Na een voedselblokkade van twee maanden begint een onervaren stichting met het uitdelen van pakketten aan Gazanen. Al op de eerste dag gaat het mis. Een reconstructie aan de hand van beelden.
Door Carlijn van Esch
Honderden meters aan hoge hekken verdelen de toegangsweg in smalle gangpaden. Daarachter een grote vlakte, afgezet door zandzakken en zandhellingen, met in het midden de tafels waar de voedselpakketten uitgedeeld moeten gaan worden. Het zijn beelden van het Israëlische leger van het nieuwe distributiepunt nabij Rafah, waar tientallen hulpzoekenden de dood zullen vinden.
Deze beelden van het grote distributiecentrum Safe Distribution Site 1 (SDS 1) werden op 27 mei gedeeld door het Israëlische leger.
IDF
Dit is een van de drie ‘mega-distributiepunten’ van de zeer omstreden Gaza Humanitarian Foundation (GHF). Het Israëlische leger heeft de locaties aangewezen en specifieke aanlooproutes afgezet. Alle punten liggen in gebieden waar een evacuatiebevel van het Israëlische leger geldt, twee nabij Rafah in het uiterste zuiden van de Gazastrook en een nabij het centraal gelegen Deir al-Balah.
Distributiecentrum
Het is hulp zoals de Israëlische premier Benjamin Netanyahu het voor zich ziet: uitgevoerd door Amerikaanse beveiligingsbedrijven en onder controle van het Israëlische leger. Het nieuwe systeem moet verlichting bieden aan de ruim 2 miljoen inwoners van Gaza die op het randje van hongersnood balanceren. Na bijna twee maanden van een volledige hulpblokkade laat Israël sinds 19 mei weer mondjesmaat hulp toe.
Op maandagavond 26 mei begint GHF na een paar dagen vertraging met de distributie van voedselpakketten. Nog voordat het zover is, zit GHF zonder directeur. De Amerikaanse ex-marinier Jake Wood, sinds drie weken directeur van de pas opgerichte stichting, stapt onverwachts op omdat GHF zich niet houdt ‘aan de humanitaire principes van menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid en onafhankelijkheid’.
Wood is niet de eerste die aan de bel trekt. De VN en gevestigde hulporganisaties willen niet met GHF samenwerken omdat de stichting hulp heeft gemilitariseerd. Er is sterke twijfel over de onafhankelijkheid van de door Israël en de VS gesteunde stichting. Hulporganisaties vrezen dat de concentratie van voedselhulp in het zuiden van de Gazastrook een Israëlische strategie is om mensen uit Noord-Gaza te verdrijven.
De VN verdeelden het voedsel via zo’n vierhonderd punten verspreid over de Gazastrook. De VN en hulporganisaties waarschuwen dat het terugbrengen naar slechts een handvol punten een recept is voor stormlopen, chaos en mensen die in verdrukking raken. Ook moeten mensen enorme afstanden afleggen, vaak door actieve gevechtszones, om een van de schaarse distributiepunten te bereiken.
Plattegrond van het grote distributiecentrum
SDS 1
Planet Labs (23 mei 2025)
Het nieuws dat er weer voedselpakketten worden uitgedeeld, gaat als een lopend vuurtje door de Gazastrook. In de vroege ochtend lopen tienduizenden Gazanen naar het distributiepunt in Tel al-Sultan in Rafah. In de rij voor de controle – identiteitsbewijs en irisscanner – worden mensen bij elkaar gedreven in de smalle, met hekken afgezette gangpaden, maar er blijven meer en meer mensen komen.
Uiteindelijk breken mensen door de hekken heen. Anderen klimmen over de barricades. Het distributiepunt wordt volledig overlopen. Een helikopter van het Israëlische leger schiet waarschuwingsschoten in de lucht. In de chaos klinken er ook geweerschoten. Zeker vijftig mensen raken gewond. Het Israëlische leger zegt alleen waarschuwingsschoten te hebben afgevuurd om de menigte uiteen te drijven, maar schotwonden spreken dat tegen.
Er ontstaat chaos als Palestijnen het distributiepunt bestormen. Een helikopter van het Israëlische leger schiet flares af ter waarschuwing.
AP, @mohnadQ / Telegram
GHF maakt alleen bekend dat de hulp tijdelijk heeft stilgelegen. De organisatie zegt tot op heden achtduizend voedselpakketten te hebben uitgedeeld, goed voor meer dan 400 duizend maaltijden. Maar er klinkt veel kritiek. De pakketten zouden te weinig voedingsmiddelen bevatten, waardoor mensen er maar een paar dagen mee kunnen doen. Bovendien keren de meeste mensen met lege handen terug.
GHF probeert daags erna de massa’s beter te controleren door alleen inwoners van bepaalde districten uit te nodigen. Maar de wanhoop van de wachtenden is vaak groot. Bij een van de punten raken twee bewoners verdrukt en worden twee anderen doodgeschoten, vermoedelijk door Israëlisch vuur.
Een vrachtwagen met hulpgoederen arriveert bij de grensovergang Kerem Shalom tussen Israël en Gaza, 28 mei 2025.
Reuters
In de avond wordt een hulpkonvooi van de VN aangevallen, waarbij 20 van de 95 vrachtwagens worden geplunderd. Het VN-bureau voor humanitaire aangelegenheden (OCHA) maakte sinds 17 mei al meerdere keren melding van plunderingen door ‘wanhopige mensen’ op zoek naar eten. ‘Het is een overlevingsreactie van mensen die hun families willen voeden. Ik verwijt het ze geen moment’, zegt OCHA-woordvoerder Jens Laerke.
De VN wijden de schuld aan de voortdurende afknelling van de humanitaire hulp door Israël. Eigenlijk zijn er voor heel Gaza minstens vijfhonderd vrachtwagens per dag nodig om voldoende voedsel binnen te brengen. De VN zeggen enorme hoeveelheden hulp klaar te hebben staan, maar dagelijks slechts een beperkt aantal vrachtwagens voor controle aan te mogen bieden.
De humanitaire hulp doorloopt een zeer ingewikkeld proces van verschillende controles en het overladen van de ene op de andere vrachtwagen. Tussen 17 mei en 3 juni heeft OCHA 1.200 vooraf goedgekeurde vrachtwagens ingediend voor een definitieve Israëlische controle, waarvan er 940 mochten vertrekken uit de Israëlische pakhuizen. Bij de grensovergang bij Kerem Shalom volgde een nieuwe controle, waarna 620 vrachtwagens de Palestijnse zijde van de grens hebben bereikt.
Volgens hulporganisaties moet het moeilijkste deel dan nog komen: de noodhulp ophalen en naar de juiste plekken brengen, ondanks zware gevechten, bombardementen en de voortdurende dreiging van plunderingen. Een woordvoerder van het Rode Kruis vertelt dat van de twaalf trucks die Gaza zijn binnengekomen, er maar één hun veldhospitaal bij Rafah heeft bereikt. Vaak krijgen hulporganisaties ook geen toestemming van het Israëlische leger om naar bepaalde gebieden te rijden; zo mocht OCHA geen water naar Noord-Gaza brengen.
Hulpgoederen komen aan bij de grensovergang Kerem Shalom.
Reuters
In een poging om grip te krijgen op de situatie, begint de organisatie informatie meer te verspreiden. Er verschijnen pamfletten op Facebook en berichten via WhatsApp-groepen, maar gezien de instabiele internetverbindingen en vaak lege mobiele telefoons is ongewis hoeveel burgers de informatie ontvangen. De appgroep waarin informatie is gedeeld, is inmiddels offline, zodat niet valt te controleren hoe vaak en hoe gedetailleerd informatie is gedeeld.
GHF laat via Facebook weten dat op 3 juni alleen inwoners van één wijk welkom zijn in SDS 1, en dat de enige veilige route via Al Rashid-straat loopt.
Gaza Humanitarian Foundation
Op 31 mei kondigt GHF via de platformen aan dat de volgende ochtend alleen het punt bij Tel al-Sultan open gaat, en dat alleen bewoners uit één wijk mogen langskomen. Ook waarschuwt GHF dat het tot 5 uur ’s ochtends verboden is om de aangewezen toegangsweg te betreden: ‘Extreem gevaar, er is militaire activiteit!’
Camerabeelden van SDS 1 laten de chaos zien die op 1 juni wederom uitbreekt in het distributiecentrum.
AP
Toch gaan mensen al diep in de nacht op pad, in de hoop een gunstige plek in de voedselrij te bemachtigen. Bovendien is er maar één veilige route aangewezen. Daarvan afwijken is volgens de instructies van GHF eveneens gevaarlijk.
Beelden van de corridor van SDS 1 op 1 juni. Waar sommige mensen met meerdere dozen in hun armen lopen, komen anderen met lege handen weer naar buiten.
AP
Op meerdere plekken gaat het mis en komen hulpzoekende burgers tegenover het leger te staan. De aanlooproute verandert in een bloedbad. Ziekenhuizen krijgen tientallen doden en honderden gewonden binnen. Het 65 bedden tellende veldhospitaal van het Rode Kruis in Rafah moet mensen op de gangen leggen en zelfs wegsturen. Ooggetuigen en hulpverleners vertellen dat Israëlische militairen op hen hebben geschoten, iets wat het Israëlische leger ontkent.
Slachtoffers worden op 1 juni naar het Al Nasser-ziekenhuis gebracht.
Getty
Op 2 en 3 juni gaat het weer mis bij Tel al-Sultan. Het Israëlische leger schiet tientallen hulpzoekenden dood. Er is één groot verschil: ditmaal erkent Israël dat het op mensen heeft geschoten en dat daarbij slachtoffers zijn gevallen. Volgens een woordvoerder weken verschillende ‘verdachten’ zo’n 500 meter van het distributiepunt af van de aangegeven aanlooproute.
Getty
De internationale kritiek zwelt aan. ‘De Palestijnen hebben de meest grimmige keuze voorgeschoteld gekregen: sterven van de honger, of het risico lopen om te worden gedood bij een poging het schamele voedsel te bemachtigen dat beschikbaar wordt gesteld via het gemilitariseerde hulpmechanisme van Israël’, zegt VN-mensenrechtencommissaris Volker Türk, die oproept tot onafhankelijk onderzoek. Ook de Britse regering eist onafhankelijk onderzoek en echoot de oproep om de VN en ervaren organisaties weer de voedseldistributie te laten doen.
Een toonaangevend Amerikaans adviesbureau, dat nauw betrokken was bij het opzetten en het management van GHF, trekt zich terug. Maar de nieuwe directeur van de zeer omstreden stichting laat zich niet zomaar uit het veld slaan. De Amerikaanse evangelist Johnnie Moore noemt alle berichtgeving over slachtoffers bij de distributiepunten ‘leugens’. Eerder sprak hij zich uit voor Trumps bizarre plan om de bevolking uit Gaza te verdrijven om er een ‘Rivièra’ van te maken.
Ook op 3 juni worden slachtoffers naar het Al Nasser-ziekenhuis gebracht.
Getty
Na dagen met incident op incident, kondigt GHF op woensdag 4 juni aan dat alle distributiepunten die dag gesloten blijven, maar de volgende dag weer open gaan. De organisatie zegt tijd nodig te hebben om de ‘logistiek te verbeteren’ om meer mensen te kunnen bedienen. Het Israëlische leger kan die tijd gebruiken om de aanlooproutes te verbeteren en richtlijnen uit te vaardigen, zodat er ‘minimale verwarring’ kan ontstaan.
De bevolking van Gaza heeft weinig alternatieven. De meeste hulporganisaties zitten met de handen in het haar. Het Wereldvoedselprogramma (WFP) runt met schaarse middelen een handvol bakkerijen en gaarkeukens. De gaarkeukens serveren zo’n 300 duizend maaltijden per dag, veel minder dan enkele maanden geleden. World Central Kitchen heeft nog geen enkele van haar 69 gaarkeukens na de hulpblokkade weer kunnen opstarten.
Donderdag blijft het stil. Uiteindelijk worden die middag nog heel kort pakketten uitgedeeld. Een dag later kondigt GHF aan dat alle distributiepunten voorlopig gesloten blijven.
In negen dagen tijd zijn slechts honderdduizend voedselpakketten uitgedeeld, een druppel op een gloeiende plaat voor de ruim twee miljoen inwoners. ‘Het lijkt alsof GHF meer levens heeft gekost dan het heeft gered’, zegt Rode Kruis-woordvoerder Daniëlle Brouwer.
Met medewerking van Laurie Treffers en Titus Knegtel.
Vooral kinderen lijden onder de hongersnood in Gaza. De Volkskrant keek samen met een lokale journalist in een kliniek in Gaza-Stad hoe de bijna 1-jarige Eilia in leven wordt gehouden.
Toen Alex Burghoorn twintig jaar geleden correspondent in Israël werd, was de herinnering aan de Shoah nooit ver weg. Nu, met de verwoestingen in Gaza, voelt hij de betekenis van de Holocaust verschuiven.
De wanhoop onder de uitgehongerde Palestijnse bevolking in Gaza is zo groot, dat deze week de voedseldistributie op drie plaatsen uitliep op chaos. Daarbij vielen ook doden.
Source: Volkskrant