Sociale werkplaatsen Een belastinghervorming die mensen met lage inkomens moest helpen, valt voor medewerkers van sociale werkplaatsen, van wie velen parttime werken, vaak nadelig uit. In Den Haag komen ze verhaal halen. „Boehoe!”
Foto Bart Maat
Groot applaus klinkt door de volgepakte touringcar die vanaf Texel naar Den Haag trekt. „We gaan ons laten zien, want als ze ons niet zien, denkt de politiek: ze kunnen het wel lijen”, zegt Jan Duinmaijer door de microfoon. In de bus zitten werknemers van sociale werkplaatsen (tegenwoordig ook sociale ontwikkelbedrijvenwerk genoemd) uit Noord-Holland. Duinmaijer is werkbegeleider bij de groenvoorziening op zo’n bedrijf in Hoorn.
In Den Haag demonstreerden ze dinsdag met zo’n tweeduizend collega’s uit het hele land tegen de behandeling van het kabinet-Schoof van deze bedrijven. Vakbond FNV, organisator van het protest, wil koopkrachtverbetering voor werknemers van sociale werkplaatsen en een regering die niet langer „wegkijkt” van hun situatie. „We zijn het zat dat er geen geld is, en zat dat we als tweederangsburgers altijd achteraan moeten aansluiten”, roept FNV-bestuurder Joost Kaper vanaf het podium.
In sociale werkplaatsen kunnen mensen die niet zelfstandig aan de slag komen, werken met ondersteuning. Ze doen dat bijvoorbeeld in de plantsoenendienst, de postbezorging of voeren eenvoudige productiewerkzaamheden uit. Sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 werken er niet alleen mensen die bij een reguliere werkgever niet aan de slag komen, maar ook mensen die naar een ‘gewone’ werkgever geholpen moeten worden. Voor sommigen bieden de bedrijven een springplank naar een andere baan, voor anderen een vangnet om een eigen inkomen te verwerven.
Volgens de demonstranten krijgen de sociale werkplaatsen te weinig middelen. Er is nog een belangrijke aanleiding voor het protest: de daling van het toch al karige loon waar veel medewerkers van die bedrijven dit jaar plotseling mee te maken kregen. Die daling is het gevolg van een combinatie van belastingmaatregelen die het kabinet-Schoof per 1 januari dit jaar heeft doorgevoerd.
Het kabinet kwam met een extra belastingschijf die mensen met een laag inkomen juist moest helpen. Maar die nieuwe schijf levert voor mensen met een netto jaarinkomen tussen 12.000 en 25.000 euro, onder wie veel parttimers, niet voldoende op om andere fiscale veranderingen te compenseren. Tegelijkertijd sleutelde het kabinet namelijk aan twee belastingvoordelen voor werkenden: de algemene heffingskorting en de arbeidskorting gingen omlaag.
Onderaan de streep gaan mensen met een kleine beurs er daardoor tot een paar tientjes per maand op achteruit. „Als je al weinig hebt, is dat echt heel veel”, zegt begeleider Jan Duinmaijer. De FNV heeft het fenomeen „de buffelboete” gedoopt: mensen die tegen lage salarissen ‘doorbuffelen’, worden niet beloond maar juist benadeeld. Tweede Kamerleden Jimmy Dijk (SP) en Esmah Lahlah (GroenLinks-PvdA), die bij de protestactie aanwezig zijn, steken gloedvolle speeches af tegen de gebroken beloftes over bestaanszekerheid van het kabinet.
FNV-bestuurder Rob Kolner vindt het beleid onbegrijpelijk. „Ik denk niet dat het kabinet die mensen bewust heeft willen pakken”, zegt hij. „Ze willen parttime werken niet stimuleren, maar lijken te vergeten dat er ook mensen zijn die niet fulltime kúnnen werken.” Meer werken is voor veel mensen door allerlei beperkingen niet vanzelfsprekend, benadrukken verschillende sprekers bij het protest.
Verantwoordelijk staatssecretaris Jurgen Nobel (Participatie, VVD) stelt zich ten doel zoveel mogelijk mensen te „verleiden” om aan het werk te gaan of om meer te werken. De regering draagt constant uit dat „werken moet lonen”. „Dit is nogal tegenstrijdig met z’n eigen beleidsdoelen”, merkt Kolner op.
Nobel liet in antwoord op Kamervragen weten dat hij de situatie „zorgelijk” vindt, maar zegt geen geld te hebben om de situatie op te lossen. Hij wijst naar de gemeenten en de sociale werkplaatsen zelf om de ‘inkomensval’ via cao-onderhandelingen te repareren. Maar gemeenten, die de werkplaatsen via subsidies financieren, zeggen dat ze daar te weinig geld voor krijgen van het ministerie. Zo wijzen alle partijen naar elkaar.
Niemand komt voor ons op en we worden niet gehoord – dat is de teneur onder de demonstranten. Maar als het programma op het podium erop zit en iedereen naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid trekt om daar nog eens goed lawaai te maken („boehoe” klink het uit vele kelen), begroeten verschillende voorbijgangers de stoet met een applausje. Als de actievoerders in de bus naar huis stappen, weten ze in elk geval een ding zeker: ze zijn gezien en gehoord.
Op haar zeventiende begon Daniëlle Busz als stagiair bij WerkSaam in Hoorn. Ze was al blij met de onkostenvergoeding die ze kreeg. „Die had mijn moeder bedongen bij het intakegesprek. Ik kreeg de kans om te leren, dus ik vond het allang best.” Op haar achttiende ging ze er in dienst. „We zijn met een team van vijf meestal gewoon lekker aan het schoffelen, harken en wieden.” Ze werkt 32 uur per week en ontvangt het minimumjeugdloon.
„Toen ik in januari m’n salaris gestort kreeg, dacht ik: huh, dat klopt volgens mij niet. Het was 1.052 euro, dertig minder dan de maand ervoor. Dus ik ging op m’n loonstrookje kijken, en ja hoor, het klopte wel. Toen heb ik bij mijn voorman aan de bel getrokken. Hij zei dat het door belastingmaatregelen kwam ofzo. Ik vond dat toch niet helemaal chill. Ik dacht: kan je salaris zomaar verlaagd worden, dat mag toch niet?!”
Danielle Busz had het geluk dat ze in februari twintig werd, waardoor het minimumjeugdloon automatisch werd verhoogd, tot iets meer dan ze vorig jaar ontving. „Als ik een paar maanden later jarig was geweest, had ik me waarschijnlijk in de schulden moeten steken.” Ze zit nu in het laatste jaar dat ze het minimumjeugdloon ontvangt. „Bij mijn verjaardag volgend jaar krijg ik weer een verhoging en dat houd ik dan de rest van mijn leven. Tenzij er via de cao loonsverhoging komt. Daar wil ik echt voor strijden.”
Niet lang nadat Busz bij WerkSaam begon, ging ze samenwonen met haar vriend, die ze op het werk heeft leren kennen. „Ik betaal geen huur of vaste lasten, dat doet hij. Maar ik betaal wel vaak de boodschappen en die worden ook duurder. We willen ook nog wat overhouden om leuke dingen te doen aan het eind van de maand. Dan gaan we graag naar de film, meestal op VIP-stoelen, want anders zit je op van die krakkemikkige stoelen en daar krijg je pijn van in je rug. Dat kost met z’n tweeën 45 euro, hartstikke duur.”
Busz vindt dat jongeren zoals zij meer loon zouden moeten krijgen. „Wij zijn ook gewoon mensen die op onszelf kunnen wonen. Er zijn genoeg kinderen die op hun achttiende het huis uit gaan. Het minimumjeugdloon is daarvoor eigenlijk onvoldoende.”
Abdifitah Mohamed (47), is met veertig collega’s van de Risse Groep uit Weert naar Den Haag gekomen om zijn stem te laten horen. Hij is nog maar net in Den Haag geland of hij heeft al een goede portie friet te pakken. „Lekker”, zegt hij terwijl hij de mayonaise van zijn mond veegt.
Mohamed voert 32 uur per week allerhande montage- en inpakwerkzaamheden uit. In januari ging Mohamed tot zijn schrik ineens „een paar tientjes” per maand erop achteruit. „Ik zag het in m’n mail en snapte het niet. We verdienen al weinig en alles wordt alleen maar duurder. We zouden eigenlijk niet minder maar juist meer moeten krijgen.”
Voor Mohamed en zijn collega’s is de demonstratie een uitje, maar wel een belangrijk uitje. Hij kreeg bijzonder verlof van zijn werkgever, andere actievoerders moesten een vrije dag opnemen. Tien jaar geleden was Mohamed ook bij een groot protest in Den Haag, vertelt hij. Toen de Participatiewet in 2015 werd ingevoerd stroomde het Malieveld vol vanwege de gevolgen van de bezuinigingen voor de sociale werkplaatsen.
Er is sindsdien weinig verbeterd, ziet Mohamed, die teleurgesteld is in de huidige regering. „Wilders heeft veel beloofd, maar weinig waargemaakt”, zegt hij, een boodschap die de sprekers vanaf het podium graag onderstrepen. „Met deze regering gaan we erop achteruit. We willen dat ze eindelijk eens naar ons luisteren en dat we onze centjes terugkrijgen.”
Mohamed woont op zichzelf in een huurwoning en heeft geluk dat hij ook met een paar tientjes minder in de maand net rondkomt. Maar het is wel beknibbelen. Net als veel van zijn collega’s is Mohamed al een paar jaar niet op vakantie geweest. „Dat zit er gewoon niet in”, zegt hij. Ook in de supermarkt moet hij op de kleintjes letten. „Daar moet ik continu naar producten in de actie kijken, en daarom moet ik hier nu actie voeren.”
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC