De Deense rederij Maersk en de Rotterdamse haven zijn het nieuwste mikpunt geworden van demonstraties tegen de oorlog in Gaza. Beide zijn medeplichtig aan Israëlische operaties daar, zeggen de activisten, vanwege hun rol in het transport van militaire goederen.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
In de vroege uren van zondagnacht kleurde de gevel van het Rotterdamse kantoor van containergigant Maersk dieprood. Actievoerders spoten de leus ‘Stop the genocide’ op de muren en gooiden meer dan twintig ruiten in. De politie hield vier verdachten aan, die behoren tot de activistische beweging Pal Action.
De acties maken deel uit van een internationale campagne onder de naam Mask Off Maersk. Daarmee willen de activisten druk uitoefenen op het Deense bedrijf om te stoppen met het vervoeren van goederen voor militaire doeleinden in Israël. In Nederland richt de kritiek zich nadrukkelijk ook op de Rotterdamse haven, die deze transporten faciliteert.
Vooral de actiegroep Geef Tegengas liet de afgelopen maanden keer op keer van zich horen. Halverwege mei bezette de groep al het kantoor van Maersk. De activisten hadden zich aan elkaar vastgeketend en probeerden zo de werkzaamheden van het bedrijf te frustreren.
Afgelopen woensdag eindigde een demonstratie van Geef Tegengas bij het Rotterdamse stadhuis met de arrestatie van 93 mensen. Een van hen wordt verdacht van het mishandelen van een politieagent.
Geef Tegengas ontkent betrokkenheid bij de vernielingen aan het Maersk-kantoor, maar woordvoerder Maarten van den Boom keurt de actie wel goed: ‘Wij moedigen elke vorm van verzet tegen de genocide aan.’
Geef Tegengas is onderdeel van de bredere klimaatbeweging en richt haar pijlen op de haven in hun strijd tegen mensenrechtenschendingen, fossiele brandstoffen en overconsumptie. De laatste weken ligt de focus dus op de rol van Maersk en de haven in de militaire logistiek.
De activisten verwijzen naar een rapport van de internationale pro-Palestijnse organisatie Palestinian Youth Movement. Daarin staat dat Maersk tussen september 2023 en september 2024 ruim tweeduizend zendingen uitvoerde tussen de VS en Israël, met onderdelen voor pantservoertuigen, vliegtuigen en raketsystemen.
Ook het gevechtsvliegtuig F-35 speelt een centrale rol. Volgens de activisten vervoerde Maersk sinds 2019 zeker 1.009 zendingen die verband houden met de wereldwijde F-35-productieketen, waar ook Nederland deel van uitmaakt. De Rotterdamse haven is hierin een ‘cruciaal knooppunt’, aldus de Palestinian Youth Movement.
Maersk zegt in een schriftelijke reactie op vragen van de Volkskrant niet te willen ingaan op aantallen of specifieke ladingen. Het bedrijf benadrukt dat het geen wapens of ammunitie vervoert naar conflictgebieden. Wel erkent Maersk dat haar dochteronderneming, Maersk Line Limited (MLL), in opdracht van de Amerikaanse overheid goederen vervoert die voor militaire doeleinden kunnen worden ingezet – ook naar Israël.
‘Maersk is een van de vele bedrijven die dat doen’, aldus woordvoerder Jesper Lov. ‘Wij houden ons strikt aan internationale, Amerikaanse, Europese en Deense wetgeving.’
Daar heeft Geef Tegengas geen boodschap aan. ‘De genocide wordt uitgevoerd met wapens waarvan onderdelen door Maersk zijn vervoerd’, zegt Van den Boom. ‘Dan ben je medeverantwoordelijk. Zo simpel is het.’
Internationaal groeit de druk op Maersk. In maart protesteerden activisten in Antwerpen bij het Havenhuis. Tijdens de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering in Kopenhagen riep de groep Kritiske Aktionaerer op tot een stop op militaire transporten naar Israël – vooralsnog zonder succes.
Ook in Rotterdam is het al langer onrustig. Op 21 mei demonstreerde Geef Tegengas bij het stadhuis tegen de komst van het Maersk-schip Izmir, dat volgens de groep F-35-onderdelen uit Israël vervoerde. Nadat ze niet werden binnengelaten, bezetten ze de Coolsingel. Het tramverkeer raakte urenlang ontregeld.
Aanvankelijk ontkende havenwethouder Robert Simons (Leefbaar Rotterdam) dat er F-35-onderdelen aan boord van het schip waren, op basis van informatie die hij van de havenmeester en de douane had gekregen. Donderdag moest hij daarop terugkomen. Na contact met Maersk bleek dat de Izmir wel degelijk onderdelen voor de gevechtsvliegtuigen vervoerde, en onderweg was vanuit Israël naar de Verenigde Staten. Simons kondigde aan in gesprek te gaan met de douane over de tegenstrijdige informatie.
Wel benadrukte de wethouder dat de gemeente Rotterdam niet verantwoordelijk is voor wat schepen aan boord hebben. ‘Als het gaat om de inhoud van containers en de controle daarop, dan is het bevoegd gezag de douane. En die handelt op instructie van het Rijk.’
Nederland onderzoekt momenteel (op aandringen van demissionair buitenlandminister Caspar Veldkamp) of Israël met zijn mensenrechtenschendingen het associatieverdrag met de EU schendt, wat tot sancties zou kunnen leiden. Maar formeel staat het nog altijd achter Israël. De twee landen drijven volop handel, ook op defensiegebied.
Toen het Gerechtshof in 2023 oordeelde dat Nederland niet mag doorgaan met het leveren van F-35-reserveonderdelen aan Israël, ging de regering in cassatie.
Volgens het Havenbedrijf Rotterdam zijn er zonder formele sancties geen mogelijkheden om ladingen te weigeren. ‘Als we dat toch doen, schenden we het internationale handelsrecht en lopen we het risico op juridische stappen’, aldus een woordvoerder. Nadat de Spaanse regering wél twee Maersk-schepen toegang tot de haven had ontzegd, dreigde de VS, de afzender van de lading, met rechtszaken.
Zonder duidelijk politiek ingrijpen kan de haven de transporten dus niet tegenhouden, zegt de woordvoerder. Oftewel: de bal ligt bij Den Haag óf bij Maersk.
Actievoerder Van den Boom vindt dat te gemakkelijk. ‘De haven faciliteert zulke transporten en is dus medeplichtig. Of dat juridisch bij de overheid of bij de haven ligt, doet er voor ons niet toe. Iedereen schuift de verantwoordelijkheid van zich af, maar als je weet dat er sprake is van genocide, moet je ingrijpen. Punt.’
De groep heeft aangekondigd dat de acties voorlopig doorgaan.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant