Jesse Armstrong, de bedenker van hitserie Succession, maakt met Mountainhead zijn regiedebuut. In de film komen vier ‘techbro’s’ samen om een door hen gecreëerde crisis te bezweren. Waarom richt hij zich weer op een groepje miljardairs?
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Jesse Armstrong lijkt zich bijna te willen verontschuldigen. Want ja, waarom wilde hij eigenlijk wéér iets maken dat zich afspeelt in de wereld van de superrijken?
Na het succes van zijn hitserie Succession (2018-2022), die draaide om een van de rijkste families van de Verenigde Staten, richt Armstrong zijn vizier opnieuw op de rijkste 1 procent. Ditmaal voor een film: Mountainhead, tevens het regiedebuut van de prijswinnende Engelse schrijver (54), die eerder meewerkte aan series als Veep en The Thick of It.
Mountainhead draait om een clubje van drie techmiljardairs en een miljonair (gespeeld door Steve Carell, Ramy Youssef, Cory Michael Smith en Jason Schwartzman), die samenkomen in een schitterende bergvilla in een wintersportgebied in Utah om te praten over een mondiale crisis. Die is ontstaan sinds er via het socialemediaplatform van een van de mannen allerlei overtuigende deepfakevideo’s kunnen worden verspreid.
Die video’s leiden ertoe dat burgers en overheden steeds minder goed kunnen inschatten wat echt is en wat niet. Dat heeft weer de nodige botsingen en (gewelddadige) confrontaties tot gevolg, waarbij de fundamenten van democratieën wereldwijd op het spel lijken te staan. In de villa speculeren de techmannen: is de tijd dan misschien toch daar voor een (en vooral hún) nieuwe wereldorde?
Een van de mannen (gespeeld door Youssef) bezit technologie waarmee de deepfakevideo’s onschadelijk kunnen worden gemaakt, maar hij weet niet zeker of hij het met zijn techmaten wil delen, of met de Amerikaanse overheid. En dat leidt weer tot onderlinge spanningen.
Daarmee biedt Armstrong opnieuw een vlijmscherp kijkje in het leven en (moreel verwerpelijke) handelen van de rijksten op aarde. Toch wilde hij in eerste instantie een heel andere kant op, vertelt hij in een videogesprek met een groepje internationale journalisten.
‘Ik werd in 2023 door de Britse krant Times of London gevraagd om een recensie te schrijven van een boek over Sam Bankman-Fried, een grote speler in de cryptowereld die naar de gevangenis moest. Door het lezen van dat boek raakte ik in de ban van de techwereld. Die wereld zat ook al enigszins in de laatste twee seizoenen van Succession, met het personage van Alexander Skarsgård, maar het voelde als iets waar ik nog veel dieper in moest duiken.’
‘Voor mij als schrijver begint een project vaak met stemmen, letterlijk. Bij Succession kon ik de stemmen van de familieleden al horen voordat ze daadwerkelijk door iemand werden gespeeld. In mijn hoofd wist ik precies hoe ze met elkaar moesten praten.
‘Dat had ik hier ook: ik wist hoe die techmannen moesten praten, en hoe hun wereldvisie zou doorklinken in hun manier van communiceren. Toen viel het op zijn plaats, en besloot ik het voor te leggen aan HBO. Maar ik zweer het je, het was écht niet omdat ik weer in allerlei poenerige omgevingen wilde rondhangen.’
Armstrong vult aan: ‘Bovendien is het wel degelijk anders dan Succession. Dat ging veel meer over de wereld van oude media, zoals kranten en televisie, terwijl dit meer gaat over het medialandschap van nu. Steeds meer mensen halen hun informatie direct van sociale media, wat die techtypes enorm veel macht geeft. Te veel macht.’
Armstrong had daarom haast. Hij schoot de film in een periode van ongeveer drie weken, en wilde ook de montage in rap tempo afronden. ‘Toen ik het project eenmaal in mijn hoofd had zitten, moest het er zo snel mogelijk komen. Ook omdat de ontwikkelingen in de echte wereld razendsnel gaan. Ik wilde dit schrijven terwijl we nog in eenzelfde politieke en technologische werkelijkheid zaten. Dit verhaal had zomaar achterhaald kunnen zijn als we er te lang op hadden zitten broeden.’
‘Mijn idee was: laten we een marathon rennen, zodat we de film zo snel mogelijk kunnen voorschotelen aan de kijkers. Dat was ook direct het grootste verschil met Succession: het script moest nu veel eerder zijn afgerond, zodat we snel konden beginnen met filmen. Die druk hielp ook omdat ik een beetje bang was. Dit is de eerste keer dat ik daadwerkelijk zelf iets regisseer. Soms kan het dan slimmer zijn om jezelf maar idioot veel druk op te leggen. Anders was ik waarschijnlijk alleen maar boeken blijven lezen, en YouTubevideo’s kijken over hoe je nu eigenlijk een goede regisseur wordt.’
Wat Mountainhead vooral fascinerend maakt, is dat de film een bijzonder evenwicht vindt tussen waarschuwing en farce. Zo zijn er veel momenten van haast slapstickachtige comedy, zoals een personage dat tegen een glazen deur aanloopt, of een nogal knullige poging om brand te stichten in een sauna.
De techbazen krijgen hier haast iets van volwassen kleuters, met hun kinderachtige geklungel, totdat eens in de paar minuten duidelijk wordt dat deze mannen meer macht hebben dan veel presidenten. Dat maakt deze ‘techbro’s’ een stuk gevaarlijker dan veel van de steenrijke personages die we eerder zagen in Succession, die in rijkdom geboren waren, en daarmee ook een zekere tragiek in zich hadden.
In Mountainhead zijn de personages van meet af aan verwerpelijker. We zullen niet al te veel verklappen, maar halverwege neemt het verhaal een verrassende wending, waarbij de techbro’s iets sinisters krijgen. Armstrong mikte daarbij op een combinatie van het Bijbelse verhaal van de vier ruiters van de Apocalyps en de fysieke komedie van slapstickgezelschap de Three Stooges. ‘Ik hoop dat de film precies in dat schemergebied zit, ergens tussen farce en tragedie. Het is prima om te lachen om deze figuren, maar nooit zonder wrange bijsmaak.’
De film voelt ook te veel van dit moment om er écht om te kunnen lachen, met parallellen met bestaande figuren als Jeff Bezos en Elon Musk, en de steeds verder strekkende invloed van kunstmatige intelligentie. Toch is Mountainhead nadrukkelijk géén film die zo accuraat mogelijk de nabije toekomst wil voorspellen, zegt Armstrong.
‘Ik wilde niet dat het een lange Black Mirror-aflevering zou worden, die ons waarschuwt voor wat er allemaal mis zou kunnen gaan. Ik heb liever dat kijkers denken: goh, zoiets zou misschien ooit kunnen gebeuren, maar vast niet precies op deze manier.
‘Toch zijn er natuurlijk wel voorbeelden in de echte wereld die raken aan wat we zien in de film, bijvoorbeeld als het gaat om de ophitsende, slecht gecontroleerde sociale media. Het moest plausibel zijn op een enge manier, maar niet een voorspelling worden die daadwerkelijk uitkomt.
‘Niemand van ons weet ook waar we precies zitten in de geschiedschrijving. Staan die techbazen aan het begin van iets, of aan het einde? Dat valt moeilijk te voorspellen, want de zaken in de echte wereld lopen zelden in een rechte, simpele lijn.’
Om terug te komen op die allereerste vraag: waarom wilde Armstrong dan tóch weer iets satirisch maken over de allerrijksten en hun matig afgestelde moreel kompas, in een tijd waarin er bepaald geen gebrek is aan series en films over die rijke types?
Armstrong ziet het niet als iets wat vooral van deze tijd is. ‘Ook de populaire Amerikaanse soapseries uit de jaren tachtig, zoals Dallas en Dynasty, gingen in zekere zin al over de gevolgen van rijkdom. Ik denk dat het altijd een obsessie is geweest van film- en tv-makers, en dat zal ook altijd zo blijven.’
Toch wil Armstrong wel benadrukken dat hij ‘niet per se geïnteresseerd is in rijkdom an sich, en wat die rijkdom precies doet met mensen. Daarvoor moet je bij een serie als The White Lotus zijn, die gaat veel meer over de persoonlijke gevolgen en gebreken van rijkdom. Ik ben uiteindelijk toch meer geïnteresseerd in de macht die voortkomt uit rijkdom.
‘Ik denk niet dat ik zou kunnen schrijven over rijke mensen die samenkomen op een berg om gewoon vakantie te vieren, zonder dat er iets groters en maatschappelijks op het spel staat.
‘En natuurlijk, ook daar kun je vast iets goeds van maken, maar dat boeit mij niet zo. Ik vind het veel interessanter om te kijken hoe mannen zoals in deze film met één vingerbeweging op hun tablet de hele wereld kunnen veranderen.’
Mountainhead is vanaf 1/6 te zien op HBO Max.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant