Voor Manfred Weber, leider van de machtige Europese christendemocraten, staat het als een paal boven water: de komende mega-investeringen in defensie moeten de EU-landen onomkeerbaar aan elkaar vastklinken, net zoals de euro dat economisch doet. ‘Grote nationale legers en sterke nationalistische partijen: de geschiedenis leert hoe gevaarlijk dit is.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Wie tegenover Manfred Weber zit, raakt steevast een beetje in de war. Zo zacht en vriendelijk als zijn stem is, zo gejaagd en dwingend komen de woorden. De leider van de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP) – de grootste in het Europees Parlement – is geen charismatisch spreker die met gebalde vuist mensenmassa’s in vuur en vlam zet. Het maakt zijn boodschap niet minder indringend: ‘Er raast een autoritaire golf door de wereld. Het is onze taak als christendemocraten om die vloed in Europa te stoppen.’
Weber heeft haast. Letterlijk, want als de spil van het christendemocratische pan-Europese web, hopt hij van vergadering naar afspraak. Zijn politiek adviseur houdt nauwlettend in de gaten of de afgesproken tijd voor het interview met de Volkskrant niet wordt overschreden.
Manfred Weber
1972 Geboren in Niederhatzkofen (Beieren) op 14 juli
1988 Lid van de Junge Union, de jongerenafdeling van de CSU (Christlich-Soziale Union)
1996 Studeert af als ingenieur aan de technische hogeschool München
2002 Lid Beierse parlement voor de CSU
2004 Lid Europees Parlement|
2014-heden Voorzitter EVP-fractie (Europese Volkspartij)
2022-heden Partijvoorzitter EVP
Weber is getrouwd.
Weber heeft ook politiek haast. Ja, 2024 was een succesjaar voor de EVP: ze werd de grootste in het parlement, leverde de parlementsvoorzitter, heeft de meerderheid in de Europese Commissie, inclusief de Commissievoorzitter, en haar premiers en presidenten domineren de EU-toppen. Weber zelf werd in april dit jaar herkozen als partij- én fractieleider met 89 procent van de stemmen. Dat laatste was eerlijk gezegd de makkelijkste overwinning: hij was de enige kandidaat.
Maar er is geen tijd voor nagenieten van de verkiezingsroes. ‘De verkiezingsuitslag is geen finish maar de startlijn.’ En de volgende Europese stembusgang in 2029 is volgens Weber meer dan cruciaal: het is alles of niets. ‘Onze tegenstanders zijn niet langer de socialisten en de Groenen, de EVP moet het gevecht aan met de radicaal-rechtse populisten. En dat gevecht start nu! Vandaag!’
Waarom is de EVP de partij die de populisten kan verslaan, waarom niet de sociaaldemocraten, liberalen of Groenen? Of misschien samen optrekken?
‘Wel, de sociaaldemocraten zijn niet langer de partij van de werkende klasse. Kijk naar de recente verkiezingen in Nederland, Duitsland, Portugal, de kiezers lopen weg bij de socialisten. De werknemers van Volkswagen zien de SPD niet meer als hun bondgenoot. En de liberalen en Groenen verschuilen zich in de prettige wijken van de grote steden waar louter hoogopgeleide, welvarende stemmers wonen. Dan komt het op ons neer om te luisteren naar de vragen en zorgen van de gewone burgers.’
U zei eind april op het partijcongres in Valencia: ‘De populisten zijn sterk omdat te veel democraten zwak zijn.’ Waarom bent u te zwak om Wilders, Orbán of Le Pen te verslaan?
‘Ik zei ‘te veel democraten’, niet alle. Politiek is, althans voor ons christendemocraten, kiezers spreken, niet toespreken. Laat ik eerlijk zijn: die les hebben wij geleerd bij migratie. De burgers eisten een veel harder optreden tegen illegale migratie. Dat hebben we gedaan, daarom wonnen we de verkiezingen. De socialisten en anderen zullen datzelfde pad volgen. Laat je leiden door de mensen, niet door dogma’s.’
Dat is een mooi antwoord maar niet op mijn vraag: waarom bent u zwak?
‘Wij democratische politici zijn te technocratisch geworden. We handelen te vaak als bureaucraten op zoek naar het compromis. Begrijp me goed: de laatste twee, drie decennia waren de periode van praktische oplossingen, niet van grote ideeën. We hadden vrede. We hadden stabiliteit. De EU verwelkomde dertien nieuwe leden, Oost en West werden herenigd. Onze boodschap aan de burgers was: maakt u zich geen zorgen, laat alles aan ons politici over, wij regelen het wel.
‘Het waren goede jaren, maar dit politiek vreedzame tijdperk is voorbij. Voor altijd. We zitten in een tijd van grote onzekerheid. Handelsoorlog, echte oorlog, cyberoorlog, exploderende energieprijzen, klimaatverandering, migratie: burgers zijn zeer ongerust. Ze vrezen voor hun levenswijze.
‘Het is tijd voor politiek leiderschap. Burgers vragen om politieke antwoorden, om een visie. Een verhaal van hoop, niet van wanhoop. Over wat we willen in plaats van wat we niet willen. De enige kans om van de populisten te winnen is als wij democraten een overtuigender narratief voor de toekomst hebben. Hoe dat verhaal er in detail uit moet zien, weet ik nog niet. Maar ik ben als partijleider het debat gestart, omdat hierop de volgende verkiezingen worden gewonnen of verloren.’
Voormalig VVD-leider en oud-Eurocommissaris Frits Bolkestein zei: gezegend zij het land waar de politiek saai is. Is dat pragmatisme niet te verkiezen boven uw aanpak van de handschoenen uit?
‘Ik koester Bolkesteins gedachte maar we kiezen niet zelf het politieke moment waarin we leven. De grote onzekerheden waar we nu mee te maken hebben, komen uit Moskou en Washington. Daarop moeten wij Europese democraten een antwoord geven.
‘De historische missie van onze generatie is de Europese Unie uitbouwen tot een defensie-unie met een echt gezamenlijk buitenlands beleid. Zoals Kohl (bondskanselier 1982-1998, red.) en Mitterrand (president Frankrijk 1981-1995, red.) de interne markt en de euro tot stand hebben gebracht.’
In 1952 tekenden grondleggers van de EU een verdrag voor de oprichting van een Europees leger en gezamenlijke bewapening. Het is er al die jaren nooit van gekomen, waarom zou het nu anders zijn?
‘De noodzaak, de absolute noodzaak. De EU wordt gerespecteerd in deze wereld vanwege de interne markt en de euro. Die geven ons aanzien en macht. Trump vreest de Europese Commissie omdat die namens de 27 EU-landen importheffingen kan opleggen.
‘Maar bij defensie en buitenlands beleid speelt de EU geen enkele rol. Niemand boeit het wat wij Europeanen zeggen, ook niet over Israël. Voor mij staat het als een paal boven water dat de Europese stem ook hier luid moet klinken, willen we onze manier van leven kunnen beschermen.
‘340 miljoen Amerikanen blijven niet 450 miljoen Europeanen verdedigen. Het oude Amerika, waar wij als Europeanen zo van hielden, komt niet meer terug, wie er ook in het Witte Huis zit. We moeten onszelf verdedigen, dat is de realiteit, de klemmende noodzaak voor vergaande integratie van de nationale defensie-industrieën en legers.
‘Maar het is ook een kwestie van geld. We verspillen nu miljarden euro’s omdat we in Europa zo’n zeventien verschillende typen tanks hebben en in Amerika maar één. Dezelfde versnippering zie je bij fregatten, jachtvliegtuigen en granaten. Gezamenlijke productie en aanbesteding is ook hier een harde noodzaak. Ook voor drones en militaire technologieën. Als de oostelijke lidstaten een raketschild plaatsen, maakt dat alle mensen in Europa veiliger. Doe het dan samen!
‘Dan is er de internationale dimensie: 40 procent van de EU-handel verloopt via de Rode Zee en het Suezkanaal. Voor de Amerikanen is dat maar 4 procent. Als we onze economische belangen willen beschermen tegen de raketten van de Houthi’s, moeten we samen onze verantwoordelijkheid op het wereldtoneel nemen.’
Versnippering, exportbeveiliging, dat klinkt ouderwets technocratisch en pragmatisch. Waar is het wervende verhaal van hoop?
‘Dat is waar. Adenauer, De Gasperi en Schuman (de grondleggers van het verdrag uit 1952, red.) hoorde je destijds niet over ‘gezamenlijke aanbesteding’ of ‘commandostructuren’. Ze kwamen met één argument: wilt u blijvende vrede in Europa, dan moeten we onze bewapening verenigen.
‘Vandaag de dag hebben we een soortgelijk overkoepelend verhaal nodig. En dat is er. Duitsland investeert momenteel zwaar in een sterke Bundeswehr. Duitsland krijgt waarschijnlijk het sterkste leger van Europa.
‘Tegelijk staat de AfD, een extreemrechtse partij, op 25 procent in de peilingen. Wat als AfD aan de macht komt, en er is zo’n sterk leger? Dat beangstigt mij als Duitser. Wat als straks Le Pen of haar vervanger Bardella president van Frankrijk is en aan de knoppen zit van de Franse nucleaire Force de frappe? Dat beangstigt mij als Europeaan.
‘Grote nationale legers en sterke nationalistische partijen: de geschiedenis leert hoe gevaarlijk dit is. Dat is het politieke verhaal dat wij politici aan de burgers moeten voorhouden: wilt u een veilig Europa, dan moeten nationale legers onder een Europese paraplu.’
Hoe kan zo’n paraplu ontsporing van nationale legers voorkomen?
‘Door de Europese integratie van de defensie-industrieën en het buitenlands beleid onomkeerbaar te maken. Helmut Kohl vroeg de Duitsers de D-mark op te geven, in ruil voor de euro. Dat was beslist geen populair voorstel. Maar achter de euro zat een langetermijnvisie: de munt zou de EU-landen economisch en financieel zo verknopen dat ze nooit meer uiteen zouden vallen. Wie er ook aan de macht komt, uit de euro stappen kan eigenlijk niet meer.
‘De fundamentele opgave van vandaag is hetzelfde te doen met de architectuur voor defensie en buitenlands beleid. Maak de Europese samenwerking hier onomkeerbaar, zodat we niet meer terug kunnen naar nationaal egoïsme, naar nationalisme.’
Voor de euro is er de ECB die het monetaire beleid bepaalt, de biljetten drukt, op de grote banken toeziet. Wie voert straks het bevel over de Europese defensie?
‘Persoonlijk ben ik voor een echt Europees leger, gebaseerd op nationale legers, met Europese wapens en een Europese bevelsstructuur. Op de lange termijn is dat volgens mij onvermijdelijk. Dat betekent niet het einde van de Navo, de Europese defensiepijler moet geïntegreerd worden in het bondgenootschap.
‘Maar laten we in de EU nu beginnen met stappen waar de Europese meerwaarde het duidelijkst is. Een raketschild in het Oosten tegen Russische raketten bijvoorbeeld. Of onze bescherming tegen cyberaanvallen en sabotage: breng de beste Europese experts bij elkaar. Gezamenlijke satellietsystemen zodat we weten waar en hoe de Houthi’s onze schepen aanvallen.
‘Ik waardeer het recente idee van de Europese Commissie voor een nieuw Europees fonds van 150 miljard euro voor de ontwikkeling en aankoop van wapens. Voor meer begrotingsruimte voor defensie-uitgaven. Het is gewoon keihard nodig, dus laten we het onmiddellijk doen. Europese defensie is een kwestie van politieke wil en besef van wat er gaande is.’
Vallen eurobonds voor defensieprojecten onder die Europese paraplu?
‘Defensie heeft de absolute prioriteit. We hebben geen tijd meer te verliezen. Voor mij zijn alle financieringsopties bespreekbaar. Maar de eerste optie is – dat zit in mijn politieke dna – kijken of we de huidige budgetten beter kunnen besteden. Pas daarna ga je naar de bank om nieuw geld te lenen.’
Is ook hier een politiek narratief niet meer op zijn plaats: bij een onomkeerbare Europese defensie horen eurobonds als Europese financiering. We hebben ook geen nationale euro’s.
‘Zoals ik al zei: alle opties liggen op tafel. We hebben het coronaherstelfonds ook met Europese geld gefinancieerd en dat was succesvol om onze economieën weer aan de praat te krijgen. Als het huidige EU-budget niet toereikend is, moeten we op zoek naar nieuwe financiën. Daarvoor zijn verschillende mogelijkheden maar laten we eerlijk zijn: uiteindelijk moet elke schuld wel worden terugbetaald.’
Niet alleen onze veiligheid staat onder druk, ook onze welvaart. De handel met de VS en China – onze belangrijkste handelspartners – wordt steeds ongewisser. Tegelijk weigeren EU-landen en het Europees Parlement nieuwe handelsakkoorden te sluiten met de Latijns-Amerikaanse landen (Mercosur), met Mexico, Zwitserland. Hoe lang is dat houdbaar?
‘De wind begint nu echt uit een andere richting te waaien. Iedereen ziet en voelt, door het gedreig van Trump met torenhoge importheffingen, hoe afhankelijk de EU is van de handel met de VS. Dat geldt helemaal voor Nederland, een handelsnatie bij uitstek.
‘De basis van ons economisch succes in de laatste veertig jaar, de vrijhandel, is niet langer verzekerd. Het is naïef om te denken dat Amerika en China terugkomen als de oude, vertrouwde grote handelspartners. Daarom moeten we de burgers ervan overtuigen dat we Mercosur nodig hebben.
‘Er zijn heel veel landen in de wereld die net als Europa uiterst bezorgd zijn over wat Amerika en China doen. Landen die net als wij vrienden van de vrijhandel zijn, die regels respecteren en staan voor hun handtekening. Daarop moeten we inspelen: de EU is de grootste markt van de wereld.
‘Let wel: voor ons christendemocraten is landbouw zeer belangrijk. Als we door Mercosur en andere verdragen onze markten openen voor industriegoederen, mag de landbouw daar niet onder lijden. Op dat punt moet het Mercosur-handelsakkoord nog worden aangepast. Maar we steunen het algemene doel van evenwichtige, vrije handel.’
Wat is hier het nieuwe verhaal?
‘Mercosur is het anti-Trump-akkoord. Als je niet mee wilt gaan met zijn politiek, moet je bereid zijn een redelijk verdrag te tekenen met de Latijns-Amerikaanse landen. In die zin wordt Mercosur een historisch besluit: staat de EU voor een eerlijke, op regels gebaseerde wereld of voor het recht van de sterkste?’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant