Mexico kiest zondag voor het eerst rechters in een omstreden stembusgang. De regering belooft een minder corrupte rechtspraak, critici vrezen een einde aan de rechterlijke onafhankelijkheid. De kandidaten hebben vooral grote moeite om stemmen te winnen. ‘We zijn voor de leeuwen gegooid.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Nooit eerder voerde Ricardo Trejo Serrano campagne. Maar kijk de 50-jarige jurist nu eens. Op een drafje rent hij door de betonnen volkswijk in het noorden van Mexico-Stad en grijpt iedere buurtbewoner bij de arm. ‘Ga je stemmen op 1 juni? Mag ik je vragen dan op mij te stemmen?’ In één hand klemt hij een groot kartonnen stembiljet, een stapel flyers en een iPad, met de andere zet hij gebarend zijn betoog kracht bij.
Of gezichten nu op onweer staan of op achterdocht, Trejo steekt goedgemutst zijn verhaal af. ‘Het zal aan mij zijn om te beslissen of iemand een misdrijf heeft gepleegd of niet.’ Boven zijn zwarte pantalon vandaag geen jasje en stropdas, maar een felblauw overhemd met korte mouwen. Door grote brillenglazen kijkt hij zijn stadsgenoten diep in de ogen. ‘Die taak vergt een uiterst serieuze houding.’
Op Instagram, TikTok en X – ook al een compleet nieuwe ervaring – vergaarde hij sinds begin april honderden volgers en duizenden views. ‘Mijn campagne heeft momentum. De sneeuwbal rolt.’ Wekenlang heeft hij alles gegeven. Op zondag 1 juni is het aan de kiezer.
Trejo dingt in Mexico-Stad mee voor de functie van magistrado de circuito, een soort beroepsrechter die de rechtmatigheid van vonnissen toetst. In totaal zijn er bijna negenhonderd federale en tweeduizend lokale posten te verdelen, van het hooggerechtshof tot aan regionale rechters. In 2027 volgt nog een deel. Mexico wordt het eerste land ter wereld dat alle rechters van alle rechtbanken aanstelt via de stembus.
Dit controversiële experiment heeft Mexico te danken aan zijn vorige president, de links-populistische Andrés Manuel López Obrador, die diende van 2018 tot 2024. De rechterlijke macht behoorde, samen met de journalistiek, tot zijn favoriete doelwitten. Rechters waren volgens hem corrupt en vooringenomen en genoten van goudgerande contracten.
De bezem moest door de rechtspraak, stelde López Obrador, en wie was er beter geschikt om te vegen dan het volk? Pas aan het eind van zijn zesjarige termijn beschikte hij over de benodigde tweederdemeerderheid in het parlement om de grondwetswijziging erdoor te krijgen. De verkiezingen vinden plaats onder zijn opvolger en partijgenoot Claudia Sheinbaum.
En dus loopt kandidaat Trejo in het volkse stadsdeel Azcapotzalco zich het vuur uit zijn glimmende zwarte kantoorschoenen. Bij elke potentiële stemmer benadrukt hij dat hij geen politicus is, al moet hij zich nu wel zo gedragen. ‘Ik ben niet van de PRI en de PAN en ook niet van Morena.’ Niet van de oppositie en niet van de regering dus, echt niet.
‘Maar wat doet u dan met die dame daar?’, zegt Gabriel Ocaña, een werkloze zestiger die net zijn vuilnis aflevert bij de vuilniswagen. Trejo wordt bijgestaan door een buurtvertegenwoordiger die wel partijlid is. Hij accepteert hulp van wie dan ook, zegt hij, want van het Electoraal Instituut kreeg hij geen enkele ondersteuning. ‘Het is alsof we naakt en geboeid voor de leeuwen zijn gegooid.’
Op zijn iPad toont hij jeugdfoto’s, rechtendiploma’s en examenlijsten. ‘Gemiddeld een 9,5. Twee decennia ervaring in de rechterlijke macht.’ De buurtbewoner knikt, maar denkt er zichtbaar het zijne van. Ocaña verwacht weinig van deze verkiezingen. ‘Ze zullen geen einde maken aan de drugskartels en de corruptie.’
Zo gaat het voortdurend, verzucht Trejo. Op straat stuit hij op wantrouwen en gelatenheid. ‘Triest genoeg zie ik een natie die niet wil stemmen.’ Peilingen voorspellen een opkomst van 15 tot 25 procent.
Het hopeloos ingewikkelde stemproces helpt niet mee: kiezers moeten op zes stembiljetten complete rechtbanken samenstellen. Trejo is nummer 41 op het ‘donkerroze’ biljet. Zijn nummer moet dan weer in het ‘pistachegroene’ vakje.
Wie geen idee heeft wie te kiezen uit de duizenden grotendeels onbekende magistraten, kan op het stembiljet kijken door wie de kandidaten zijn voorgedragen: door de rechterlijke macht, het parlement of de regering?
En precies daar zit het risico waar critici al tijden voor waarschuwen: een sluipend verdergaande machtsconcentratie bij de populaire president Sheinbaum en regeringspartij Morena. Trejo kreeg een ‘PE’ achter zijn naam van ‘poder ejecutivo’, de regering. Maar écht, zegt hij nog maar eens, ‘ik behoor tot geen enkele partij’.
De 71-jarige Josefina Silva heeft net een paar avocado’s gekocht wanneer ze wordt overrompeld door de rechterskandidaat. Nee, ze had eigenlijk niet gedacht te gaan stemmen. Want meneer kan wel beweren dat hij oprecht is, maar ‘dat zeggen ze allemaal’.
Natuurlijk zijn de verwachtingen niet erg hooggespannen. Mexico gaat gebukt onder endemisch drugsgeweld en straffeloosheid is zo ongeveer de regel. Het Mexicaanse statistiekbureau Inegi schat dat er in 2023 31 miljoen misdrijven werden gepleegd. Daarvan werd ongeveer 1 procent opgelost.
Tel daarbij de nieuwsberichten op over corrupte en criminele rechterskandidaten en deze compleet nieuwe verkiezingen lijken af te stevenen op meer van hetzelfde. De straffeloosheid begint bovendien niet bij een omgekochte rechter, maar bij lokale politieagenten die worden betaald of bedreigd door de machtige georganiseerde misdaad.
Nee, moet ook Trejo toegeven, deze verkiezingen zullen daar weinig verandering in brengen. Toch gebeurt er deze maanden iets moois, ziet hij. Mannen en vrouwen die altijd in rechtbanken over dossiers zaten gebogen, moesten de straten op en leerden de problemen kennen die daar leven. ‘Dat maakt je een gevoeliger mens.’
Straks gaat hij het nog missen ook, dat campagnevoeren. Dan holt hij op de volgende kiezer af. ‘Ricardo Trejo, tot uw dienst!’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant