Beste theater De Nederlandse Toneeljury koos de elf „meest indrukwekkende voorstellingen” van het afgelopen theaterseizoen. De grote gezelschappen en hun boekbewerkingen voor toneel zijn de duidelijke winnaars.
Foto Anne Harbers
De Nederlandse Toneeljury heeft elf voorstellingen geselecteerd als de meest indrukwekkende van afgelopen seizoen. Twee voorstellingen die Eline Arbo maakte bij Internationaal Theater Amsterdam werden gekozen, naast werk van Daria Bukvic bij Oostpool en Guy Weizman bij NITE. Met een Tsjechov in gebarentaal van het Toneelhuis zit er één Vlaamse productie in de juryselectie.
De negenkoppige Toneeljury, bestaande uit theaterdirecteuren, programmeurs, een kostuumontwerper en een toneelschrijver, onder leiding van schrijver en theatermaker Abdelkader Benali, zegt haar keuze te maken op basis van „het vakmanschap, de zeggingskracht en de impact” van de voorstellingen. Bijna alle geselecteerde voorstellingen zullen te zien zijn op het Nederlands Theater Festival, begin september.
Deze selectie van de Toneeljury is een ommezwaai na vorig jaar. Toen waren de grote Nederlandse, landelijk gesubsidieerde theatergezelschappen die nu de keuze domineren juist ondervertegenwoordigd. Manu van Kersbergen en Troupe Courage zijn nu de enige jonge en onafhankelijke makers in de selectie. Kennelijk was het geen goed jaar voor nieuwe stemmen.
GROTE ZAAL
[meeuw], door Toneelhuis, Olympique Dramatique, Theater Arsenaal, regie Stijn Van Opstal
„Een compleet nieuwe hertaling van Tsjechovs klassieker naar Gebarentaal, gespeeld door een gemengde cast van horende en niet-horende toneelspelers. (…) Laat zien hoe een missie om toneel inclusief te maken gelijkwaardig hand in hand kan gaan met uitzonderlijke artistieke ontdekkingen.”
Nachtwacht, door NITE + Club Guy & Roni +/HIIIT + Asko Schönberg + NKK NXT, regie Guy Weizman
„Het stuk is bij vlagen dieptriest, maar ook hoopgevend omdat er steeds een poging wordt gedaan om zichzelf, elkaar en het leven te begrijpen.”
De Wand, door ITA, regie Eline Arbo
„De sfeer die Arbo en Nietvelt neerzetten is krachtig en de kern ervan lijkt een uitnodiging tot bescheidenheid te zijn. De jury is geraakt door deze uitnodiging en ziet de mens gestript van alle moderniteit.”
Giovanni’s Room, door ITA, regie Eline Arbo
„Arbo creëert een krachtig spanningsveld tussen persoonlijke verlangens en maatschappelijke verwachtingen, en levert daarmee theater dat schuurt, raakt en beklijft.”
The Almighty Sometimes, door Theater Oostpool, regie Daria Bukvic
„De montage is snel en gestileerd, met slim gebruik van licht en decor. Een stijl die goed werkt voor het jonge publiek dat Theater Oostpool bij uitstek aanspreekt.”
KLEINE ZAAL
Schuldig Kind, door Het Nationale Theater, regie Belle van Heerikhuizen
„Het is een subtiel, kwetsbaar en groots toneelwerk. Het geeft een intiem beeld van wat grensoverschrijdend gedrag is.”
De herontdekking van de hemel, door Manu van Kersbergen & Multibeat
„Manu is innemend, toont dynamisch spel en verwoordt zijn diepste en persoonlijkste zielenroerselen met scherpte en steeds uiterst politiek geladen.”
Jongensuren, door Toneelschuur Producties, regie Koen Verheijden
„Jongensuren is daardoor niet alleen een warmhartig eerbetoon aan een eigenzinnig, moedig mens, maar ook aan het maken van hoogstpersoonlijk, vrijgevochten theater.”
The Horse of Jenin, door Troupe Courage
„De situatie in Gaza blijft de hele voorstelling door invoelbaar, broeiend en schrijnend. Zachte humor is hierbij het middel dat Shehada inzet.”
De Dood van Benny Simons, door Orkater, regie Shady El-Hamus
„Theater dat raakt én schuurt: een aangrijpend verhaal over rouw, opgroeien en het verlangen naar verbinding, verteld met lef, gevoel en originaliteit.”
OP LOCATIE
Voor ze verdwijnen, door Het Houten Huis, Theater STAP, regie Elien van den Hoek
„Wat een wonderschone keuze om de kabouters door mensen met het Syndroom van Down te laten spelen. (…) De vormgeving is sprookjesachtig mooi en vergroot de magie.”
Elke jurykeuze kent zijn snubs (beledigingen), zoals ze in filmkringen zeggen, van gepasseerd, maar hooggewaardeerd werk. Dat geldt nu onder meer voor Hardkoor van Theater Utrecht/ Naomi Velissariou, Wendy Pan van Circus Treurdier, Hamlet van Theater Rotterdam/ Erik Whien en F*ck Lolita van Het zuidelijk Toneel/ Silke van Kamp. Dries Verhoeven werd wel gevraagd voor de Biënnale van Venetië, maar zijn Alles moet weg bekoorde de Toneeljury onvoldoende. Het Nationale Theater en Orkater haalden wel de selectie, maar hadden net zo goed met Antigone (regie Nina Schippers) en Stepping Stones (regie Geert Lageveen) uitgekozen kunnen worden.
Wat opvalt: nooit eerder was de boekbewerking bij een jury zo populair. Boekbewerkingen, al jaren een fenomeen in het theater, beslaan de helft van de keuze: Giovanni’s Room en De Wand (ITA), The Almighty Sometimes (Oostpool), Schuldig kind (Het Nationale Theater) en Jongensuren (Toneelschuur Producties).
De jurykeuze markeert ook hoe weinig klassiekers er nog toe doen. Alleen [meeuw] van Tsjechov, hoewel radicaal bewerkt, is klassiek. Er is zelfs geen andere, bestaande toneeltekst gekozen, want de overige vijf voorstellingen in de selectie stoelen op nieuwe, oorspronkelijke teksten. Rik van den Bos schreef Nachtwacht (NITE), zus en broer Ashgan en Shady El-Hamus schreven samen De dood van Benny Simons, Alaa Shehada schreef de tekst van zijn eigen onemanshow, het Engelstalige The Horse of Jenin (Troupe Courage) en Manu van Kerbergen zijn eigen spoken word-gedichten en songs in De herontdekking van de hemel. Elien van den Hoek regisseerde én schreef Voor ze verdwijnen (Het Houten Huis).
Foto Andreas Etter
Terugkijkend op afgelopen seizoen prijst de Toneeljury „de rijkheid” aan voorstellingen die het theater biedt en signaleert als voornaamste thema „geestelijke en lichamelijke gezondheid”. Daarnaast ziet ze een „zoektocht naar nieuwe vormen”, waarbij „klassieke vormen worden losgelaten” en „de vermenging met dans, muziek en performance” wordt gezocht.
De gekozen voorstellingen verhouden zich allemaal tot „de urgente vragen van onze tijd, waaronder: ecologie, inclusie, identiteit, zorg, mannelijkheid”. Toch is er ook een gemis, want het valt de jury op dat „heersende oorlogen maar mondjesmaat doordringen tot onze podia”. Als mogelijk antwoord suggereert de jury dat „de kranten er vol mee staan en de Europese onmacht groot lijkt, waardoor we meer naar escapisme verlangen in onze zalen”. Tegelijk stelt ze dat aan de toneelkunst vragen zich alleen aan maatschappijkritiek te wijden „een versmalling” is van haar mogelijkheden en reikwijdte.
Tegelijk met de theaterselectie werd de Cabaret Collectie bepaald, sinds enige jaren onderdeel van het Nederlands Theater Festival. De Collectie bestaat naast de VSCD-nominaties voor de Poelifinario’s, die nog altijd gelden als de officiële cabaretprijzen.
Flip Noorman: Animal Farm
Alex Ploeg: Unplugged
Kim Schuddeboom: Doe maar rustig
Tim Fransen: Onbekommerd
Soundos: Witte ruis
Maarten Heijmans: Maarten zingt van alles
Jochem Myjer: Net alsof
Foto Sanne Peper
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC