Uit nieuw onderzoek blijkt dat verontreinigde binnenlucht net zo slecht is voor de gezondheid als bijvoorbeeld obesitas. Maar die binnenlucht komt deels van buiten. Hoe fris is ‘frisse lucht’ nog?
Ik sta in een kamer in het Antoniusziekenhuis in Nieuwegein en kijk naar het raam. Het is hartstikke dicht. Ik kan het bijna niet geloven. In de kleine ruimte stoten zeker acht mensen hun CO2 de lucht in, maar dat raam is gewoon dicht! Kordaat been ik ernaartoe en open het. ‘Zo’, zeg ik tevreden tegen de lieve patiënt die ik bezoek. ‘Jullie kunnen weer ademhalen, hoor.’ We maken een wandelingetje over de gang. Als we terugkomen is het raam weer gesloten.
Ieder mens heeft zijn obsessies, een van de mijne is frisse lucht. Het eerste wat ik doe als ik een hotelkamer binnenkom, is een raam opengooien. Het is fijn als zo’n raam op een park uitkijkt, maar ook dreunende vrachtwagens en dronken schreeuwers neem ik voor lief: alles beter dan die bedompte, benauwde binnenlucht.
Over deze serie
Als we weer meer rust, reinheid en regelmaat in ons leven willen, hoe ziet dat er dan in de praktijk uit? Volkskrant-verslaggever Wilma de Rek gaat om de week op zoek naar antwoorden.
In de coronatijd mocht ik graag betweterige praatjes afsteken tegen mensen die hun huis pas gingen ventileren toen Maurice de Hond en Jaap van Dissel ze dat opdroegen. Hadden ze dan niets geleerd van Florence Nightingale? Florence Nightingale, de Britse verpleegster die tijdens de Krimoorlog (1853-1856) een ziekenhuis in het Turkse Scutari runde en daar honderden, nee duizenden, misschien wel tienduizenden soldatenlevens redde.
De meeste jongens stierven niet aan hun verwondingen, maar aan de ziektes waarmee ze elkaar besmetten. Het grootste wapen van Nightingale in de strijd tegen die ziektes was hygiëne, en het belangrijkste onderdeel daarvan was frisse lucht. Frisse lucht is ook het hoofdthema in Notes on Nursing, het boek dat ze schreef toen ze uitgeput van de oorlog terugkeerde: ‘De voornaamste levensvoorwaarde voor den patiënt, is deze: draag zorg dat de lucht welke de patiënt inademt even zuiver is als de buitenlucht. (...) Lucht steeds met buitenlucht, en dan wel door die vensters waardoor de lucht het meest versch binnenkomt.’
Maar ja, Notes on Nursing verscheen in 1859, toch alweer 166 jaar geleden. In die tijd hadden ze veel dingen die we nu nauwelijks meer hebben – cholera, tyfus, tbc –, maar ze hadden ook veel dingen niet die we nu wel hebben, bijvoorbeeld een mobiele telefoon die ’s ochtends meldt dat ‘de luchtkwaliteit slechter is dan gisteren rond dit tijdstip’. Hoe zit het tegenwoordig met de verse buitenlucht?
Ik bel Roberto Traversari, hoofdonderzoeker bij TNO en gespecialiseerd in luchtverversing. De timing kan niet beter. Een paar uur eerder heeft hij een document openbaar gemaakt waarin wordt aangedrongen op maatregelen om de binnenlucht te verbeteren. Uit nieuw onderzoek blijkt dat 2,3 procent van de totale ziektelast in Nederland is te wijten aan verontreinigde binnenlucht, die aandoeningen veroorzaakt als COPD, astma en chronische bronchitis. De grootste boosdoener is fijnstof, dat onder meer vrijkomt tijdens het koken, maar ook ozon en stikstofdioxide maken ons ziek. ‘Het effect van schadelijke stoffen in de lucht op de totale ziektelast is ongeveer gelijk aan dat van obesitas’, zegt Traversari.
Maar zorgen voor een gezonde binnenlucht is geen kwestie meer van lekker de ramen open zetten, zoals Nightingale propageerde. Traversari: ‘In haar tijd werden binnenruimtes vooral vervuild door pathogenen, ziekteverwekkers, die verspreid werden door de mensen in die ruimtes. Die wil je zo snel mogelijk weg hebben en dat doe je door verse buitenlucht naar binnen te halen.
‘In onze tijd moet je het woord ‘vers’ eigenlijk tussen aanhalingstekens zetten, want hoe vers die verse buitenlucht is, is helemaal afhankelijk van waar je je op de aardbol bevindt. Als je in de buurt van snelwegen zit, wat in Nederland al snel het geval is, dan komen er bij het openzetten van de ramen ook veel verontreinigingen zoals fijnstof naar binnen.’
Dat in het Antoniusziekenhuis de ramen dicht zijn is heel verstandig, zegt Traversari. In veel ziekenhuizen en grotere kantoorgebouwen wordt de buitenlucht eerst goed gefilterd voor hij naar binnen gaat. ‘We moeten ook voor woonhuizen betaalbare en eenvoudig te onderhouden systemen gaan bedenken die verontreinigende stoffen wegfilteren, waardoor de binnenlucht schoner is dan de buitenlucht.’
Dat is dweilen met de kraan open, brom ik. Als de industrie en het verkeer de grote luchtvervuilers zijn, dan moet de aanpak van het probleem toch daar beginnen? Natuurlijk, zegt Traversari: ‘Je wilt niet dat we op den duur allemaal in een maanpak moeten lopen. Maar de lucht die jij in jouw huis inademt kan ook door de industrie in ons omringende landen vervuild zijn geraakt, die heeft al een hele weg afgelegd. Aan die buitenlucht kun je als individueel land niet zoveel doen, aan de binnenlucht wel. En mensen zijn veel vaker binnen dan ze denken: gemiddeld bevinden we ons ongeveer tachtig procent van de tijd in gebouwen.’
In de tijd van Nightingale stootten de eerste fabrieken grote hoeveelheden troep de atmosfeer in. Is de lucht er sindsdien schoner of viezer op geworden? Traversari durft het niet te zeggen. ‘De tijd van stoom en kolen leverde veel slecht spul op, maar de roetdeeltjes in de lucht waren relatief groot. Grotere roetdeeltjes slaan eerder neer en bereiken een veel kleiner gebied dan de fijnstof waar we nu zoveel last van hebben. Ik vrees dat het aantal schadelijke stoffen in de lucht wel aan het toenemen is. En dat is een zorgelijke ontwikkeling.’
In gebouwen met een goed ventilatiesysteem kun je de ramen dus beter dicht laten. In het gemiddelde woonhuis blijft een open raampje verstandig, ook al haal je er verontreinigde lucht mee binnen. Want in een potdicht huis komen daar andermans bacillen nog bij en hoopt bovendien het vocht zich op, waarmee de kans op schimmel toeneemt. ‘Het zijn lastige dilemma’s’, zegt Traversari, die zelf met het raam open slaapt: ‘Ik vind het fijn om de vogels te horen.’ Ik ook. En ik ben ook blij dat Florence Nightingale dit allemaal niet meer mee hoeft te maken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant