De Tweede Kamer wil dat uitbuiting van arbeidsmigranten makkelijker kan worden aangepakt via het strafrecht. Een meerderheid stemde dinsdag voor een wetsvoorstel dat de drempel aanzienlijk verlaagt om overtreders te bestraffen met een hoge boete of gevangenisstraf.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over pensioenen en sociale zekerheid.
Volgens demissionair minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum (NSC), die het voorstel samen met demissionair minister van Justitie David van Weel (VVD) heeft ingediend, is het strafrecht nu ‘ontoereikend’ om ernstige gevallen van arbeidsuitbuiting effectief aan te pakken. Met een wetswijziging, die al twee jaar geleden door het vorige kabinet werd aangekondigd, moet de Arbeidsinspectie meer mogelijkheden krijgen om uitbuiters strenger te bestraffen.
Dat de wet ontoereikend is, komt doordat uitbuiting nu onder de algemene noemer ‘mensenhandel’ valt. Strafrechtelijke vervolging voor uitbuiting is pas mogelijk als ook kan worden bewezen dat er sprake is van dwang, bijvoorbeeld als mensen worden vastgehouden of worden gedwongen te werken. De Algemene Rekenkamer wees er in 2021 al op dat de wetgeving nu te strikt is om misstanden aan te pakken.
Ook Van Hijum wijst erop dat slechts ‘zeer ernstige arbeidsmisstanden’ onder het strafrecht vallen, terwijl veel meer situaties daarom vragen. Vaak gaat het bij uitbuiting immers om een combinatie van factoren. Zo kan er sprake zijn van structurele onderbetaling, arbeidsmigranten die op de werkplek moeten slapen, lang moeten doorwerken of bedrijven die bankpassen en paspoorten afnemen.
Als voorbeeld noemde Van Hijum vorige week in een Kamerdebat een zaak van een Hongaarse werknemer die zes dagen per week werkte, tussen de elf en twaalf uur per dag, voor een dagloon van 35 euro. De werknemer had weliswaar een eigen bankrekening, maar geen beschikking over een bankpas. ‘Pauzes werden nauwelijks toegestaan (...) Weigeren om te werken betekende direct verlies van huisvesting’, aldus de demissionair minister. Toch viel dat alles volgens de rechtbank niet onder ‘arbeidsuitbuiting’, maar slechts onder ‘zeer slecht werkgeverschap’, en dus volgde er vrijspraak.
Om dat soort situaties te voorkomen, komt Van Hijum met een ‘extra sport op de strafrechtelijke ladder’. Naast arbeidsuitbuiting zoals die nu al in de wet staat, wordt straks ook ‘ernstige benadeling’ strafbaar. Het gaat dan om financieel nadeel, door onderbetaling, maar ook om slechte arbeidsvoorwaarden zoals lange werktijden of vrijheidsbeperkingen.
In de kern komt het erop neer dat werkgevers en uitzendbureaus kunnen worden aangepakt die misbruik maken van de ‘kwetsbare positie’ van werknemers en daar zelf van profiteren. Die aanvliegroute verlaagt de drempel voor strafrechtelijke vervolging aanzienlijk, verwacht de demissionair minister.
De wijziging heeft potentieel grote gevolgen. Waar nu veel gevallen van arbeidsuitbuiting uiteindelijk worden afgedaan met een boete voor het bedrijf dat in overtreding is, kunnen straks ook individuele werkgevers of uitzenders persoonlijk worden vervolgd.
Bovendien gaat de strafmaat flink omhoog. Op ‘ernstige benadeling’ staat straks een maximum gevangenisstraf van 6 jaar en een boete die kan oplopen tot ongeveer 100 duizend euro. Voor uitbuiting zoals die nu al in de wet staat, blijft de maximale celstraf 12 jaar.
Door de uitbreiding van het strafrecht hoopt Van Hijum dat de Arbeidsinspectie minder vaak een onderzoek voortijdig hoeft te beëindigen omdat de zaak kansloos wordt geacht. Bovendien moet er nadrukkelijk een ‘afschrikwekkende werking’ van uitgaan voor werkgevers en uitzendbureaus, aldus een woordvoerder van het ministerie.
Voor het zover is, moet de wet nog wel eerst langs de Eerste Kamer. Daar is naar verwachting eveneens een meerderheid.
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant