Tijdens de Navo-top van 24 en 25 juni verandert niet alleen Den Haag in een vesting. Het luchtruim wordt gesloten en zelfs een reuzenrad in Noordwijk moet eraan geloven. Achter de schermen draait een ongekende operatie om de meest beladen bijeenkomst in 75 jaar Navo-geschiedenis veilig te laten verlopen.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Met de Navo-top voor de deur moeten de gondels van zijn reuzenrad Bella Vista toch echt weg. Die boodschap kreeg uitbater Hans Imanse onlangs van de gemeente Noordwijk. Zijn reuzenrad, op een steenworp van Grand Hotel Huis ter Duin, waar de Amerikaanse president Donald Trump hoogstwaarschijnlijk zal overnachten, wordt deels ontmanteld. Stel je voor dat een scherpschutter zich in het reuzenrad zou verschansen.
‘Trump in een gondel was een fantastische opsteker geweest, daar kan geen marketingcampagne tegenop’, zegt Imanse. ‘Hij had een prachtig uitzicht gehad over ons kleine aangeharkte kikkerlandje. Het is hem helaas niet gegund.’
Het weghalen van de gondels is slechts één klein onderdeel van de grootste veiligheidsoperatie ooit op Nederlandse bodem. Op 24 en 25 juni worden in het World Forum in Den Haag zo’n 8,5 duizend bezoekers verwacht, onder wie regeringsleiders, delegatieleden en journalisten. Voor het eerst in de 75-jarige geschiedenis van de Navo organiseert Nederland een top, en dat in een tijd van mondiale spanningen en een oorlog in Europa.
De beveiligingsoperatie draagt de heroïsche naam Orange Shield. Dat is niet overdreven. De krijgsmacht ondersteunt het civiele gezag op land, op zee en in de lucht. De cijfers zijn ongekend: 27 duizend politieagenten, tienduizend militairen, negenduizend extra diensten bij de marechaussee. Alleen al de politie heeft 22 hotels volledig afgehuurd. De kosten, door Nederland opgebracht, lopen op tot 183 miljoen euro, bijna twee keer zo veel als eerder beraamd.
Luchtafweersystemen worden gereedgemaakt, marineschepen patrouilleren voor de kust. In de lucht zijn F-35’s actief, Apache-helikopters cirkelen boven Den Haag, observatieteams liggen op daken. Vanuit het Air Operations Control Station in Nieuw-Milligen op de Veluwe bewaakt de luchtmacht het luchtruim. En dat is slechts wat we weten. Defensie maakt niet bekend welk materieel waar precies wordt ingezet. Ze willen kwaadwillenden niet wijzer maken dan noodzakelijk.
In de aanloop naar de top verschijnen soldaten in de Randstad. Delen van de Noordzee worden afgesloten voor scheepvaart – de pleziervaart mag bijvoorbeeld de haven van Scheveningen niet verlaten. Vliegtuigen met wereldleiders landen op Schiphol, waar erehagen van de marechaussee klaar staan. Vervolgens worden de colonnes, beveiligd door politieagenten, drones en defensiechauffeurs, naar hun hotels geleid.
Volgens veiligheidsexpert Glenn Schoen, eerder werkzaam voor beveiligingsfirma G4S, brengt alleen al de Amerikaanse Secret Service ‘een paar honderd man’ mee om Trump en zijn ministers te beveiligen. Dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky wellicht komt – hij is uitgenodigd door Navo-baas Mark Rutte – verhoogt ook de alertheid.
De vrees voor een aanslag is niet volledig ongegrond. ‘Absolute veiligheid bestaat niet’, zegt Peter van Heerwaarden, die namens de gemeente Den Haag verantwoordelijk is voor de organisatie van de top. ‘We doen alles wat mogelijk is, maar sommige zorgen kun je niet wegnemen.’
Vooral op digitaal vlak dreigt gevaar. Tijdens de vorige Navo-top in Vilnius in 2023 vielen straatlantaarns en verkeerslichten uit door vermoedelijk Russische cyberaanvallen. Kinderdagverblijven moesten worden ontruimd na valse bommeldingen. Ook werden documenten gelekt met gevoelige informatie over de beveiligingsroutes van Navo-leiders en de namen van hun militair personeel.
Daarnaast werden digitale informatieborden gehackt. Op het omroepsysteem van een winkelcentrum klonk ineens propaganda. Zelfs de website van een grote krant werd overgenomen. Daarop verscheen nepnieuws, waarin werd gesuggereerd dat Navo-landen onderling verdeeld waren. Om zulke problemen te voorkomen, is in Den Haag een apart computernetwerk aangelegd met 30 kilometer aan kabels; wifi is te hackgevaarlijk.
De laatste keer dat Nederland een top van deze omvang organiseerde, was de Nuclear Security Summit (NSS) in 2014. Toen kwamen 58 wereldleiders naar Den Haag, onder wie de Amerikaanse president Barack Obama en de Chinese president Xi Jinping, en werden er dertienduizend agenten en achtduizend militairen ingezet. Die top wordt nog steeds gezien als het ijkpunt voor grootschalige beveiliging in Nederland, maar verbleekt bij de huidige operatie.
En dat zullen burgers merken. De gemeente Den Haag roept inwoners op om in de week van de top thuis te werken en het centrum te mijden. De Tweede Kamer vergadert een week niet. In een straal van 16 kilometer rond de hofstad gelden vliegverboden. Particuliere drones zijn verboden en worden bestreden met anti-dronesystemen.
‘We proberen de balans te bewaren,’ zegt Van Heerwaarden. ‘We zetten niemand uit huis, wat in andere landen soms wel gebeurt. Maar er gelden wel noodverordeningen. Wie zich in veiligheidsrisicogebieden bevindt, moet zich kunnen legitimeren.’ Het terrein wordt afgezet met hekken; ook het Kunstmuseum, Fotomuseum en Omniversum vallen binnen de beveiligingsring.
Op de weg leidt de top tot grote hinder. De A5, A4, A44 en N44 worden (deels) afgesloten. Rijkswaterstaat waarschuwt voor ‘ernstige tot zeer ernstige’ verkeershinder tussen Amsterdam, Den Haag en Rotterdam van 22 tot 26 juni. In de spits kan de reistijd verdrievoudigen.
Demonstraties zijn toegestaan, maar onder voorwaarden. Kleine demonstraties mogen in het zicht van de top plaatsvinden, grotere worden naar het Malieveld verwezen. Marsen of optochten zijn niet toegestaan.
Duidelijk is al dat Extinction Rebellion zal demonstreren tijdens de top. Dat gebeurt op de A12 op 25 juni, op de tweede dag van de top. De oorlog in Gaza kan daaraan een impuls geven. ‘Zij verwijten Navo-landen dat ze wapens leveren, dus dat zou zomaar een heel grote demonstratie kunnen worden’, aldus veiligheidsexpert Schoen.
Politiecommandant Willem Woelders kondigde aan dat de politie strenger zal optreden dan gebruikelijk. ‘De hele wereld kijkt die dagen naar Nederland.’ Hij houdt rekening met actievoerders uit het buitenland ‘die soms wat gewelddadiger zijn’ dan Nederlandse demonstranten.
De operatie is pas geslaagd, aldus Defensie, als het laatste vliegtuig van een wereldleider veilig het Nederlandse luchtruim heeft verlaten. Daarna mogen in Noordwijk eindelijk de gondels weer terug in de Bella Vista.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant