Donald Trump staat te popelen om kostbare metalen en mineralen uit de zeebodem te halen, maar het verzet daartegen groeit. Op de oceaanconferentie in Nice staat diepzeemijnbouw centraal. ‘Als je een mangaanknol weghaalt, verdwijnt het leven daaromheen voor miljoenen jaren.’
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Ongebreideld optimisme is niet het eerste wat je verwacht bij een VN-conferentie die draait om het beschermen van de oceaan. Alarmbellen zijn er genoeg; verzuring, opwarming, plasticvervuiling en overbevissing zijn slechts een paar voorbeelden. Maar Pradeep Singh, expert op het gebied van oceaanbestuur en diepzeemijnbouw, herhaalt het nog maar eens: ‘Ik ben absoluut optimistisch.’
Het verschil is voelbaar tussen Nice, waar maandag de derde VN-conferentie over de oceaan van start is gegaan, en de vorige editie in Lissabon in 2022, zegt Singh. Diepzeemijnbouw staat prominent op de agenda in de Zuid-Franse havenstad. ‘In Lissabon was het aantal landen dat voorstander was van een pauze of moratorium op diepzeemijnbouw nul. De Franse president Macron kondigde daarna plotseling aan dat hij een moratorium wilde. Nu hebben al meer dan dertig landen zich achter dat idee geschaard.’
Diepzeemijnbouw is het delven van metalen en mineralen uit de zeebodem, zoals nikkel, kobalt, koper en mangaan. Kostbare ingrediënten die belangrijk zijn voor de ecologische transitie, bijvoorbeeld bij het maken van batterijen. Maar juist over de winning ervan maken wetenschappers zich grote zorgen. Mijnbouw in de oceaanbodem haalt met grof geschut eeuwenoude ecosystemen overhoop waarvan we nog nauwelijks iets afweten.
Een glimp van wat we daarmee verliezen, is in Nice te zien. In de speciaal voor de oceaanconferentie ingerichte expositieruimte La Baleine (de walvis) lopen bezoekers als het ware de buik van het dier binnen om de wereld onder water te ontdekken. Een duik naar de diepzee – alles dieper dan 200 meter – blijkt als een psychedelische trip langs felrode spinnen, vissen met bloeddoorlopen ogen, onderwaterschoorstenen en glazen bollen in koraalrif. Ook op 4.000 meter diepte is er volop leven, zo laten videobeelden zien die in een meterslange tunnel zijn geprojecteerd.
De Amerikaanse president Donald Trump wil vaart maken met commerciële diepzeemijnbouw. Daarvoor bestaat nog geen vergunning; tot dusver worden er alleen verkenningsmissies toegestaan. Maar onlangs tekende hij een decreet dat het vergunningsproces voor exploitatie moet versnellen. Het Canadese bedrijf The Metals Company – dat werkt met apparatuur van het Nederlandse Allseas – staat te trappelen om te beginnen en diende alvast een aanvraag in.
Het veroorzaakte een schok in de internationale gemeenschap. Trumps besluit is niet alleen gericht op Amerikaanse wateren, maar ook op internationale. ‘Daarmee zeggen de Verenigde Staten dat ze zeggenschap hebben over vergunningen buiten hun eigen gebied’, zegt Singh. ‘Dat staat haaks op de afspraken in de Internationale Zeebodemautoriteit ISA, waarbij 167 landen zijn aangesloten. De VS zijn geen lidstaat, maar dit is de eerste keer dat ze de ISA uitdagen.’
Bij zijn openingsspeech haalde Emmanuel Macron maandag hard uit naar Trump. ‘Economische roofbouw’ op de diepzeebodem is ‘waanzin’, en een moratorium internationaal noodzakelijk, aldus de Franse president. ‘Ik zeg het met klem: de diepzee is niet te koop, net zomin als Groenland in te nemen is of Antarctica en de internationale wateren te koop zijn. (...) We hebben het over een gemeenschappelijk goed.’
Dat metalen en mineralen uit de zeebodem onmisbaar zijn voor de ecologische transitie – een argument dat ook The Metals Company gebruikt – wordt door wetenschappers als Singh betwist. ‘De belangrijkste materialen zitten ook in de aardbodem. Winning uit de oceaanbodem is drie tot vier keer zo duur. Economisch is het niet logisch.’ De Wereldbank en de Europese Investeringsbank zien in diepzeemijnbouw geen betrouwbare investering.
Maar de belangrijkste kosten zitten verscholen in wat met commerciële zeemijnbouw verloren dreigt te gaan. Marinebioloog Sabine Gollner van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (Nioz) weet dat telefonisch treffend uit te leggen aan de hand van mangaanknollen, gewilde metaalrijke stenen die op de oceaanbodem tussen Mexico en Hawaii voorkomen.
‘Zo’n mangaanknol groeit een paar milimeter per miljoen jaar en maakt leven mogelijk voor allerlei dieren en micro-organismen – koralen, sponzen, bloemdieren, kreeftjes, wormen, microben. Dat betekent dat als je zo’n mangaanknol weghaalt, het leven dat daarvan afhankelijk is voor miljoenen jaren verdwijnt.’
Op expedities ziet Gollner, die onderzoek doet naar diepzeeleven, zo vaak nieuwe soorten dat ze blij is als ze iets herkent. ‘Op dit moment is ongeveer 30 procent van de oceaanbodem in kaart gebracht. Van de hele diepzeebodem hebben we met camera’s pas 0,001 procent gezien, dat is minder dan een tiende van Nederland. In de diepzee zijn rond de twintigduizend soorten beschreven, waarschijnlijk leven er in totaal wel een miljoen soorten. Dat kan iets minder zijn, maar het kunnen er ook tien miljoen zijn – om je een range te geven van wat we nu weten.’
Ondertussen galmt overal in Nice de oproep tot een rem op exploitatie van de diepzeebodem. Van de activisten die zondag door de stad trokken om aandacht te vragen voor de oceaan, tot aan de top van de Verenigde Naties in de woorden van secretaris-generaal António Guterres. Laat de diepzee geen Wilde Westen worden, waarschuwde hij maandag bij de opening.
‘Hoe meer landen oproepen tot een moratorium of pauze op diepzeemijnbouw, hoe groter de kans dat we niet van verkenning overgaan naar exploitatie’, zegt Singh tevreden. ‘We hebben momentum.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant