De protesten in Los Angeles zijn uitgegroeid tot een ongekende confrontatie tussen Donald Trump en de staat Californië. Volgens critici is Trumps inzet van militairen, tegen de zin van de lokale regering, een verkapte machtsgreep. ‘Dit is een onmiskenbare stap richting autoritarisme.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het gezicht van Gavin Newsom is rood aangelopen. Een paar keer slikt hij het f-woord hoorbaar in. ‘Kom dan op’, spuwt de gouverneur van Californië, zichtbaar woest, in de camera van nieuwszender MSNBC. Met gebalde vuisten richt hij zich direct tot de Amerikaanse regering. ‘Arresteer me maar! Dan hebben we dat tenminste gehad. Tough guy!’
Even eerder opperde Tom Homan, de immigratie-tsaar van Donald Trump, om Newsom te laten arresteren. De gouverneur zou te weinig doen tegen de demonstraties in zijn staat. Maandagmiddag geeft zelfs de president zijn zegen. ‘Ik zou het doen’, aldus Trump. ‘Dat zou iets goeds zijn.’
Wat vrijdag begon als een demonstratie van enkele honderden inwoners van Los Angeles tegen immigratiepolitie ICE, die is begonnen met het arresteren van ongedocumenteerde migranten tijdens razzia’s door de hele stad, is inmiddels uitgegroeid tot een ongekende confrontatie tussen de regering-Trump en die van Californië.
De president noemt de demonstranten ‘opstandelingen’ en heeft het leger ingezet tegen de zin van het lokale bestuur. Newsom en andere Democraten beschuldigen Donald Trump van het doelbewust opstoken van de spanningen en, onder het mom van ordehandhaving, een verkapte machtsgreep in een progressieve staat.
‘De president van de Verenigde Staten heeft opgeroepen tot de arrestatie van een zittende gouverneur’, aldus Newsom in de camera’s. ‘Dit is een onmiskenbare stap richting autoritarisme.’
Het zijn uitzonderlijke beelden: militairen in camouflagepakken, geflankeerd door pantservoertuigen, trekken zondag en maandag door de straten van Los Angeles. In een zeldzaam vertoon van macht – en in strijd met de wensen van Newsom en LA’s burgemeester Karen Bass – heeft Trump zo’n 4 duizend leden van de Nationale Garde opgeroepen, gevolgd door 700 mariniers.
Zij moeten de lokale autoriteiten helpen met het bedwingen van de protesten, hoewel de LAPD die zaterdag al zei onder controle te hebben. ‘U creëert de omstandigheden die u zegt te willen oplossen’, aldus Newsom maandag tegen Trump. ‘Stop!’
Na aankomst van de militairen zondagochtend verhevigde de situatie op straat. ‘National Guard weg uit LA’, scandeerden demonstranten. Wegen raakten afgezet, zelfrijdende auto’s werden in brand gestoken. Zo’n 150 mensen zijn inmiddels gearresteerd. De autoriteiten zetten traangas in en schieten op demonstranten met non-fatale ammunitie. Daarbij raakten ook journalisten gewond, onder wie een Australische tv-verslaggever en een Britse fotograaf.
Californië heeft inmiddels een rechtszaak aangespannen tegen de Trump-regering. ‘Onnodig, contraproductief en, het allerbelangrijkste, onwettig’, noemt procureur-generaal Rob Bonta het militaire optreden. De staat Trumps bevel, luidt de aanklacht namens de staat, ‘misbruikt de autoriteit van de federale overheid’.
Critici binnen en buiten Californië stellen dat Trump de onlusten in LA gebruikt als vijgenblad om zijn eigen macht te vergroten. Het wettelijke statuut dat de president hanteert, is bedoeld voor ‘rebellie of het gevaar van rebellie tegen de autoriteit van de Amerikaanse overheid’. Het is zeer de vraag of deze protesten, aanvankelijk gevoerd door slechts enkele honderden demonstranten, daaraan voldoen.
Opmerkelijk is dat de tekst van Trumps memorandum géén melding maakt van Californië of zelfs maar Los Angeles. Het presidentiële besluit stelt dat militairen kunnen worden ingezet ‘op locaties waar protesten [tegen ICE] voorkomen of waarschijnlijk gaan voorkomen’. Dat betekent dat Trump deze nieuwverworven bevoegdheid mogelijk op andere plekken zal toepassen.
‘Een enorme rode vlag voor de democratie’, schrijft Elizabeth Goitein, nationale-veiligheidsexpert aan het Brennan Center for Justice, maandag op X over de tekst van het besluit. De volgende escalatiestap, vreest zij, is de inzet van de zogeheten ‘Insurrection Act’, een wet die het leger in tijden van volksopstand de bevoegdheid geeft om handhavingstaken over te nemen.
‘We zien wel wat er gebeurt’, zei Trump zondag, gevraagd naar het mogelijke gebruik op deze oorlogswet. ‘Hangt er vanaf of er een opstand is.’
Trumps gebruik van het woord ‘opstandeling’ in plaats van ‘demonstrant’ wordt zo extra pikant. Dit zijn niet zomaar demonstraties, luidt de boodschap, dus mogen ook de gebruikte middelen buitengewoon zijn. ‘Dit is een gevecht voor onze beschaving’, aldus Trumps beleidsadviseur Stephen Miller.
Trump beroept zich tijdens deze tweede termijn regelmatig op ‘noodsituaties’ om zichzelf uitzonderlijke bevoegdheden toe te eigenen. Zo riep de president langs de grens de noodtoestand om daar militairen te kunnen inzetten. Voor de deportatie van migranten naar een martelgevangenis in El Salvador beriep hij zich op de controversiële ‘Alien Enemies Act’, omdat de VS volgens hem gebukt gaan onder een ‘buitenlandse invasie’. In april riep Trump de ‘economische noodtoestand’ om vervolgens, enkelhandig, handelstarieven op te leggen aan nagenoeg elk land op aarde.
De inzet van militairen tegen demonstranten komt in de Amerikaanse geschiedenis hoogstzelden voor. In geen zestig jaar gebeurde dat zonder expliciet verzoek of toestemming van de gouverneur. De laatste keer was in 1965, toen president Lyndon B. Johnson militairen naar Alabama zond. Zij moesten daar burgerrechtenactivisten juist beschermen tégen de lokale overheid.
Trump zinspeelde tijdens zijn eerste termijn ook al om het leger eigenhandig op demonstranten af te sturen. Volgens zijn voormalige minister van Defensie Mark Esper zou Trump hebben gevraagd om het leger demonstranten ‘in de benen te laten schieten’ tijdens protesten voor het Witte Huis. Esper weigerde.
Pete Hegseth, de huidige minister van Defensie, ontweek tijdens diens parlementaire hoorzittingen de vraag hoe hijzelf op zo’n verzoek zou reageren. Vooralsnog duidt weinig erop dat Hegseth soortgelijke remmingen koestert. Maandag tekende hij op Trumps verzoek voor de inzet van honderden mariniers.
Immigratie-tsaar Tom Homan krabbelt maandag, ondanks de zegen van Trump, voorlopig terug op zijn dreigement om Gavin Newsom te arresteren. ‘Er is geen intentie voor een arrestatie’, aldus Homan maandag op nieuwszender CBS. Maar hij sluit dat in de toekomst ook niet uit.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant