Hans Wiegel, vorige week overleden, wist in 1977 met de juiste woorden op het juiste moment het hart van Dries van Agt voor zich te winnen. De VVD groeide, tot in lengte van jaren, uit tot de favoriete coalitiepartner van het CDA.
Raoul du Pré is politiek commentator en chef van de politieke redactie.
‘De uitslagen dwarrelen op mij neer als vlokken sneeuw op mijn brillenglazen.’ PvdA-fractievoorzitter Ed van Thijn heeft op de avond van 25 mei 1977 even tijd nodig om het resultaat van de verkiezingen te verwerken, noteert hij in zijn fameuze Dagboek van een onderhandelaar. De teller stokt bij 53 zetels voor de PvdA, een winst van tien. Dat wordt een tweede kabinet-Den Uyl, weet de buitenwereld zeker. Maar Van Thijn is zorgelijk: in een ooghoek ziet hij dat CDA en VVD samen 77 zetels hebben, een nipte Kamermeerderheid. Er is een alternatief.
En dat heeft de jonge VVD-leider Hans Wiegel ook gezien. ‘We weten dus dat er een nogal fikse discussie binnen het CDA zal gaan ontstaan over de vraag met wie het CDA wil regeren’, stelt hij nog dezelfde avond quasi afstandelijk vast op televisie. Maar verder wil hij zich natuurlijk nergens mee bemoeien: ‘Het is niet aan mij om in die pot te gaan zitten roeren.’
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Iedere formatie-expert weet, ook anno 2025: VVD en CDA zijn elkaars favoriete coalitiepartners. Totdat het CDA in 2023 kromp tot vijf zetels, hielden ze elkaar liefst zo stevig mogelijk vast. Wie zoekt naar het fundament van die liefde, komt uit in 1977, bij Hans Wiegel.
De formatie van dat jaar is al een tijdje niet meer de langste ooit - die van 2017, 2022 en 2024 gingen er overheen - maar het blijft wel dé formatie waarin de grote winnaar bij de verkiezingen aan het kortste eind trok. Na 171 dagen van loodzware onderhandelingen met de PvdA, stak de uitgeputte CDA-voorman Dries van Agt over naar de VVD. De foto van hun ‘geheime’ diner in het Haagse restaurant Le Bistroquet (Wiegel tipte zelf de fotograaf) werd een iconisch politiek beeld.
Voor Wiegel was het zijn moment van politieke glorie. Zijn immer goede humeur, zijn gebrek aan zwaarwegende politieke principes en zijn afschuw van details bleken precies wat Van Agt nodig had om weer zin te krijgen in de politiek. Wiegel was in alles de tegenpool van de tot de tanden toe bewapende PvdA’ers met wie Van Agt daarvoor te maken had.
Binnen enkele weken stond het kabinet Van Agt-Wiegel op het bordes. De PvdA-top keek verbijsterd toe hoe Van Agt opeens dingen weggaf waarover hij met de PvdA niet eens wilde praten. ‘Waar een wil is, is een weg’, noteerde Van Thijn. ‘Dries is een ander mens geworden.’
Ze waren het zelfs al eerder eens dan de buitenwereld wist, vertelde Van Agt later. ‘Het was rond, maar dat konden we nog niet hardop zeggen, want in Nederland moet dat allemaal heel ernstig overwogen worden.’ Even dreigde het alsnog mis te gaan, toen de CDA-fractie het regeerakkoord onder ogen kreeg en de bedremmelde Van Agt met 122 wijzigingsvoorstellen terugstuurde naar Wiegel.
Van Agt: ‘Hans hoort het verhaal, hij ziet dat pak papier met 122 wijzigingsvoorstellen en hij spreekt: “Mijn waarde, weet je, dat gaan we niet allemaal bestuderen, daar komen we van ons leven niet uit. Twee van de drie voorstellen krijg je, een van de drie krijg je niet, want de VVD die is er ook.” We waren in een avond klaar.’
Een groot succes werd het kabinet niet. Wiegel had fel oppositie gevoerd tegen de ‘spilzucht’ van het kabinet-Den Uyl, maar hij liet het land in 1981 achter met een begrotingstekort van 4,7 procent. In deze dagen zou de Europese Commissie moord en brand schreeuwen.
Wel zat het kabinet, tegen alle verwachtingen in, de hele rit uit. Al was het maar omdat VVD en CDA bevangen raakten door de overtuiging dat álles beter was dan regeren met de PvdA. Van Agt vond het ook simpelweg eenvoudiger en gezelliger met Wiegel: ‘In óns kabinet was lachen niet verboden.’
Dat gevoel beklijfde en heeft daarna de toon gezet in nog vele formaties: als VVD en CDA de kans krijgen, kiezen ze voor elkaar. En daarom kan ook niet worden uitgesloten dat de VVD van Dilan Yesilgöz het kabinet-Schoof trouw blijft totdat Henri Bontenbal het CDA weer wat steviger terug op de rails heeft gezet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant