De ontevredenheid onder de Russen over de oorlog in Oekraïne neemt toe, niet alleen over de doden en gewonden, maar ook over de toenemende economische malaise. Maar Poetin heeft er voorlopig geen belang bij dat de wapens zwijgen.
De tweekoppige adelaar die zo prominent op het Russische wapenschild staat, heeft meerdere betekenissen. Hij verbeeldt onder meer de historische band met het Byzantijnse Rijk, maar staat ook symbool voor de invloed van de oosterse en westerse delen van het uitgestrekte land. Na de recente ontmoeting tussen Rusland en Oekraïne in Istanbul en het daaropvolgende telefoongesprek van de Russische president Vladimir Poetin met de Amerikaanse president Donald Trump, herinneren de twee koppen van de adelaar ons ook aan de interne Russische tweestrijd die het land in tegengestelde richtingen trekt – en het misschien wel verscheurt.
Poetin heeft nu eindelijk de overhand in de oorlog tegen Oekraïne. Het Russische leger boekt vooruitgang – zij het langzaam – bij het volledig overnemen van de regio’s die Rusland in september 2022 heeft geclaimd: Donetsk, Cherson, Loehansk en Zaporizja. Dat heeft Rusland voor elkaar gekregen ondanks ongekende sancties en vele miljarden dollars aan westerse steun voor Oekraïne. Poetin heeft een duidelijke boodschap afgegeven aan het Westen en aan iedere potentiële uitdager: onderschat Rusland nooit. Er is nooit een beter moment geweest om de gevechten te beëindigen.
Desondanks heeft de Russische delegatie in de eerste rechtstreekse gesprekken tussen beide kampen sinds het begin van de oorlog, onlangs in Istanbul, keiharde eisen gesteld die Oekraïne zeker niet zal accepteren en gedreigd om ‘eindeloos oorlog te voeren’. Vergeet niet, merkte het hoofd van de delegatie koeltjes op, dat Rusland in de 18de eeuw 28 jaar tegen Zweden heeft gevochten. Toen de gesprekken na slechts enkele uren werden afgebroken, zakte de Russische aandelenbeurs in, wat neerkwam op een duidelijke terechtwijzing door beleggers.
Nina L. Chroetsjeva is hoogleraar internationale betrekkingen aan The New School en medeauteur van het boek In Putin’s Footsteps: Searching for the Soul of an Empire Across Russia’s Eleven Time Zones.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Op 19 mei heeft Poetin in feite de eisen van zijn delegatie bevestigd in zijn telefoongesprek van twee uur met Trump. Maar terwijl hij en Trump nog aan het praten waren, waren beleggers optimistisch over een hoopvol resultaat en voorspelden ze een koers van 78 roebel voor een dollar (die onlangs nog boven de 100 lag).
De meeste gewone Russen willen ook dat de oorlog ophoudt. Terwijl maar weinigen het risico willen lopen om te worden opgepakt door openlijk op te roepen tot vrede, meldt het onafhankelijke Russische onderzoeksbureau Levada Centrum dat zo’n twee derde van de Russische bevolking niet vindt dat de militaire actie moet doorgaan en 48 procent noemt oorlog een van hun grootste angsten. Bijna 47 procent van de Russen vindt dat de oorlog in Oekraïne meer kwaad dan goed heeft gedaan.
Jaren van oorlog en sancties hebben het leven in Rusland behoorlijk verslechterd. Vroeger hadden de mensen spaargeld; nu geven ze dat uit aan alles waar ze maar de hand op kunnen leggen en sluiten daarvoor zelfs leningen af. Volgens onderzoeksbureau Romir heeft het gemiddelde Russische gezin tussen 5 en 11 mei van dit jaar 8.098 roebel (88 euro) uitgegeven aan eten en dagelijkse boodschappen, vergeleken met 6.080 roebel (60 euro) in dezelfde week van 2023. Deze stijging weerspiegelt niet alleen de hoge inflatie in Rusland sinds het begin van de oorlog, maar ook de onzekerheid over de toekomst. De mensen zijn zo bang voor wat morgen zal brengen dat ze maar vandaag zo goed mogelijk proberen te leven.
Maar ‘zo goed mogelijk’ leven is niet hetzelfde als een goed leven hebben. Neem vakanties. Toerisme in eigen land is voor de meeste Russen de enige optie, gezien de strenge sancties op reizen naar het buitenland, om nog maar te zwijgen van de zwakke roebel. De kustlijn van de Zwarte Zee, normaal gesproken een populaire vakantiebestemming, is echter overspoeld met zware stookolie. Geen wonder dat zelfs officiële opiniepeilingen – altijd onbetrouwbaar in een autocratie – aangeven dat slechts zo’n 40 procent van de Russen erin gelooft dat hun leven in de komende paar jaar beter zal worden.
En dan hebben we het nog niet eens gehad over het spookbeeld van de dienstplicht. Poetin beweert graag dat Rusland, in tegenstelling tot Oekraïne, geen mensen op straat hoeft te ‘vangen’ om ze naar het front te sturen; Rusland heeft elke maand 50 duizend tot 60 duizend vrijwilligers die zich aanmelden voor de strijd. Die ‘vrijwilligers’ worden in feite betaald of gedwongen door regionale leiders die door het Kremlin elk kwartaal een quotum krijgen opgelegd.
Die regionale leiders weten maar al te goed dat de oorlogsmoeheid toeslaat. In een recent interview gaf Oleg Kozjemjako, gouverneur van de regio Primorski in het uiterste oosten van Rusland, dat ook min of meer toe. Hij zei dat de gigantische bedragen die aan de oorlog worden uitgegeven – in plaats van de levensomstandigheden van de mensen te verbeteren – tot steeds grotere ontevredenheid onder de bevolking leiden. Hoewel hij de nadruk legde op zijn eigen patriottische toewijding aan de zaak, betreurde Kozjemjako het enorme beslag op de middelen van zijn regio.
Het bestuur van Primorski heeft niet alleen moeite om primaire voorzieningen zoals gezondheidszorg en vervoer te financieren; de opmerkingen van Kozjemjako wijzen erop dat de regio – een van de grotere leveranciers van soldaten voor de oorlog in Oekraïne – niet meer kan voldoen aan de vraag van het Kremlin naar mankracht.
Toch blijft het Kremlin in dezelfde tweestrijd hangen als die tweekoppige adelaar. Een einde aan de Oekraïense oorlog leidt misschien tot een golf van euforie en nog meer steun voor Poetin. Maar als een vredesakkoord te vroeg komt, kan die euforie wel eens wegebben vóór de parlementsverkiezingen van september 2026 en plaats maken voor ontevredenheid over de erbarmelijke staat van de Russische economie en de teruglopende welvaart van de meeste Russen. Hoe kunnen de Russische leiders, van president Poetin tot regionale gouverneurs, de orde (en hun eigen positie) handhaven als ze niet langer bedreigingen van buitenaf kunnen gebruiken om de aandacht van hun burgers af te leiden van de hardheid van hun bestaan?
Voorlopig heeft de regerende partij Verenigd Rusland het nog over hoe ze zich het best kunnen positioneren voor de verkiezingen van volgend jaar: als de ‘partij van de overwinning’, gebruikmakend van voortdurende oorlog om een gevoel van patriottisme te verstevigen, of als de ‘partij van vrede en vooruitgang’ die heldhaftig de strijd heeft beëindigd. Toch komt die keuze niet alleen neer op sluwe verkiezingsberekeningen. Voor Poetin is elke vredesovereenkomst, hoe voordelig ook, een teken van zwakte. Grootmachten onderhandelen niet – die onderwerpen.
@Project Syndicate
Vertaling: Leo Reijnen
Route naar vrede is even lastig als ’s avonds laat de juiste uitgang
van het Kremlin vinden
‘De afgelopen weken waren een ware achtbaan. Wat begon met een verklaring van het Kremlin laat in de avond, ging verder met vredesbesprekingen in Turkije en vervolgens een twee uur durend telefoongesprek tussen Poetin en Donald Trump. Maar zijn we uiteindelijk dichter bij vrede in Oekraïne? Het voelt niet zo’, schrijft Steve Rosenberg, Rusland-expert bij de BBC. ‘Hoewel gesproken wordt over meer gesprekken, over een mogelijk toekomstig ‘memorandum’ en over een ‘mogelijke toekomstige vrede’, klinkt het allemaal nogal vaag. Voorlopig gaan de gevechten gewoon door.’
‘Rusland weigert nog altijd een onvoorwaardelijke, alomvattend staakt-het-vuren te ondertekenen. Het is niet van plan ook maar iets van het Oekraïense grondgebied terug te geven dat het heeft veroverd, bezet en beweert te hebben geannexeerd. Integendeel: het dringt aan op meer’, aldus Rosenberg, die opmerkt dat de route naar vrede in Oekraïne even lastig is ‘als ’s avonds laat de juiste uitgang uit het Kremlin te vinden’.
Toch hebben de voorbije weken veel duidelijk gemaakt, meent Rosenberg: ‘Hoe Rusland potentiële bedreigingen en drukpunten neutraliseert. Al zullen Kremlincritici dit anders formuleren: hoe Rusland tijd aan het rekken is.’ The Washington Post-columnist Max Boot merkt daarbij vooral op hoe Poetin de Amerikaanse president Trump weet te manipuleren. ‘Hoewel Trumps gebrek aan succes bij het bewerkstelligen van vrede Oekraïne misschien niet zal verdoemen, ontkracht het zeker de pretenties van de president om een dealmaker van wereldklasse te zijn’, aldus Boot. ‘Poetin houdt hem voor de gek, en Trump lijkt het zich niet eens te realiseren.’
CNN-analist Stephen Collinson betoogt dat als het gaat om het beëindigen van de oorlog in Oekraïne Trumps uitspraken en berichten op sociale media betekenisloos zijn geworden. ‘De steeds kleinere kans op een staakt-het-vuren en een vredesakkoord hangen af van de vraag of Trump eindelijk de moed zal vinden om zijn recente retorische kritiek op Poetin (‘Hij is gek geworden’) kracht bij te zetten. (...) Het Kremlin gokt erop dat dit niet zal gebeuren. En de toenemende Russische aanvallen op Oekraïense burgers lijkt een doelbewuste Russische test voor Trump te zijn.’
Iñaki Oñorbe Genovesi
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant