Gezondheidsorganisaties en artsen dreigen met juridische stappen tegen Snapchat vanwege de illegale verkoop van vapes aan minderjarigen. In een brief eisen zij dat Snapchat ingrijpende maatregelen neemt om jongeren beter te beschermen. Zo niet, dan volgt een klacht bij toezichthouder ACM.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
De actie is geïnitieerd door Stichting Rookpreventie Jeugd, onder leiding van longarts Wanda de Kanter, en wordt ondersteund door onder meer het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, KWF Kankerbestrijding, de Hartstichting en het Longfonds.
De door hen ingeschakelde advocaten Laura van Gijn en Sietske de Boer van De Roos Advocaten verwijzen in een brief aan Snapchat, die is ingezien door de Volkskrant, naar Europese wetgeving, in het bijzonder de Digital Services Act (DSA). Die wet verplicht grote online platforms om illegale content actief te bestrijden en minderjarigen te beschermen tegen schadelijke inhoud.
Ondanks een verbod op gearomatiseerde e-sigaretten dat sinds januari 2024 geldt in Nederland, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat 8 procent van de jongeren tussen de 12 en 18 jaar regelmatig vapet. Veel van deze producten worden gekocht via sociale media, waarbij Snapchat het vaakst wordt genoemd.
Gezondheidsorganisaties waarschuwen al langer voor de opmars van illegale 'Snapchat-dealers'. Deze verkopers, vaak zelf jongeren, plaatsen zogenoemde menukaarten op de app met daarop de beschikbare vape-smaken - van mango ice tot cola energy - en bijbehorende prijzen.
Contact leggen is eenvoudig: een geïnteresseerde hoeft alleen de gebruikersnaam van een dealer in te voeren in de app, een vriendschapsverzoek te sturen en kan vervolgens direct berichten uitwisselen. Binnen enkele minuten is een afspraak gemaakt, vaak op of rond het schoolplein.
‘Snapchat is extreem populair onder tieners en wordt misbruikt door verkopers om vapes aan te prijzen’, zegt longarts Wanda de Kanter. ‘Dat is onacceptabel.’
Volgens de artsen is de impact op de gezondheid van jongeren ernstig. Nicotinegebruik op jonge leeftijd kan de ontwikkeling van de hersenen verstoren, met verhoogde risico’s op verslaving, stemmingsstoornissen en cognitieve achterstand. Ook waarschuwen zij voor acute gezondheidsklachten zoals benauwdheid, longontstekingen en in sommige gevallen ziekenhuisopnames.
‘We zien dat steeds meer jongeren ernstig verslaafd raken aan nicotine door deze producten’, zeggen longpatholoog Danielle Cohen van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en longarts Frank Borm (Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis) in een gezamenlijke reactie. ‘Met grote gevolgen voor hun mentale en fysieke gezondheid.’
In de brief eisen de artsen dat Snapchat binnen veertien dagen aantoont welke concrete maatregelen het neemt om vape-gerelateerde content te weren, inclusief filters, monitoring en handhaving. Ook willen zij inzage in data die aantonen dat deze maatregelen leiden tot een ‘significante en verifieerbare reductie’ van vape-content gericht op minderjarigen.
Reageert Snapchat niet of onvoldoende, dan dient Stichting Rookpreventie Jeugd een formele klacht in bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
De ACM is in Nederland verantwoordelijk voor het toezicht op digitale diensten en handhaving van de Digital Services Act. Hoewel het geen rechtbank is, kan de toezichthouder wel bindende maatregelen opleggen en de zaak doorsturen naar de Europese Commissie voor verdere afhandeling. Die kan op basis van de DSA boetes opleggen tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet van moederbedrijf Snap Inc.
Daarnaast zijn andere sancties mogelijk, zoals dwangsommen, verplichte aanpassingen aan het platform of diepgaand toezicht. In ernstige gevallen kan de toegang tot (delen van) Snapchat voor gebruikers in Nederland of andere EU-lidstaten tijdelijk worden beperkt.
Snapchat ligt internationaal al langer onder vuur vanwege gebrekkige bescherming van jongeren. In de VS zijn meerdere rechtszaken aangespannen, waaronder in Florida, waar Snap wordt beschuldigd van verslavende ontwerpkeuzes - wat eindeloos scrollen in de hand werkt - en het faciliteren van schadelijke content. In New Mexico en Vermont lopen zaken over sextortion (een vorm van online afpersing) en seksueel misbruik via het platform.
Hoewel deze zaken niet specifiek over de vape-handel gaan, illustreren ze wel de toenemende juridische druk op Snapchat om zijn verantwoordelijkheid tegenover jongeren serieus te nemen.
Een woordvoerder van Snapchat laat weten dat ‘illegale activiteiten, waaronder de verkoop van vapes, ten strengste verboden zijn op Snapchat’. Ook reclame maken voor vapes is niet toegestaan. Het bedrijf gebruikt detectietechnologie om dergelijke content op te sporen en te verwijderen.
Europese privacywetgeving staat het automatisch scannen van privégesprekken niet toe, maar gebruikers kunnen verdachte berichten eenvoudig melden. ‘Wanneer we actie ondernemen tegen inbreukmakende content, bewaren we deze voor een langere periode, zodat die beschikbaar is voor opsporingsdiensten’, aldus de woordvoerder.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant