Het Duitse energiebedrijf RWE hoeft geen schadevergoeding te betalen aan een Peruaanse berggids die woont onder een smeltende gletsjer. Desondanks zijn klimaatjuristen enthousiast over de uitspraak: grote uitstoters kunnen wel degelijk verantwoordelijk worden gehouden voor klimaatschade.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Na een juridische strijd van tien jaar met een uiterst mediageniek David-versus-Goliath-karakter strandde woensdag de aanklacht van de Peruaanse berggids Saul Luciano Lliuya tegen de Duitse energiereus RWE bij de rechtbank in het Duitse Hamm. De rechter acht het risico op klimaatschade aan zijn huis te klein om RWE een schadevergoeding op te leggen.
Het was ook een onwaarschijnlijk scenario. De eenvoudige Peruaanse boer en berggids uit de centrale Peruaanse bergketen La Cordillera Blanca sleepte aan de andere kant van de oceaan het Duitse energiebedrijf RWE voor de rechter. Zijn huis ligt namelijk precies onder een smeltende gletsjer. Wanneer de oevers van het hooggelegen smeltwatermeer zouden doorbreken, kan een verwoestende modderstroom zijn huis en een deel van de stad Huaraz wegvegen.
De C02-uitstotende mens is verantwoordelijk voor het smelten van de glestjer, meent Lliuya, en een van ‘s werelds grootste uitstoters is het Rheinisch-Westfälisches Elektrizitätswerk, het Duitse energiebedrijf RWE. Volgens berekeningen droeg RWE voor 0,5 procent bij aan de historische uitstoot. Dus moet het bedrijf een half procent meebetalen aan maatregelen om een smeltwaterlawine te voorkomen, zo luidde Lliuya’s eis. Het ging om een symbolisch bedrag van 17 duizend euro.
Aangespoord door de Duitse ngo Germanwatch richtte Lliuya zijn pijlen tien jaar geleden op RWE. Hij was niet de eerste die een klimaatzaak aanspande, maar bewandelde wel een nieuwe weg: die van de civiele aansprakelijkheid. Daarbij kan de ene burger verantwoordelijk worden gehouden voor schade aan het eigendom van de ander.
Nu ligt er een uitspraak. Rechter Rolf Meyer van het hof in Hamm wees woensdag de schadeclaim af, maar gaat grotendeels mee in het principiële argument van de klager. Grote CO2-uitstoters kunnen worden verplicht om ‘preventieve maatregelen’ te nemen tegen klimaatschade. ‘Nog voordat de daadwerkelijke kosten zijn gemaakt, kan worden bepaald dat de vervuiler deze kosten moet dragen naar rato van zijn aandeel in de emissies’, schrijft de rechtbank.
RWE neemt als grote uitstoter willens en wetens risico’s, stelt het 139 pagina’s tellende oordeel. ‘Het bedrijf haalt economisch voordeel uit kolengestookte energie en de onvermijdelijke uitstoot van honderden miljoenen tonnen CO2.’
In tegenstelling tot potentiële individuele slachtoffers van die uitstoot, is het grote RWE goed in staat het risico op schade aan derden in te schatten, schrijft de rechtbank. ‘Het bedrijf draagt zodoende ook verantwoordelijkheid.’
In het kort: de kleine klager Lliuya had wel degelijk een zaak tegen de grote uitstoter RWE. De aanklacht liep pas spaak op het laatste stukje: de daadwerkelijke kans op een verwoestende overstroming. Dat risico is volgens de rechter minder dan 1 procent. Daarom gaat RWE - dit keer - vrijuit.
De klimaatjuristen van Germanwatch vieren de uitspraak echter als een ‘historische’ overwinning. ‘In principe kunnen grote uitstoters aansprakelijk worden gehouden voor de gevolgen van de klimaatcrisis’, stelde Lliuya’s advocaat Roda Verheyen woensdag in een videoconferentie waarin Germanwatch terugblikte op de zaak.
‘Wat we horen in het vonnis is beter dan we ooit konden bevroeden. Ik kon mijn tranen niet bedwingen.’ Hoewel Lliuya zijn zaak verloor, vormt de uitspraak volgens de advocaat een stevig juridisch precedent en precies daar was het Germanwatch om te doen. ‘De principiële gronden van de eis houden stand.’
Energiebedrijf RWE interpreteert het vonnis juist als een overwinning voor het Duitse bedrijfsleven. ‘De poging om een precedent te scheppen om individuele bedrijven verantwoordelijk te houden voor de wereldwijde effecten van klimaatverandering, heeft gefaald’, reageert het bedrijf in een persbericht.
Nederlandse klimaatjuristen die niet bij de zaak betrokken waren, vallen hun Duitse collega’s bij: grote uitstoters zouden zich wel degelijk zorgen moeten maken. ‘Absoluut’, reageert klimaatjurist Tim Bleeker, van de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Dit is een heel nieuw hoofdstuk.’
Eerdere klimaatzaken, zoals die van het Nederlandse Urgenda tegen de Nederlandse staat, draaiden om het inperken van toekomstige uitstoot. ‘Dit gaat over de gevolgen van eerdere uitstoot’, zegt Bleeker. ‘Nooit eerder oordeelde een rechter dat het überhaupt mogelijk zou zijn klimaatschade te verhalen op een bedrijf.’
Waar de Peruaanse berggids de rechter niet kon overtuigen van de risico’s voor zijn huis, lukt dat andere slachtoffers mogelijk wel, volgens Bleeker. ‘Denk aan bewoners van eilandstaten die schade lijden door de stijging van de zeespiegel.’
Ook klimaatjurist Laura Burgers, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, voorspelt een precedentwerking. ‘De uitspraak leest als een uitnodiging om vergelijkbare zaken te starten met een stevigere feitenconstellatie.’ Burgers wijst erop dat de rechter het argument van RWE afwees dat volgens de redenering van Lliuya iedereen elkaar zou kunnen aanklagen om zijn of haar uitstoot. ‘Het gaat alleen om de grote spelers, de carbon majors. Dat zijn er niet zoveel, een stuk of honderd.’
Mensenrechtenadvocaat Nani Jansen Reventlow spreekt van een ‘winst voor ons allemaal’. Reventlow: ‘De zaak maakt duidelijk dat je het recht kan gebruiken om verandering teweeg te brengen. Je hoeft als individu of gemarginaliseerde groep niet te wachten op beleid van een regering.’ Het vonnis zal ook buiten Duitsland impact hebben, zegt ze. ‘Juristen kijken graag naar elkaar, ook over de grens. Hetzelfde geldt voor rechters.’
De enige die woensdag tijdens de digitale persconferentie van Germanwatch niet overliep van enthousiasme, was berggids Lliuya zelf. ‘Ik ben blij dat we deuren openen voor andere zaken. Maar ik ben ook een beetje teleurgesteld dat RWE niet aansprakelijk kon worden gesteld’, zei hij. ‘Het smelten van de gletsjers gaat hier gewoon door. We zien ze voor onze ogen verdwijnen.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant