In de aanloop naar de top eind juni organiseert het ministerie van Defensie een gametoernooi om jongeren te informeren over de Navo. De krijgsmacht is al langer actief in de gamewereld, ook om nieuwe rekruten te werven. Die strategie is niet onomstreden. De Volkskrant ging kijken. ‘Ik heb een kill!’
Fotografie Desiré van den Berg
Over een paar seconden gaat de bom af. Dan zal Tenshi, een gemaskerde spion, zijn missie hebben volbracht. Noodzaak is nu om de vijanden op afstand te houden van het explosief, zodat ze het niet alsnog kunnen ontmantelen. Tenshi staat er alleen voor, zijn teamgenoten zijn al omgekomen in het strijdgeweld.
Met zijn geweer in de aanslag verschuilt hij zich onder een steiger in het mediterraan aandoende stadje. Door het vizier houdt hij de omgeving nauwlettend in de gaten. De bom tikt ondertussen door. Plotseling ziet hij een bewapende blonde vrouw in zijn blikveld. De spion grijpt naar de trekker.
Johan Sprenger (23) probeert sneller op zijn muis te klikken dan zijn tegenstander. Tenshi is zijn gamertag (naam als gamer). Hij bestuurt het personage vanachter een computerscherm in een klaslokaal van de Technische Universiteit Eindhoven. Zijn vier teamgenoten kijken, elk achter hun eigen computer, vol spanning mee. Recht tegenover hen zit een ander team van vijf spelers, onder wie de bestuurder van de blondine.
De gamers treffen elkaar in het e-sport-kwalificatietoernooi van de Navo Esports Cup. E-sport is een andere naam voor competitief gamen. Twaalf teams strijden vandaag om een bijzondere prijs: de kans om het op te nemen tegen militairen uit het officiële e-sportteam van Defensie. In het universiteitsgebouw lopen enkelen van hen rond. Ze dragen hun uniform, met op hun schouder een speciale oranje badge van Esports Defensie.
Het team Get Kharavanned, met vanaf links: Johan (23), Omar (23), Kimberley (17), Khavan (18) en Yordi (21).
Het team werd in 2020 opgericht, als communicatiestrategie om jongeren te bereiken. Sindsdien zijn de gamende militairen vooral online te vinden. ‘We zochten een manier om in contact te komen met jongeren’, zegt Luc Haen. Als hoofd onlinemedia bij de afdeling arbeidsmarktcommunicatie van Defensie is hij eindverantwoordelijk voor de e-sportcampagne. ‘Jonge mensen zijn veel online, dus willen wij dat ook zijn.’
Een of twee avonden per week kun je op de streamingwebsite Twitch meekijken met een militair die spelletjes speelt, en ondertussen meer over zijn werk vertelt. Ook publiceert het team filmpjes op YouTube en Instagram, en zijn ze aanwezig op beurzen als Comic Con. Ten slotte organiseert Defensie toernooien, zoals deze Navo Esports Cup.
Militairen van Esports Defensie
Vandaag spelen ze de game Valorant, een zogeheten tactical shooter: een schietspel waarbij spelers strategisch moeten nadenken over hun zetten en niet lukraak in het rond moeten schieten. Op andere toernooien worden ook populaire spellen gespeeld als Call of Duty: Warzone en Counter-Strike.
Dit specifieke toernooi is onderdeel van de Navo door Nederland-tour, waarmee Defensie langs steden trekt om met jongeren in gesprek te gaan over veiligheid. Vandaag zijn er activiteiten in Eindhoven. Het universiteitsgebouw is als locatie gekozen voor het gametoernooi vanwege de ruimte en de goede wifi-faciliteiten.
De cup bestaat uit drie kwalificatietoernooien voor niet-militaire teams, die worden gehouden in Nijmegen, Eindhoven en Utrecht. De drie winnaars komen op 14 juni in de finaleronde in Den Haag tegen het team van Defensie. Via een onlineverbinding zullen ook de defensieteams van Navo-landen Frankrijk en Engeland meespelen. Het toernooi is live te volgen op Twitch en YouTube, waar Defensie respectievelijk 6.500 en 104 duizend volgers heeft.
Het e-sportteam is in eerste instantie opgericht om nieuwe rekruten te werven voor Defensie. Dat is ook nog steeds het hoofddoel van de meeste activiteiten van het team, zegt Haen. Maar bij de Navo-cup ligt het net iets anders. Tijdens deze reeks evenementen wordt de stream vooral ingezet om jongeren te informeren over het belang van de Navo. Desondanks worden tussen de spelletjes Valorant door tijdens de stream ook promotiefilmpjes van Defensie getoond, inclusief de oproep om te solliciteren.
‘In de game-industrie gaat enorm veel geld om’, zegt Ruud Jacobs. Hij is communicatiewetenschapper aan de Universiteit Twente en doet onderzoek naar games en internetcultuur. ‘De laatste jaren ook steeds meer in spectatorship, het bekijken van andere mensen die gamen. Veel mensen kijken naar zo’n stream terwijl ze zelf met iets anders bezig zijn, bijvoorbeeld de afwas of hun huiswerk.’
‘De prijs-kwaliteitverhouding van deze vorm van communicatie is top’, zegt ook Haen. ‘In de arbeidsmarktcommunicatie van Defensie gaan miljoenen om. Dit kost veel minder, maar levert wel zogeheten kwalitatief bereik op. Misschien krijgen we geen miljoenen views, zoals bij een reclame op YouTube of televisie. Maar mensen kijken wel urenlang mee naar een stream, en kunnen er ook op reageren.’
Anne (‘Piccalily’) van team Yusu heeft haar eigen toetsenbord mee.
Die stream wordt serieus aangepakt. In het universiteitsgebouw in Eindhoven is naast het wedstrijdlokaal ook een lokaal omgebouwd tot een provisorische studio. Tegen een blauwe achtergrond met de opdruk ‘Navo door Nederland’ staan twee commentatoren de wedstrijden van livecommentaar te voorzien. Achter de camera’s houden technici de boel in de gaten.
Maar van het kijken naar schietspelletjes alleen steek je weinig op over de Navo. Daarom zijn gedurende de dag in de studio gasten aanwezig die op de stream meer vertellen over het defensiebeleid. Vandaag schuift ook minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) aan, om uit te leggen wat het bondgenootschap nou precies inhoudt en waarom hij het belangrijk vindt dat er meer geld naartoe gaat.
Minister van Defensie Ruben Brekelmans wordt geïnterviewd op Twitch en speelt een potje mee.
Hij speelt ook een potje mee met de gamers. Voor spek en bonen, natuurlijk. Geen enkel team wil zijn winkansen verlagen door een onervaren speler te laten meedoen. Het duurt even voor Brekelmans doorheeft op welke knopjes hij moet drukken. Maar na een paar minuten steekt hij juichend een vuist in de lucht. ‘Ik heb een kill!’
Na afloop komt hij even bij op de gang van het universiteitsgebouw. ‘Het is misschien wel 25 jaar geleden dat ik voor het laatst heb gegamed’, lacht de minister. ‘Maar het was leuk. Je moet snel handelen en echt samenwerken met je team.’
Minister van Defensie Ruben Brekelmans gamet even mee, voor spek en bonen.
Brekelmans vindt het belangrijk dat jongeren meer leren over de Navo: ‘Zij moeten beseffen dat vrijheid en veiligheid niet vanzelf spreken. Rusland vormt momenteel een enorme dreiging. Die dreiging gaat verder dan de aanval in en op Oekraïne. Daar moeten we iets tegenoverstellen.’
Vera Folmer (20) – gamertag ‘Vee’ – speelde in het team met de minister. Ze vindt het interessant om met hem en de aanwezige militairen te spreken. ‘Ik leef zelf een beetje onder een steen en volg het nieuws nauwelijks. Ik vind dit een bijzondere manier om meer te weten te komen over Defensie.’
Ze heeft ook weleens thuis als toeschouwer via een stream naar een toernooi van Defensie gekeken. In eerste instantie om de games te zien. Tussen de potjes door bleef ze dan naar de interviews kijken. ‘Maar ook niet de hele tijd, hoor, je wilt af en toe ook pauze.’
Niet iedereen is even geïnteresseerd in Defensie. Yordi ‘vaLi’ van den Meijdenberg (21) vraagt zich af hoe effectief die interviews eigenlijk zijn. ‘De meeste mensen skippen die gewoon’, denkt hij. ‘Ze willen gewoon de game bekijken.’
Al is hij blij dat Defensie vandaag dit toernooi organiseert. ‘Ze zijn in Nederland een van de weinigen die dat doen. En ze doen het met een goede productiekwaliteit. Voor onze community is het leuk om hier samen te komen. Ook al doen ze het een beetje om reclame voor zichzelf te maken.’
Hij zit in team Get Kharavanned, bij Johan ‘Tenshi’ Sprenger. Ze kennen elkaar via het spel Valorant. Soms spelen ze online samen en komen ze elkaar tegen op toernooien. Vandaag zijn ook Omar ‘Wezy’ Mohamadien (23), Khavan ‘khavAn’ Hoang (18) en Kim ‘kim_brulee’ Nguyen (17) van de partij.
De spelers behoren tot de Nederlandse top in Valorant. Vandaag vormen ze een vriendschappelijk gelegenheidsteam. Maar de meesten van hen zitten ook in professionele teams, die meespelen op toernooien in heel Europa. Want hoewel e-sport in Nederland nog niet zo groot is, is er al wel een internationale competitie, waarmee je goed geld kunt verdienen.
Ze doen het als hobby naast hun studie. Maar Sprenger heeft er zijn beroep van kunnen maken. Hij is aangesloten bij een internationaal team dat hem een salaris betaalt. Ook valt bij grote toernooien veel prijzengeld te verdienen, zoals onlangs op een toernooi in Parijs.
Daarvoor traint hij, net als andere aanwezige spelers, zes tot acht uur per dag. In die uren oefent hij natuurlijk het spel, maar analyseert hij ook gamebeelden. Rondes van Valorant duren hooguit een paar minuten. Daarom is het belangrijk om van tevoren een strategie uit te denken. Ook moet je snel kunnen reageren, want een milliseconde kan het verschil maken tussen winst en verlies.
Om die reden kan de juiste uitrusting een groot verschil maken. Veel spelers hebben vandaag hun eigen toetsenborden mee. Die hebben ze op maat laten maken, met knopjes die fijn aanvoelen. Ook dragen veel spelers een gaming sleeve, een elastische mouw van polyester, die wrijving tussen de arm en het tafelblad vermindert, waardoor je de muis sneller kunt bewegen.
Om diezelfde reden is ook de keuze voor een goede muismat belangrijk. Dat weten ze ook bij Defensie. Voor het toernooi hebben ze speciale kunststof matten laten maken, waar ‘Navo door Nederland’ op staat gedrukt. Elke deelnemer krijgt er eentje mee naar huis. Een geluk bij een ongeluk voor Khavan ‘khavAn’ Hoang, die eerder vandaag zijn eigen glazen muismat van 100 euro heeft laten vallen.
Gamer Vee (20) uit Wiechen.
Hoewel het bij de Navo-cup uitdrukkelijk niet het hoofddoel is om rekruten te werven, is dat bij andere gametoernooien van Defensie wel zo. Dan gaat het niet per se om de deelnemers, maar om de mensen die thuis meekijken. Topspelers worden uitgenodigd omdat hun spelniveau hoog is, zodat de wedstrijden spannender worden voor toeschouwers.
Defensie wil de komende jaren flink meer personeel aantrekken. Afgelopen september telde de krijgsmacht 74 duizend personeelsleden. Als het aan het ministerie ligt, groeit het personeelsbestand in 2030 naar honderdduizend. Mogelijk gaat het aantal daarna nog verdubbelen, kondigde staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman in maart aan.
Defensie hoopt een deel van die nieuwe rekruten te werven onder het jonge gamerspubliek. ‘Zij hebben skills die wij goed kunnen gebruiken’, zegt Luc Haen. Volgens hem hebben ze een snel reactievermogen, goede hand-oogcoördinatie, en zijn ze handig met ict.
De Nederlandse krijgsmacht is niet de enige die probeert gamers aan te trekken. Zo zijn de Duitse, Britse en Franse legers de afgelopen jaren ook actief geworden op het gebied van e-sport. De landmacht van de Verenigde Staten richt zich al meer dan twee decennia actief op gamers. In 2002 bracht zij al een gratis eigen schietspel uit, America’s Army. De game, die spelers moest laten zien hoe het leven van een militair eruitziet, werd door meer dan twintig miljoen mensen gespeeld.
‘Ik snap heel goed dat legers zich met games gaan bemoeien’, zegt Pieter van den Heede. Hij is historicus aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en promoveerde op de representatie van oorlog in games. ‘Thematisch overlappen veel populaire spellen met werkzaamheden bij Defensie. Ik kan me voorstellen dat jongeren die geïnteresseerd zijn in schietspellen, ook wel meer zouden willen weten over werken als militair.’
Haen beaamt dit. ‘We hebben al verschillende succesverhalen.’ Hij doelt op rekruten die zich hebben aangemeld na het zien van de streams van Defensie. ‘Vaak is het niet de hoofdreden om te solliciteren. Maar de streams planten wel een zaadje. Vervolgens zoeken ze zelf meer informatie op.’
Dat zaadje wordt mogelijk al op jonge leeftijd geplant. Communicatiewetenschapper Jacobs schat in dat streams op Twitch voornamelijk worden bekeken door jongeren tussen de 13 en 20 jaar, al kan hij het niet met zekerheid zeggen. ‘Op die leeftijd zoeken mensen naar rolmodellen. Streamers, en dus ook militairen, kunnen die rol vervullen.’
Volgens het kinderrechtenverdrag van de VN is militaire werving onder jongeren jonger dan 18 jaar verboden. In Nederland is die leeftijd verlaagd naar 17, omdat veel kinderen al voor hun 18de een vervolgopleiding kiezen. Het is mogelijk om een Twitchprofiel af te schermen voor minderjarigen. Dat heeft Defensie niet gedaan. Het ministerie wijst op de verantwoordelijkheid van ouders om het internetgebruik van kinderen te controleren.
Historicus Van den Heede vraagt zich af of het wenselijk is dat kinderen al op jonge leeftijd in aanraking komen met schietspellen, zoals in de streams van Defensie. ‘Er is heel weinig toezicht op wat kinderen zien in publieke onlineruimtes als Twitch.’
Volgens Van den Heede geven veel games een gefilterde weergave van oorlog en geweld. ‘Vaak komen in spellen de gevolgen van geweld amper aan bod’, zegt hij. ‘De lichamelijke schade noch de psychologische schade die je kunt oplopen in gevechtssituaties. Anders zou het spel een stuk minder leuk zijn om te spelen, en waarschijnlijk ook minder snel maatschappelijk aanvaard worden.’
Het is voor de Amerikaanse actiegroep Gamers for Peace reden om zich uit te spreken tegen de inzet van Twitch door de Amerikaanse krijgsmacht. De groep bestaat grotendeels uit veteranen die vinden dat games geen goede representatie zijn van hun ervaringen als militairen. Ze willen daarom wervingscampagnes weren van het platform, waar veel jongeren komen om entertainment te zoeken.
Esports Defensie erkent zelf ook dat games niet altijd op de oorlogsrealiteit lijken. Om die reden zendt het team ook af en toe het onlineprogramma Games vs Reality uit. Het is een soort talkshow waarin influencers samen met militairen naar gamebeelden kijken. Vervolgens bespreken ze in hoeverre de fragmenten lijken op werkzaamheden bij Defensie.
Jake en Biko (allebei 18) van Team Stroopwafel.
In de gesprekken wordt veel gelachen, als ze bijvoorbeeld opmerken dat gamepersonages vaak weinig last lijken te hebben van zwaartekracht. Maar tussendoor komt voorzichtig naar voren dat het werk geen spelletje gaat zijn. Zo wordt in een aflevering besproken dat je op missie genoodzaakt zou kunnen zijn om overleden collega’s te laten liggen, en je na afloop ‘misschien wel een gesprek met een psycholoog nodig gaat hebben’.
Tegelijkertijd begint moderne oorlogsvoering meer dan ooit op games te lijken. Aan het front in Oekraïne wordt grotendeels met drones gestreden. Die worden op afstand bestuurd, vaak met behulp van een console. Daar leidt het Oekraïense leger gamers voor op, die al gewend zijn aan de vingervlugge bewegingen.
Ook Nederlandse militairen oefenen steeds vaker met drones, zegt marinier Simoon Stebans, die als lid van het e-sportteam aanwezig is bij het toernooi. Hij is recent opgeleid tot dronebestuurder. ‘Tijdens die training had ik zeker wat aan mijn gameskills. De drone operator leek een beetje op een Nintendo Switch. Je kijkt naar een schermpje en bestuurt het voertuig met joysticks.’
In de halve finale is ook Tenshi bijzonder vlug met zijn muisbewegingen. Het lukt hem nog om de blondine neer te schieten. Alleen wordt hij daarna opgewacht door een teamgenoot van haar, een breedgeschouderde man met imposante zonnebril. Die maakt met een welgemikt schot een einde aan de winstkansen van team Get Kharavanned. Het betekent dat ze niet door mogen naar de grote finaleronde in Den Haag, om het op te nemen tegen het team van Defensie.
Dat vindt de professionele gamer Tenshi niet heel jammer. Hij heeft een leuke dag gehad met vrienden, zegt hij. En hij stond toch niet echt te popelen om het op te nemen tegen de militairen. ‘Die zijn wat minder competitief ingesteld dan wij, en trainen minder. Ook zijn ze wat ouder dan wij, en daardoor toch een stuk minder snel.’
Van de top tien bestverkochte games aller tijden is er geen enkele volledig vrij van geweld. Wat maakt bloedvergieten zo aantrekkelijk, en wat zegt het als je hier als gamer van geniet?
Het personeelsbestand van Defensie moet op de lange termijn ruimschoots verdubbelen. De inzet van het kabinet is om het aantal militairen en burgerwerknemers te laten groeien van 74 duizend nu naar straks zo’n 200 duizend mensen, onder wie veel parttime reservisten.
Dienstplicht terug op de agenda: wanneer moeten Nederlanders zich melden? En hoe groot is het Nederlandse leger eigenlijk?
Source: Volkskrant