veel vaker geconstateerd dat de vrouwen in de pop goed bezig zijn. We konden dat tot vervelens toe constateren bij het succes van een nieuw Taylor Swift-album, of haar records brekende tournee. Maar ook in een kleiner verband, bijvoorbeeld als we keken wat er op de podia stond bij een Nederlands showcasefestival als Eurosonic in Groningen.
In 2022 schreef de Volkskrant: ‘Dit wordt het jaar van de vrouw.’ En dat werd het ook, want in 2022 schoten S10, Froukje en zangeres Meau omhoog in de luisterlijsten. Roxy Dekker, nu de Nederlandse popkampioen, had toen net twee eerste TikTokvideo’s op haar kanaal gegooid.
Maar vaak komen constateringen over ‘machtsgrepen’ en ‘aardverschuivingen’ voort uit een gevoel. Kijk je even naar links en naar rechts op een festival, dan zie je toch ook veel mannen op de podia staan – waar niets mis mee is, laat dat duidelijk zijn. Dan merk je bijvoorbeeld ook op dat de twee andere Pinkpopdagen straks worden afgesloten door mannen, en zeker niet de jongsten: Justin Timberlake (44) en rockband Muse (gemiddelde leeftijd 47).
Het gevoel vraagt om bewijsvoering. Zijn de gen Z-popvrouwen echt aan de macht? Is er werkelijk iets aan het kantelen? Wat zeggen de cijfers, als die er al zijn? En hoe zijn die dan te verklaren?
We vroegen de platenmaatschappij Universal, wereldwijd de belangrijkste toeleverancier van de grotere artiesten en mainstreampop, om jaarcijfers. En die gaven ze, met enig enthousiasme want ze hadden daar op de kantoren zelf ook gezien dat er iets gaande was. Dat de popvrouwen dus werkelijk de boel aan het overnemen waren, en dit met data te bewijzen viel.
Belangrijke cijfers: de luisterdata van de best lopende albums over het vorige jaar. In 2024 bestond de top tien van meest gestreamde albums wereldwijd bijna geheel uit vrouwen. We tellen van boven naar beneden: Taylor Swift, Billie Eilish, Sabrina Carpenter, Karol G, Ariana Grande, Taylor Swift, SZA en weer Taylor Swift. Op de plaatsen negen en tien bungelen dan nog twee mannen: Benson Boone en The Weeknd.
Ter vergelijking blikken we een decennium terug, omdat je veranderingen dan goed vorm ziet krijgen. In 2014 prijkten slechts twee vrouwen in diezelfde top tien van meest gestreamde albums wereldwijd, en scoorden twee vrouwen een plek in de top tien best verkochte albums, tussen acht mannen.
Alleen al bij dit overzicht zie je dat het vrouwelijke marktaandeel in tien jaar tijd van een duidelijke minderheid naar een dominante meerderheid is gegaan. Een eerste wapenfeit.
Vrouwen braken vorig jaar ook records. Taylor Swift doorbrak de magische grens van meer dan een miljard streams in één week, voor haar nieuwe album The Tortured Poets Department. En in het Verenigd Koninkrijk bracht de Amerikaanse Sabrina Carpenter twintig weken door op nummer een, met verschillende singles: een mijlpaal.
Interessant zijn ook de data van het Amerikaanse onderzoeksbureau Luminate Data, van drie maanden geleden. Volgens hun cijfers hebben de grote vrouwen in de pop nu een luisteraandeel van 69 procent, een veel hoger percentage dus dan de grote popmannen. Luminate constateert een groei in marktaandeel van bijna 12 procentpunt voor de voornaamste popvrouwen, met dank aan de nieuwe generatie artiesten als Sabrina Carpenter (26), Chappell Roan (27), Olivia Rodrigo (22) en Tate McRae (21). De popzoomers in topvorm.
We kunnen nog wel even doorgaan met data. Nog één feitje dan. Bij de uitreiking van de Amerikaanse Grammy Awards dit jaar, een goede graadmeter voor de waardering van de mondiale pop, waren voor de categorie ‘Record of the Year’ zes vrouwen genomineerd, naast twee mannen.
Voor de categorie ‘Song of the Year’ kwamen ook zes vrouwen op, naast alweer twee mannen. Wie de Grammy Awards-organisatie een beetje kent, weet dat die in het verleden weleens minder vrouwvriendelijk is geweest.
Ja, er is dus iets veranderd. Om dat extra helder voor de geest te krijgen, moeten we ook kijken naar het Spaanse festival Primavera, een van de beste en invloedrijkste popfestivals ter wereld. En een festival dat zes jaar geleden een opmerkelijk ‘vrouwenbeleid’ invoerde. In 2019 verplichtte Primavera zich ten minste 50 procent vrouwelijke artiesten naar de podia te brengen.
Een gewaagde stap, bleek snel na de aankondiging. Marta Pallarès van Primavera vertelde ons toen dat de respons op het ‘vrouwenquotum’ ronduit deprimerend was geweest. ‘Misogyn, zelfs’, zei ze. ‘Wij zouden het festival kapotmaken.’ Ze las wat reacties voor, die als commentaren op de media van Primavera waren verschenen. Bedroevend voorbeeldje: ‘Jullie slopen een prachtig festival door nu slechte vrouwelijke acts te programmeren die anders nooit op het festival hadden kunnen spelen.’
Maar de ‘vrouweneditie’ van 2019 kwam er wel. Wij waren erbij en zagen dat het goed was, dankzij heerlijke shows van, houd je vast: Solange, Janelle Monáe, Rosalía, Robyn, Róisín Murphy, Christine & the Queens, Miley Cyrus, Kali Uchis, Kae Tempest, Neneh Cherry, Erykah Badu, Lizzo, Tierra Whack en Julia Holter.
Kijk dit jaar nog eens naar Primavera, dat het afgelopen weekend werd gehouden in Barcelona. Wie waren de drie headliners, gedurende drie festivaldagen? Sabrina Carpenter, Charli XCX en Chappell Roan.
Was er nog ophef over? Nee. Heeft het vrouwenplan van 2019 dus gewerkt? Ja. Vooral omdat de vrouwen nu niet kwamen omdat ze moesten, maar omdat ze op het moment simpelweg de meest gevraagde namen in het mondiale popcircuit waren.
Maar waarom zijn ze dat? Wat verklaart de opkomst en heerschappij van de vrouwelijke popzoomers?
In de eerste plaats, en dit klinkt misschien gek: een verandering in de muzieksmaak, en een popularisering van de pop. In serieuze muziekkringen werd lang neergekeken op popsterren en het verzamelde werk van, pak ’m beet, Britney Spears. Dat dedain is het afgelopen decennium weggeëbd, bij publiek, kritische media en ook de festivals en programmeurs van de popzalen.
De grootste popnamen bestormden festivals die tot voor kort nog bekendstonden als bastions der goede smaak. Lowlands bijvoorbeeld, waar je je vaak een weg moest banen door langwerpige blokkenschema’s vol driftige mannenbands met gitaren.
In 2016 kwam Dua Lipa voor het eerst naar Lowlands, en het publiek viel als een blok voor haar. Zij zette de toon voor een nieuw poptijdperk. Sterren als Justin Bieber en Billie Eilish volgden, en brachten hun geraffineerde dansshows naar de allergrootste festivalpodia.
Pop is cool en cultuurfähig, kijk ook maar naar de albumjaarlijsten van gerenommeerde popmedia en -blogs, waar de Britse popster Charli XCX vorig jaar óveral op nummer een stond. Natuurlijk ook dankzij de kwaliteit van het werk, dat niet alleen scherp en aanstekelijk is maar ook nog maatschappelijk relevant, misschien wel meer dan veel pure pop van vroeger.
In die kwaliteitsgroeispurt van de pop schuilt nog een verklaring voor het succes van de popzoomers. Heel jonge, meestal vrouwelijke artiesten zijn erg bedreven in het gebruik van sociale media. Veel opkomende vrouwelijke artiesten zijn begonnen met het posten van grappige TikToks, al dan niet gezongen, vol covers of hun eerste eigen werk. Maar ze maken er vaak ook moeilijke en persoonlijke onderwerpen bespreekbaar, wat veel jonge fans tot steun kan zijn. Ze zitten, kortom, op de tijdgeest.
Dit sociale opleidingsinstituut maakt nu de ene na de andere popster groot. Kijk in Nederland naar Roxy Dekker, die de meest beluisterde artiest werd na een paar scherpe TikTokfilmpjes. Maar ook naar de nieuwe gen Z-ster in opkomst: de Amerikaanse Addison Rae (24). Zij werd in een paar jaar tijd een TikTok-fenomeen, dat uitblonk in dansjes en ‘het zijn van een persoonlijkheid’.
Met die ‘persoonlijkheid’ stapte Rae het kantoor van een platenlabel binnen, bijna zonder een noot muziek te hebben gemaakt. Zij liet daar een soort moodboard zien, met termen als ‘dans’, ‘glitter’, ‘hot-pink’ en ‘aquamarine’. Ze liep weg met een contract, vertelde ze vorige maand in de podcast Popcast van The New York Times. En nu, sinds vorige week, heeft zij een volwaardig album uitgebracht, waaraan iedereen kan horen dat het een grote popplaat gaat worden.
De popindustrie is kennelijk ook veranderd en lijkt meer dan ooit te luisteren naar jonge vrouwen, omdat die iets te vertellen hebben en ergens verstand van hebben. Anders hadden ze geen 88 miljoen volgers gehad. Je ziet de dollartekens in de ogen van de platenbazen, maar de kwaliteit van de pop hoeft onder die platte hebzucht niet eens te lijden. Luister maar naar het opmerkelijk leuke debuut Addison, van Addison Rae.
Over de vaak razendsnelle opkomst van jonge vrouwen vertelde de directie van Pinkpop een paar weken geleden ook iets interessants aan deze krant. Veel klagende Pinkpopliefhebbers vonden dat Olivia Rodrigo nog te jong was voor een headlinersplek op hún festival. Maar de nieuwe directieleden Tirsa Creusen en Ide Koffeman legden uit dat ook op dit vlak de muziekindustrie is veranderd. ‘Artiesten van nu hebben minder rondjes nodig om heel groot te worden. Ze maken met een klein repertoire al veel indruk en kunnen een massa bereiken.’
Dat klopt, en dankzij sociale media hebben ze ook al snel een fangemeenschap van miljoenen achter zich aan, wat een plaats op een hoofdpodium of een uitverkochte concerthal rechtvaardigt: je kunt er tickets mee verkopen. In de tijd voor sociale media duurde het járen om fans voor je te winnen, met plaatverkopen, interviews in popbladen en airplay op de radio.
Jonge artiesten nemen het heft in eigen hand op hun eigen communicatiekanalen. Daar wisselen ze inhoudelijk van gedachten met hun volgers, ook over belangrijke thema’s als gendergelijkheid, weerbaarheid en mentale gezondheid. Veel jonge pop gáát daar ook over. En is ook daarom meer relevant.
Maar zijn jonge jongens dan minder bedreven in het onderhouden van zinnig contact met fans, op hun sociale netwerken? Worden jonge popmannen daarom minder snel groot, en relevant? We konden er geen specifieke studie over vinden, maar vrouwen maken wel meer gebruik van sociale media, blijkt uit vele onderzoeken.
En een laatste blik op de Nederlandse festivalzomer zet aan het denken. Er staan zeker nog heel veel mannen op de podia, op alle grote festivals. Maar ze komen vooral – uitzonderingen daargelaten – uit een ander, wat meer belegen poptijdperk.
We zien de grote namen Justin Timberlake en Muse, Queens of the Stone Age, Massive Attack, Underworld, Deftones, Soulwax, Wilco, The Streets en Iggy Pop: goud van oud. En ja, zeker, ook wel jonge mannen, zoals Sam Fender (31), maar veel minder dan die indrukwekkende golf aan vrouwelijke popzoomers. We willen niet alarmistisch zijn, maar jonge popmannen mogen zich bij deze demografische ontwikkeling enige zorgen maken.
Maar dat moeten vrouwen, gek genoeg, ook nog altijd doen. Want hoe rooskleurig het gen Z-popseizoen er voor hen ook uitziet, er is nog altijd veel mis als het gaat om gendergelijkheid in de muziekindustrie.
Vorige week verscheen een rapport in het Verenigd Koninkrijk over misstanden in de pop, en werden politici opgeroepen iets te doen tegen misogynie in de muziek. In Nederland maakte de muziekrechtenclub BumaStemra bekend dat de Nederlandse muziekindustrie nog altijd een mannenbolwerk is. En dat vrouwen die wél muziek maken schrikbarend minder verdienen dan mannen.
Eén mooie popzomer zal dit niet veranderen. Maar Olivia Rodrigo, Lola Young en Chappell Roan kunnen de kennelijk verstarde machtsstructuren misschien toch eens in beweging krijgen, te beginnen met spetterende Nederlandse festivalshows. Wij gaan vast vooraan staan.
Rodrigo is de perfecte overgangskandidaat naar een nieuw Pinkpoptijdperk. Ze is pas 22 en vrouw, speelt pop met hoekige punk- en rockgitaren en in Brutal, een van haar grootste hits, zit een riffje van Elvis Costello, die in 1979 zelf ook op Pinkpop speelde. De cirkel is rond.
Al een paar jaar een nationale festivalfavoriet, maar ze kreeg nog niet eerder zo’n mooie plek. Op Best Kept Secret speelt Eefje de Visser op het hoofdpodium. En dan ook nog als afsluiter op zaterdag, de belangrijkste festivaldag. Zwarte Zon als de nacht valt: kán niet mooier.
Nog zo’n jonge en supergetalenteerde gen Z-ster die de grootste wereldpodia op is geschoten. Lola Young, 24, scoorde vorig jaar een onweerstaanbare wereldhit met Messy. Die bracht haar al naar het Amerikaanse Coachella, maar daar werd ze geplaagd door een aanval van zenuwen en andere ellende. Het kan ook té snel gaan.
Uit Noorwegen komt een onafgebroken stroom van vrouwelijke en hoogst originele popartiesten, die allemaal ook een nogal vasthoudende groep fans achter zich aan slepen. Girl In Red is een popstem die iets te vertellen heeft, in liedjes over zelfbeschikking, queerness en mentale gezondheid. Fans én Pinkpop kunnen er moed uit putten.
Ze werd gedumpt door haar eerste platenlabel maar bewees dat je met eigenzinnigheid, popkwaliteit en inhoud toch weer kunt komen bovendrijven, en je voormalige platenbazen ondertussen gigantisch voor lul kunt zetten. Chappell Roan is dé cultpopster van het moment, en je kunt voorspellen wat er gebeurt in de Alpha op Lowlands als zij daar Pink Pony Club inzet.
Gelukkig is in het geweld van de solosterren ook nog een rockend vrouwelijk bandje te vinden. The Last Dinner Party kan Pinkpop subtiel richting die bijzondere headliner Olivia Rodrigo duwen, want de vrouwen uit Londen staan vlak voor de afsluiter geprogrammeerd, pal tegenover het hoofdpodium. Mooier kan een greep naar de macht niet zijn.
Met haar debuut Born in the Wild (2024) werd Temilade Openiyi, alias Tems, een belangrijke popvrouw tussen veel Nigeriaanse popmannen. Tems vertelt een mooi muziekverhaal, ook omdat zij zelf leerde schrijven, musiceren en produceren dankzij tutorials op YouTube. Nu is ze een wereldster, met zo’n 20 miljoen maandelijkse luisteraars op Spotify.
Down The Rabbit Hole lanceerde veel vrouwelijke popsterren uit tot voor kort niet zo voor de hand liggende poplanden. Denk aan Aurora uit Noorwegen, Rosalía uit Spanje en dit jaar Tems uit Nigeria. Het festival geeft ook een terechte podiumplaats aan de verfijnde en persoonlijke elektronische pop van de Franse Zaho de Sagazan, die ook niet mocht ontbreken deze festivalzomer.
Niet alleen de vrolijkste pop wordt versierd met uitbundige choreografie. De indringende en hoog-artistieke elektronische pop van de Engelse FKA Twigs wordt ook gedragen door dans, en wel van de allerbeste choreografen. Ook om die reden een verplicht hartje in het blokkenschema op de DTRH-app.
Ze beklom gestaag de loopbaanladder in de pop, van kleine zalen naar voorprogramma’s en nu de grootste podia en festivals. Met haar mistige en betekenisvolle pop, soul en nachtclubjazz is Raye nu een van de erfgenamen van Amy Winehouse, samen met natuurlijk Lola Young.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant