Criminele bendes jagen op cryptomiljonairs – en hun families. Met ontvoeringen en martelingen willen zij hen dwingen de code tot hun digitale kluis te geven. De Brabantse cryptobelegger ‘Bernard’ kiest daarom voor een leven in de anonimiteit en vertrekt regelmatig naar een nieuwe woning.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Bernard is geen man die van zijn geld een Lamborghini koopt of met bankbiljetten strooit op feestjes met vrouwen en champagne – hij blijft liever onder de radar. Als hij door de stad loopt, in een spijkerbroek op oude gympen, ziet hij er eerder uit als een toerist dan als een bitcoinmiljonair.
Toch neemt hij maatregelen. Ook deze vijftiger vreest bij vlagen voor zijn veiligheid. Dan laat hij zijn hele hebben en houden achter en duikt hij onder. In zijn verlaten huis zet hij een camera neer die potentiële dieven, rovers of ontvoerders moet vastleggen.
‘Het is een onaangenaam gevoel’, zegt de Brabander die inmiddels in het buitenland woont. Drie keer heeft hij zich de afgelopen jaren zo moeten verstoppen. Steeds als er ergens een cryptobeurs is gehackt en er persoonlijke data zijn buitgemaakt, zoekt hij zijn toevlucht elders. Geen straf, zegt hij, want het zijn ‘mooie woningen’ die hij dan voor een tijdje huurt. Maar toch: hij weet niet of ze ook voor hem zullen komen.
De afgelopen maanden was er een hausse aan gewelddadige ontvoeringen van cryptomiljonairs en hun familieleden. Tot en met mei zijn er dit jaar al 29 voorvallen geweest die groot genoeg zijn om het nieuws te halen, bijna evenveel als in eerdere complete jaren, zo blijkt uit een overzicht van de Amerikaanse cyberonderzoeker Jameson Lopp. Het werkelijke aantal is waarschijnlijk veel groter, omdat kleine incidenten geen aandacht krijgen.
Met name in Frankrijk en de Verenigde Staten zijn deze nieuwe rijken in toenemende mate het doelwit van criminelen die niet terugschrikken voor geweld. Het idee, bij bijna al deze ontvoeringen, is om bij het slachtoffer in te loggen op zijn cryptobank of om de code los te peuteren van de ‘portemonnee’ waarin hij zijn bitcoins of andere cryptomunten bewaart.
Zo werd begin januari David Balland, een van de oprichters van cryptokluisfirma Ledger, met zijn vriendin ontvoerd. Na betaling van cryptolosgeld werden zij bevrijd, maar hij miste een vinger. Vorige maand werd in Parijs de vader ontvoerd van een cryptomiljonair die volgens de krant Le Parisien zo’n 5 miljoen euro losgeld zou hebben moeten betalen. De vader werd na twee dagen bevrijd, ook met een vinger minder. Een andere ontvoering, dit keer van de dochter en kleinzoon van de baas van de Franse cryptobeurs Paymium, werd vorige week verijdeld door haar echtgenoot en een buurman, die de gemaskerde ontvoerders met een brandblusser te lijf ging. In Nantes werd een andere ontvoering voorkomen.
Ook door de VS gaat een cryptokidnapgolf. Het recentste geval betrof een Italiaanse bitcoinbelegger die in mei twee weken in een chic huis in Manhattan door twee mannen werd vastgehouden en onder meer met stroomstoten werd gemarteld tot hij de code tot zijn bitcoinportemonnee zou vrijgeven. Hij wist uiteindelijk te ontsnappen.
‘Ik snap het niet helemaal’, zegt Bernard (niet zijn echte naam), de Nederlandse bitcoinmiljonair, die anoniem wil blijven. ‘Als je zo graag mensen wilt beroven, dan kun je je toch veel beter op goud of juwelen richten? Bitcoin klinkt misschien leuk en makkelijk, maar als je die in handen weet te krijgen begint het pas.’
Bitcoin en de tienduizenden cryptomunten die daarna zijn gekomen hebben een anarchistisch imago. Je kunt er vrij anoniem mee betalen, van persoon tot persoon, zonder dat er een bank tussen zit, ze staan niet onder controle van een overheid of centrale bank, en ze worden niet door grenzen tegengehouden. Daardoor kan de indruk worden gewekt dat je er makkelijk mee aan de haal kunt gaan en dat je het geld simpel kunt witwassen.
Maar dat is juist niet het geval. Bitcoins zijn, juist omdat ze alleen digitaal bestaan, tot in lengte der tijden te volgen, van transactie naar transactie. Wie klassiek geld wil wegsluizen, kan dat doen via landen die niet meewerken met opsporingsverzoeken. ‘Bitcoins zijn veel minder makkelijk te verstoppen’, zegt Bernard, ‘juist omdat ze zo grenzeloos zijn.’
De groeiende populariteit van cryptocriminaliteit volgt op de populariteit van de cryptomunten zelf. Je zou kunnen zeggen dat de bitcoin en andere digitale munten inmiddels zo veel vertrouwen genieten dat ook criminelen het geweld de moeite waard vinden. Cryptovaluta, die eigenlijk alleen als enen en nullen op computerservers bestaan, hebben met de ontvoeringen een additionele, soms wat bloederige, fysieke component gekregen.
Daar komt wellicht bij dat mensen die minder hebben met meer afgunst kijken naar cryptomiljonairs dan naar ‘gewone’ miljonairs. Geld dat uit het niets lijkt te zijn ontstaan en dat is beland bij mensen die slapend rijk lijken te zijn geworden – daar zit iets vluchtigs aan. Misschien voelt het voor sommigen minder oneerlijk om dat vluchtige zelf te bewerkstelligen.
Afgunst? Bijna iedereen had kunnen doen wat hij heeft gedaan, zegt Bernard. In de tijd dat hij ermee begon hadden veel mensen best een bitcoin kunnen kopen. En nee: slapend is het bij hem zeker niet gegaan, het rijk worden.
Cryptogebruikers bestaan er in vele soorten. Je hebt de principiële libertariërs, die alles omarmen wat losstaat van overheden en andere instituties. Je hebt de hackers, die alles omarmen wat uit enen en nullen bestaat en met cryptografie wordt omgeven. Je hebt beleggers, die alles omarmen wat in waarde kan vermeerderen. Je hebt de gokkers, die datzelfde doen maar met iets minder kennis. Je hebt de mensen die geen bankrekening kunnen openen of de lokale dictator niet willen laten meekijken. Daarnaast heb je criminelen, die alles omarmen wat in de schemer van de anonimiteit plaatsvindt. En dan heb je combinaties daarvan.
Bernard beschouwt zich als belegger. Hij begon al vroeg, in februari 2013, toen 1 bitcoin twee tot drie tientjes kostte. Nu is de munt bijna 100 duizend euro waard. ‘Ik had private jet rich moeten zijn als ik had vastgehouden wat ik had’, zegt hij. ‘Maar dat heeft bijna niemand gedaan. Ik heb wel een vriendin geholpen met het aankopen van bitcoin, maar wilde haar niet helpen met verkopen, dat moest ze zelf doen. Die heeft dus de hele rit meegemaakt.’
Hij was in het eerste decennium van deze eeuw vooral bezig met het kopen en verkopen van onroerend goed, totdat in 2008 de Amerikaanse bank Lehman Brothers omviel. Van de ene op de andere dag veranderden de bancaire spelregels en konden zijn belangrijkste klanten geen financiering meer krijgen. ‘Toen dacht ik: wat nu?’
Zijn interesse in bitcoin werd gewekt toen het online uitgeefplatform WordPress als een van de eerste de cryptomunt begon te accepteren als betaling. Het bedrijf merkte dat lang niet iedereen een creditcard kreeg, en dat het online betaalplatform PayPal door tientallen landen was verboden. ‘Ik zag dat het echt een wereldwijd betaalmiddel kon worden.’ Zeker toen de buitenwacht het afdeed als een Ponzi scheme, een vorm van oplichting, als iets voor witwassers en andere criminelen, begon hij het steeds interessanter te vinden. ‘Als andere mensen zoiets afserveren, word ik juist fanatieker.’
Hij heeft heus ook aan paniekverkopen meegedaan, als de koers ineens sterk daalde. Maar daarna ook steeds weer bitcoin gekocht en steeds een deel verkocht als de koers een bepaald punt bereikte: bij 10 duizend dollar, bij 100 duizend dollar. Zo heeft hij nu zo’n 5 miljoen euro verdiend – en daar leeft hij van. Geen dikke auto’s, geen dure horloges. ‘Ik koop er vrijheid van’, zegt hij. ‘En als ik vlieg, vlieg ik businessclass. Ik koop ruimte.’
Sommige van de ontvoeringsdoelwitten, zoals de recente Franse slachtoffers, zijn bekende namen uit de cryptowereld, of influencers die zichzelf juist wel publiekelijk profileren. Als ze erop gewezen worden dat dat misschien niet zo verstandig was, reageren ze verbolgen. Cryptobaas Éric Larchevêque (die het losgeld van Balland moest betalen) had het op X over de ‘mexicanisering’ van Frankrijk. ‘En wat is de reactie? Dat we wat discreter hadden moeten zijn. Dat we ons beter hadden moeten verstoppen. Het is een variant van het verfoeilijke argument dat een vrouw een kort rokje aan had.’
Veel anderen in de cryptowereld hebben zich altijd al zo onzichtbaar mogelijk gemaakt. ‘Bitcoin, daar heb je het niet over’, zegt Michiel Brunet, hoofd private trading van BTC Direct, een platform waarop bitcoins gekocht en verkocht kunnen worden, met een minimaal transactiebedrag van 50 duizend euro. Privacy is onderdeel van de cultuur waaruit crypto voortkomt: hackers die zich altijd hebben gerealiseerd wat de waarde is van anonimiteit. Wie schuilgaat of -gaan achter de mysterieuze Satoshi Nakamoto, de bedenker(s) van bitcoin, is nooit bekend geworden. ‘Het zijn een beetje de Fight Club-mores’, zegt Brunet, verwijzend naar de film uit 1999 waarin kantoorklerken op geheime plekken samenkomen om te vechten. ‘Je praat er niet over en je laat het niet zien.’
Maar volledige anonimiteit is onmogelijk, althans in landen als Nederland, wanneer je iets met je bitcoin wilt doen. Om te kunnen handelen met zulke bedragen moet je je wel kenbaar maken, zegt Brunet. ‘Je moet helemaal met de billen bloot. Wie ben je, waar woon je, waar komt je geld vandaan? Dat know your customer is een wettelijke eis. Maar daarmee is het nog wel belangrijk om goed na te denken met welke cryptopartijen je je gegevens deelt, en na te gaan of zij hun processen op orde hebben en onder toezicht staan. Anders vormen cryptobrokers wel een data-honeypot.’
Dat weten ook criminele hackers die uit zijn op de namen en adressen van bitcoin- en cryptobezitters. Om de zoveel tijd wordt er bij zulke beurzen of makelaars digitaal ingebroken, en gaan de dieven er met privégegevens vandoor. ‘Dat is onder meer in 2014 met de cryptobeheerder Mt. Gox gebeurd’, zegt Bernard. ‘Ze zeiden toen expliciet: op 9 september maken we alle rekeninghouders openbaar. Toen ben ik voor een tijdje naar een andere woning gegaan.’
Een tijdje: dat was vijf maanden en 29 dagen.
Er zijn simpeler manieren waarop criminelen de gegevens van cryptobezitters weten te achterhalen. In Nederland werd vier jaar geleden een man in Hoorn ontvoerd die aan zijn collega had verteld dat hij bitcoins had. Die collega huurde criminelen in om de bitcoinbezitter een pistool tegen zijn hoofd te zetten en hem te dwingen met zijn code zijn cryptoportemonnee te openen en geld over te maken. De man achter de operatie werd veroordeeld tot 4 jaar gevangenisstraf.
Vergelijkbaar is een zaak in Limburg, waar drie jaar geleden een man door een bekende werd ontvoerd en onder dreiging van een snoeischaar (ze zouden zijn teen afknippen) zijn code voor zijn cryptoportemonnee moest afgeven. Ook deze hoofddaders werden veroordeeld tot 4 jaar cel.
Cryptovaluta bestaan alleen op computerservers. Om ze te gebruiken zijn zogeheten sleutels nodig. Deze (zeer complexe) codes kunnen worden opgeslagen in de laptop of in een app op een telefoon, maar omdat die vaak online zijn, is zo’n ‘warme portemonnee’ kwetsbaar voor hackers. Het alternatief is om de digitale sleutels offline te bewaren, in een zogeheten ‘koude portemonnee’. Dat zijn elektronische kastjes of USB-sticks waar criminele hackers niet bij kunnen.
Een warme portemonnee is in principe van overal te openen, maar voor een koude portemonnee moet je daartoe fysiek toegang hebben. Criminelen dus ook.
Dat kun je als bitcoinbezitter zo moeilijk maken als je wilt, zegt Bert de Groot, voorzitter van de Verenigde Bitcoinbedrijven Nederland. ‘Je kunt de code weer beveiligen met een wachtwoord, of twee verschillende sleutels in twee koude portemonnees op twee verschillende plekken leggen. Je hebt dan een combinatie van deze toegangscodes nodig om de bitcoin te kunnen verplaatsen. Bitcoin is beter te beveiligen dan geld op de bank.’
De ontvoerder die erin slaagt de code los te peuteren en vervolgens bitcoins over te boeken naar een eigen portemonnee, is daarmee nog niet klaar. Bitcoins kunnen altijd worden getraceerd, omdat ze voorzien zijn van een unieke code. Om ze wit te wassen moeten de ontvoerders er dus snel aankopen mee doen, of ze omwisselen in gewone valuta, of ze via louche wisselkantoren in kleinere coupures proberen op te knippen die lastiger te volgen zijn, zegt Brunet.
Wie zijn de criminelen die dit proberen? Tot dusver zijn er maar heel weinig in hun opzet geslaagd en daarmee weggekomen. In Frankrijk bijvoorbeeld zijn in alle vier de ontvoeringen en ontvoeringspogingen verdachten opgepakt. Deze week nog werden ruim twintig Franse jonge mannen, onder wie zes minderjarigen, opgepakt wegens hun betrokkenheid bij de mislukte ontvoering. De hoofdverdachte werd woensdag in Marokko gearresteerd.
Het lijkt er op het eerste gezicht op dat de jongens uit de buurt van Parijs komen. Volgens de cryptowebsite CoinDesk zijn de verdachten geworven door een criminele organisatie in Zuidoost-Azië en zouden ze (samen) 10 duizend dollar krijgen voor een ontvoering.
Crypto is in feite zijn niche aan het ontstijgen. Niet alleen omdat de president van de Verenigde Staten de alternatieve valuta bijzonder serieus neemt (en er veel geld aan verdient), maar ook omdat dat succes doorsijpelt naar de banlieus van Parijs. ‘Dit zijn geen jongens uit de hackerswereld’, zegt De Groot. ‘Dit zijn boefjes van de straat die nieuwe doelwitten zien.’
In twee recente Amerikaanse zaken waren het juist wel mannen uit de cryptowereld die op cryptomiljonairs afgingen. Zo waren de twee ontvoerders van de Italiaanse bitcoinhandelaar in Manhattan zelf ook cryptohandelaren, en zelfs bijzonder rijke: het huis waar ze de Italiaan vasthielden, huurden ze voor 40 duizend dollar per maand. Dat weerhield hen niet van goedkope martelmethoden: ze bonden hem vast, sloegen hem met een pistool, gaven elektrische schokken, zaagden in zijn been, plasten over hem heen en hielden hem ondersteboven in een trapgat.
‘Ze kenden elkaar allemaal’, vertelde de New Yorkse politiecommandant John Chell vorige week aan verslaggevers. ‘We denken dat dit een ruzie was over crypto.’
Een nog geruchtmakendere Amerikaanse zaak werd in april tot in detail beschreven in The New York Times. Zes jonge Amerikanen die elkaar kenden van chats in de game Minecraft wisten vorig jaar met social engineering, in feite slimme babbeltrucs, een bitcoinpionier zover te krijgen dat hij software op zijn computer installeerde die alles kon volgen wat op zijn scherm te zien was. Daarna belden ze hem om te zeggen dat hij zijn rekening met 4.100 bitcoins moest checken omdat er iets mis was met zijn account. Toen hij zijn online portemonnee opende, konden de dieven de code afkijken die hij intikte. Een paar minuten later haalden ze zijn rekening leeg. Op filmpjes die ze daar zelf van maakten en deelden met vrienden is hun opwinding te horen. ‘O mijn god! 243 miljoen! O mijn god! Bro!’
Die opwinding duurt nog een paar weken. De zes gebruiken in hun borstklopfilmpjes en op sociale media pseudoniemen, maar omdat een van hen per ongeluk een screenshot deelt met daarop links onderin zijn echte naam weet een in crypto gespecialiseerde privédetective al gauw te achterhalen wie de scammers zijn.
Een van de zes, Malone Lam, een 20-jarige Minecraft-speler uit Singapore (hij was wegens wangedrag van Minecraft-servers verbannen maar was weer naar binnen gesneakt), blijkt tonnen uit te geven in nachtclubs in Los Angeles, waar hij met zijn vingers vol diamanten ringen biljetten van 100 dollar uitstrooit over de aanwezigen en champagneflessen van 1.500 dollar opent. De totale rekening, op een van die avonden, bedraagt meer dan een half miljoen.
Hij koopt in die weken 31 auto’s, waaronder gepersonaliseerde Ferrari’s, Porsches en Lamborghini’s, waarvan hij er eentje, roze, cadeau geeft aan een een fotomodel. ‘Hier, een cadeautje, een vervroegd verjaardagscadeau’, schrijft hij in een berichtje. ‘Ik ben bezet’, antwoordt zij. ‘Maakt me niets uit’, is zijn antwoord.
Een ander was de 18-jarige Veer Chetal, een veelbelovende student uit Connecticut, net boven New York. Als zoon van welgestelde ouders – zijn vader was bankier bij Goldman Sachs – had hem alles meegezeten. Nu was hij lid van een dievenbende.
En dat was ook anderen niet ontgaan. In een chat had ene Reynaldo Diaz waarschijnlijk de snoeverij van Chetal opgepikt. Deze Diaz verzamelde ook weer vrienden en reed op 25 augustus naar Connecticut om de ouders van Chetal te kidnappen.
Dat mislukte goeddeels. Maar cryptodieven kunnen weer doelwit worden van cryptodieven. Het is als met de blockchain die de basis vormt van bitcoin: ook de criminelen vormen een ketting waarmee ze de buit aan elkaar doorgeven.
‘Die heist van 250 miljoen was op zich knap gedaan’, zegt de Brabantse cryptomiljonair Bernard. ‘Zulke social engineering is toch de succesvolste manier om iemand geld te ontfutselen. Maar die lui blijken toch vaak te willen opscheppen. Dan loop je tegen de lamp. Het veiligste met bitcoins blijft toch om te doen alsof je ze niet hebt.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant