Fotograaf Giel Bonte bezocht acht voormalige gevangenissen die in de afgelopen jaren een andere bestemming kregen, als hotel, appartementencomplex, kunstenaarsatelier of yogastudio. „Nu zien al die verbouwde complexen er heel gezellig uit. Maar dat verleden, dat voel je ook.”
Terwijl politici spreken van ‘code zwart’ in het gevangeniswezen vanwege een schrijnend tekort aan cellen, werden de afgelopen jaren voormalige gevangenissen omgetoverd tot fatbike-werkplaatsen, appartementen, hotels, klaslokalen en kunstenaarsateliers.
Dat gegeven was voor Giel Bonte (24), student aan de KABK in Den Haag, aanleiding om een fotoserie te maken over voormalige gevangenissen in Nederland. In twee maanden bezocht Bonte acht voormalige huizen van bewaring.
Die veelal vrij grauwe gebouwen, soms met ijzeren tralies voor de ramen, lijken op het eerste gezicht niet de meest inspirerende plekken om je als kunstenaar te vestigen. Maar Karen van Gelderen (53), die in de voormalig penitentiaire inrichting De Kruisberg in Doetinchem elke vrijdagmiddag in haar atelier werkt, vindt het er „heerlijk”. In een deels roze geschilderde cel maakt ze hier voornamelijk creaties met epoxy: „Het is, ondanks de omvang van 2,5 meter bij 3,5 meter, echt mijn eigen plekje.”
Het gebouw zelf stemt haar niet vrolijk, „het is niet bepaald een parel”, maar de mensen die er wonen en werken wel. Na de sluiting van De Kruisberg als gevangenis en opvoedingsgesticht zijn de ruimtes voor een relatief lage prijs tijdelijk verhuurd, om te voorkomen dat het gebouw gekraakt wordt. Inmiddels hebben zich hier verschillende bedrijven en mensen verzameld. Van Gelderen: „Er zitten nu allerlei bedrijfjes. Ict-bedrijfjes, een yogastudio, andere kunstenaars, een stadsboerin. Dankzij de lay-out van het gebouw loop je elkaar vaak tegen het lijf. Er is echt een soort gemeenschapszin ontstaan.”
De Kruisberg is één van de vele gevangenissen of penitentiaire inrichtingen die de afgelopen jaren zijn gesloten. De crisisjaren die volgden op de economische malaise in 2008 dwongen tot bezuinigingen, en het kabinet Rutte-II besloot om het gevangeniswezen gedeeltelijk te ontmantelen. Het leidde toen al tot protesten. Toenmalig Tweede Kamerlid Nine Kooiman (SP) voorspelde dat „criminelen thuis op de bank zouden worden gezet met een enkelbandje door crimefighter Teeven”. Sinds 2012 sloten 26 locaties hun deuren en verdwenen er 2.600 banen bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).
Nu, zo’n twaalf jaar later, is volgens Wim Saris, directeur-generaal van de Dienst Justitiële Inrichtingen, de bezettingsgraad van de Nederlandse gevangenissen 99,7 procent, zo zegt hij in Trouw. Vorige week raamde het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) dat zonder aanvullende beleidsmaatregelen het ruimtegebrek „alleen maar groter” zal worden. De druk op het gevangeniswezen door het cellentekort zou dan met 1 procent per jaar toenemen.
„Het is een beetje wrang”, zegt de 68-jarige Bert Poortman, die al ruim tien jaar rondleidingen verzorgt bij de voormalige gevangenis Wolvenplein in Utrecht. „Enerzijds een tekort aan cellen, anderzijds gevangenissen die een andere bestemming krijgen.”
Poortman heeft zich zo’n twaalf jaar geleden, toen bekend werd dat de Utrechtse locatie ging sluiten, met een groep omwonenden ingezet om Wolvenplein te veranderen in een gebouw met kantoor- en werkplekken en evenementenruimtes. Volgens de Utrechter zou een leegstaand gebouw al snel tot „een dode plek in je buurt” leiden. „We wilden het veranderen van een plek waar niemand naartoe wil, naar een plek waar mensen uit nieuwsgierigheid wel een keer binnen willen kijken. Vanwege de geweldig interessante historie, maar ook door de activiteiten en bedrijvigheid.”
Die historie is lang niet voor iedereen die woont of werkt in een voormalige gevangenis een pré. Hoewel Van Gelderen niet wakker lag van de geschiedenis van De Kruisberg als detentielocatie, had zij aanvankelijk wel meer moeite met de historie van het pand als jongensgevangenis en opvoedingsgesticht. Zeker toen één van de jongens, die lange tijd in het pand vast had gezeten, langskwam: „Het was een oudere man in een rolstoel, hij bezocht deze plek samen met zijn zoon. De man had in het opvoedingsgesticht gezeten en moest huilen. Dat vond ik wel erg heftig.”
Ook fotograaf Giel Bonte was onder de indruk van de geschiedenis die de voormalige gevangenissen óók in zich dragen: „In veel van die gebouwen heb je nog isolatiecellen, die dan ergens achteraf in een kelder zitten. Nu zien al die verbouwde complexen er heel gezellig uit, met horeca en mooie appartementen en hier en daar een fijne moestuin en boerderij. Maar dat verleden, dat voel je ook.”
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie
Source: NRC