Nu Europa zo weinig doet om de gruwelen in Gaza tegen te gaan, verliezen sommigen hier het vertrouwen in de ‘verlichte’ waarden van het Westen. Maar juist de huidige Israëlische politiek laat zien hoe gevaarlijk het is om die waarden op te geven.
‘Wegkijken van genocide. Is dit wat je noemt vrijheid en bevrijding? (…) Hoe geloof ik nog in een schijnbaar nutteloos attribuut als het internationaal recht? (…) Persoonlijk zal ik niet langer de les worden gelezen over tolerantie en deugdzaamheid, over vrijheid en gelijkheid’, schrijft Sinan Çankaya in zijn prachtige boek Galmende Geschiedenissen.
Het is een sentiment dat ik de laatste tijd wel meer tegenkom. De situatie in Gaza, het Israëlische handelen daar en de onwil van het vrije Westen om daar paal en perk aan te stellen, doen twijfelen aan al de verlichte waarden waar dit vrije Westen voor zegt te staan.
Over de auteur
David Wertheim is historicus, en schreef het boek Waar gaat het over als het over Joden gaat?
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Als puntje bij paaltje komt, zijn die waarden slechts een charade om bestaande machtsstructuren en koloniale verhoudingen in stand te kunnen blijven houden. ‘Beschaving’ is een fantasie die niets voorstelt, en slechts dient als vermomming voor onmenselijke misdaden. Waarom nog geloven in het internationaal recht, in ons recht überhaupt, als dit zo overduidelijk niet functioneert?
Het zal misschien verbazen van iemand die van huis uit meer affiniteit met Israël heeft meegekregen dan met de Palestijnen, maar dit is een gedachtegoed dat ik maar al te goed begrijp. Ik ben er mee opgegroeid, geboren als ik ben 25 jaar na een genocide gericht op mijn familie. Ik leerde dezelfde pijnlijke waarheden, maar dan vanuit een andere context: in de jaren dertig dachten de Joden ook dat ze in een beschaafd land woonden, in een rechtsstaat die ze bescherming zou bieden.
En wat hadden ze hun best gedaan om te integreren! Ze hadden tijdens de Eerste Wereldoorlog aan de kant van hun nieuwe vaderlanden meegevochten. Ze hadden hun godsdienst aangepast en universeler gemaakt, of waren zelfs tot het christendom overgegaan – dat zou het toegangskaartje tot de westerse samenleving zijn.
Zelfs na de Kristallnacht riepen er nog Joden dat het uiteindelijk wel goed zou komen. Hoe naïef waren ze geweest om te denken geïntegreerd te zijn, opgeklommen in de maatschappij tot professoren, kunstenaars, politici, zakenlui. Maar uiteindelijk zaten ze als ratten in de val.
Het tolerante Nederland keek de andere kant op, toen ze stapje voor stapje van hun rechten werden ontdaan, bestolen, weggevoerd, en letterlijk van iedere menselijke waardigheid ontkleed om op industriële wijze te worden vermoord. Soms hielpen hun zogenaamd ruimdenkende Nederlandse buren de daders een handje, want ook zij moesten zich aan de nieuwe situatie aanpassen. En die moordenaars? Die lazen Goethe en luisterden naar Mozart. Tot zover het effect van de bejubelde westerse beschaving. De conclusie was onontkoombaar: ‘Ga niet te sterk geloven in de vrijheden waar je in dit land van geniet. Ze kunnen je ieder moment worden afgenomen.’
Maar behalve dat ik diegenen die nu het failliet van onze beschaving proclameren begrijp, zou het hen ook kunnen helpen het inmiddels zo verfoeide zionisme te begrijpen. Want de aantrekkingskracht van het zionisme ligt daar: in de zekerheid dat alleen Joodse politieke onafhankelijkheid een realistisch antwoord biedt op dat failliet. Als het recht van de sterkste heerst, dan kun je maar beter zorgen dat jij de sterkte bent.
Die gast, die de massale Jodenmoord geregeld had, en iedereen uit zat te lachen in Argentinië? De Mossad had hem opgespoord en ontvoerd naar Israël. Who cares dat er geen uitleveringsverdrag was. Wat hadden de Joden aan het recht gehad? De doodstraf barbaars? Jammer, maar Eichmann bungelend aan een touw: dat was rechtvaardigheid. De tijd dat Joden zich zomaar laten afslachten is voorbij.
De Palestijnen? Die hadden deze keer pech, maar ja: liever zij dan wij, al helemaal als zij met dood en verderf proberen af te maken, waar Hitler mee begonnen was.
Los van Netanyahu’s corruptie, de oorlogszucht en het suprematistische gedachtegoed die momenteel de Israëlische politiek beïnvloeden, ben ik ervan overtuigd dat dit denken nog altijd diep is verankerd in de Israëlische samenleving en ook bij veel Joden in de diaspora die Israël blijven steunen. Israël, zo is de gedachte, doet zijn best om zo beschaafd en democratisch mogelijk te zijn, maar als de pleuris uitbreekt dan moeten Joden op zichzelf kunnen vertrouwen.
Daarom kunnen zelfs velen die niet willen meegaan in de messianistische koers van het land toch leven met het verwijt dat het oorlogsmisdaden pleegt, mensenrechten schendt en het internationaal recht aan zijn laars lapt. De diepere reden dat Israël geen lid wenst te zijn van het Non-profileratieverdrag, het Internationaal Strafhof niet erkent, en zelfs niet alle protocollen van de Geneefse conventies ondertekende, schuilt in het historische bewustzijn dat deze ‘verworvenheden’ uiteindelijk betekenisloos zijn. Zelfs de vredesduif van het eerste uur, de Israëlische schrijver Amos Oz, zei ooit zelf bereid zijn om een atoombom te gooien als de nood weer aan de man zou komen.
Dat is nogal wat, maar breng er maar iets tegenin. Je beroepen op het belang van het recht of de idealen van de verlichting is zinloos. Dat was nu juist het punt. Die hadden afgedaan. Wat is het alternatief? Dat je bereid bent om je nog eens pronkend met je verheven idealen naar de slachtbank af te laten voeren?
En toch, we zien nu ook hoe gevaarlijk dit soort denken is. Op 7 oktober was de nood aan de man. En Gaza begint al aardig te lijken op een door een atoombom achtergelaten ground zero. Wat we nu zien is de vrucht van het schijnbaar onontkoombare historische bewustzijn dat je er maar beter van kunt uitgaan dat onze verlichte waarden een illusie zijn, en dat er alleen nog maar een ‘wij’ en een ‘zij’ is.
Ik behoor tot de verwende naoorlogse generatie die het alleen maar goed heeft gehad. Het vergt dan nogal wat om diegenen die de ontmenselijking aan den lijve hebben ondervonden, te vertellen dat ze het mis hadden. Het is een arrogantie waar ik me niet prettig bij voel. Toch besef ik steeds meer dat het noodzakelijk is hun harde geschiedenislessen te negeren.
Tegelijkertijd hoop ik dat diegenen die vanwege Gaza ook inmiddels zo ver zijn dat ze onze beschaving bij het oud vuil willen zetten, beseffen dat wat we nu in Gaza zien, de desastreuse consequenties zijn van precies die manier van denken. De politiek van Israël moet bestreden worden, wat mij betreft met harde sancties, maar trap niet in dezelfde val waar het zionisme in trapte.
De hypocrisie rond onze noties van beschaving, verlichting, recht is misschien groot, maar we kunnen niet zonder ze. Bestrijd Netanyahu – en ja, ook Hamas – vanuit die waarden, maar laat je niet verleiden om je geloof erin te verliezen, zelfs al is er alle aanleiding toe.
De namen
Een persoonlijke impressie van het voorlezen van de namen van de slachtoffers in Gaza. Middelburg. De Lange Jan slaat 12. Dinsdagnacht. Gejuich van een terras. Lang zal hij leven. ‘Mahmoud Abd al-Mujid Farahan al-Iqadhi, 25 jaar. Khadijah Ahmed Abd al-Rahman Abd al-Ayta, 75 jaar.’ Een pizzabezorger rijdt zijn laatste rondje. We passeren de grens van 22 duizend slachtoffers. Een man stopt zijn fiets. High. Willen we ook een trekkie? Is gezellig. Erg! Ja, heel erg! In Egypte geweest, veel zand. ‘Faras Abdullah Mohammad al Ghaf, 3 jaar. Jamal Hsan Ibrahim al-Baytar, 65 jaar.’
Woensdagavond. Jochies trappen een balletje tegen het stadhuis. Weer goed gevulde terrassen. ‘Maryam Nidal Sbha Abu Aweida, 25 jaar.’ Nummer 50.892 van de dodenlijst. ‘Fatima Khalil Mohammad Abu Draz Abu Zarifuh, 74 jaar.’ Een man fietst langs: stop er toch mee! Ga naar huis! Helemaal zinloos! Anderen zwijgen en luisteren. ‘Ummi Abdullah Saleem al-Madfa, 1 jaar. Suleiman Muhammad Suleiman Abu Hatab, 12 jaar.’
Donderdagochtend: iemand leest de laatste naam van de lijst voor. Vanaf zondag volcontinu, meer dan 58 duizend namen van slachtoffers. Mensen: Israëlisch, Gazaans, Palestijns. Meer dan 17 duizend kinderen.
De Volkskrant die dag: ‘Vandaag heeft Israël in Gaza 37 Palestijnen gedood.’ Wij zijn getuigen.
Thom van Riet, Middelburg
Hongerwinter
Ik ben 87, heb de staart van de oorlog en de hongerwinter bewust meegemaakt. Daar heb ik een trauma aan overgehouden. Wat premier Netanyahu al geruime tijd in Gaza doet, veroorzaakt bij mij slapeloze nachten. Het is zo verschrikkelijk. Netanyahu heeft de Tweede Wereldoorlog niet meegemaakt, maar hij weet toch wat voor afschuwelijke moordpartijen toen hebben plaatsgevonden. Hij praktiseert nu hetzelfde in Gaza.
Natuurlijk heeft Israël recht op een eigen bestaan en moet het zijn onafhankelijkheid verdedigen. Maar 50 duizend onschuldige mensen minus wellicht enkele honderden Hamas-strijders, staat buiten alle proporties. Als je dan Wilders’ pro-Israëlische verhaal hoort, zonder enige empathie voor de 50 duizend onschuldige vermoorde mensen, vind ik dat te erg.
Erik Bakker, Den Haag
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant