De PVV heeft in twintig jaar tijd ook verkiezingen verloren, maar dat was altijd als partijleider Geert Wilders de campagne niet naar zijn hand wist te zetten. Zijn opponenten krijgen daar nog een zware kluif aan.
Raoul du Pré is politiek commentator en chef van de politieke redactie.
‘De Kamer, gehoord de beraadslaging, verzoekt het demissionaire kabinet om alsnog met de tien punten van Wilders aan de slag te gaan, en deze zo veel mogelijk uit te werken tot realistische, concrete voorstellen.’
Het gebeurt niet vaak dat Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet uitzicht heeft op een meerderheid voor een motie van zijn hand, maar woensdag dacht-ie ’m toch even binnen bereik te hebben. Hadden Dilan Yesilgöz (VVD), Nicolien van Vroonhoven (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) in de 24 uur daarvoor immers niet in alle beschikbare microfoons verklaard dat zij eigenlijk geen énkel probleem hadden met Wilders’ veelbesproken asielplannen?
Nou dan, zei Baudet, er was maar één manier om erachter te komen of ze dat echt meenden, ‘en dat is door heel simpel een motie in stemming te brengen’. Komende dinsdag wordt daarover gestemd, maar die meerderheid kan Baudet op zijn buik schrijven. Hij zag in zijn enthousiasme de hoofdrolspeler zelf over het hoofd.
‘Wij zullen met overtuiging tegenstemmen’, reageerde Geert Wilders afgemeten. ‘Want dit is precies de reden waarom wij de coalitie hebben verlaten. Wij vinden dat het niet moet worden uitgewerkt, wij vinden dat het moet worden uitgevóérd. Uitwerken betekent namelijk dat we over een half jaar een briefje krijgen van de minister van Binnenlandse Zaken waarin wordt gezegd dat het niet kan.’
Veel kernachtiger had hij het verhaal van de ondergang van het kabinet-Schoof niet kunnen beschrijven. Aan de ene kant Wilders, die het ‘getreuzel’ zat was, zonder restricties terug wilde in campagnestand en vooral Van Vroonhoven, met haar nadruk op de rechtsstaat, niet meer kon luchten of zien: ‘Wij zijn er knettergek van geworden. Het is een keer klaar. Het is gewoon een keer klaar.’
Aan de andere kant stonden, in nog niet eerder vertoonde eendracht, Yesilgöz, Van Vroonhoven en Van der Plas. Zij ontwaarden in Wilders’ tienpuntenplan heus vele juridische en praktische bezwaren, maar wilden per se niet de campagne in als onwillige, dralende politieke leiders die weigerden mee te werken aan een strenger asielbeleid. Ook woensdag in de Kamer gingen ze niet in op de vele verzoeken vanuit de oppositiebankjes om te erkennen dat ze eigenlijk gewoon tegen delen van Wilders’ plan waren.
Het was nota bene Baudet die de PVV-voorman erop wees dat Nederland niet zonder slag of stoot de grenzen kan sluiten voor asielzoekers. ‘Dat kan problematisch zijn als je het VN-Vluchtelingenverdrag niet wilt opzeggen.’
Dat niemand uit de coalitie Baudet bijviel, zegt veel over Wilders’ geduchte reputatie. Ze mogen hem zat zijn als regeringspartner en bloed ruiken, omdat ze hem de schuld kunnen geven van de huidige politieke chaos, maar als onbetwist campagnekanon kan nog altijd niemand om hem heen.
In november 2023 had hij een dag of tien nodig om, met slechts enkele tv-optredens, een stembusstrijd die tot dan toe had gedraaid om ‘bestaanszekerheid’ en ‘bestuurscultuur’ helemaal om te buigen naar asiel, migratie en de zorg. Vele honderdduizenden kiezers kwamen alsnog zijn kant op.
En zolang hij als onbedreigde ‘eigenaar’ van het thema asiel en migratie ver boven alle anderen uitstijgt, zal hij er alles aan doen om dat ook dit keer tot het hart van de campagne te maken. Zijn tienpuntenplan gaat integraal het PVV-verkiezingsprogramma in, als het al niet zijn volledige verkiezingsprogramma wordt. Hij zal het onvermoeibaar uitventen, in de wetenschap dat het onderwerp het bij de kiezers op de rechterflank onverminderd goed blijft doen.
De andere lijsttrekkers staan voor een keuze. Ze kunnen meegaan in Wilders’ spoor. De strijd van deze week tussen de drie overgebleven regeringspartijen om het vrijgevallen ministerie van Asiel en Migratie maakte duidelijk dat zij die ambitie in elk geval nog niet hebben opgegeven.
Maar ze realiseren zich ongetwijfeld ook dat ze het op dit thema altijd verliezen van de PVV. Ze zullen een manier moeten vinden om het nationale gesprek in de Kamer en aan de talkshowtafels terug te brengen naar andere onderwerpen. Wilders heeft ook weleens verkiezingen verloren.
In 2012, toen hij na de Catshuiscrisis kon worden weggezet als een man aan wie het beheer van de schatkist niet kon worden overgelaten. In 2021, toen niet hij maar Baudet de onvrede bij een deel van de kiezers over het coronabeleid naar zich toe wist te trekken. En in 2017, toen hij weliswaar wat zetels won, maar toen op verkiezingsavond heel Den Haag vol stond met journalisten uit heel Europa die – op basis van de peilingen – verwachtten dat de PVV de grootste partij zou worden. Uiteindelijk won Mark Ruttes VVD met een straatlengte voorsprong.
Maar dat was in een tijd dat Wilders, ook volgens insiders in zijn eigen fractie, een tamelijk futloze indruk maakte en een minimalistische, gemakzuchtige campagne voerde; geen interviews, weinig tv-debatten, vrijwel nergens op straat. Daar kunnen zijn opponenten van nu, die te maken hebben met een Wilders die wordt gedreven door revanchegevoelens over de teloorgang van ‘zijn’ kabinet, vooralsnog weinig hoop aan ontlenen.
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant