REGIO - Wat moet je als gemeente met de situatie in Gaza? Menig gemeenteraad, raadsfractie of raadslid komt voor deze afweging te staan, nu burgemeester Femke Halsema van Amsterdam een statement heeft gemaakt. Veel overwegingen spelen een rol: van politieke kleur tot maatschappelijke onrust, maar ook de vraag of de lokale politiek er wel over gaat. 'Vooral voor middenpartijen is het een worsteling.'
'Het gebeurt niet vaak dat gemeenten zich uitspreken over nationale of zelfs internationale politiek', zegt Geerten Boogaard. Maar daar voegt de hoogleraar decentrale overheden aan Universiteit Leiden meteen aan toe: 'Het is ook niet helemaal nieuw.'
Als voorbeelden geeft hij gemeenten die zich uitspraken tegen apartheid in Zuid-Afrika of tegen kernwapens. Nu is daar de situatie in Gaza, waar een aantal gemeenten al een standpunt heeft ingenomen en anderen gemeenten zijn nog bezig met moties.
Vooral bij de kleinere gemeenten staat hele punt nog niet op de politieke radar.
In Alphen aan den Rijn heeft GroenLinks het initiatief genomen om met een motie te komen. Gemeenteraadslid José Huls gaat voorzichtig te werk. 'Het is wel een worsteling, u merkt dat ik mijn woorden heel zorgvuldig kies', zegt de fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij.
Er valt ook regelmatig een kleine stilte terwijl ze haar verhaal vertelt. 'We duiken met deze motie niet inhoudelijk in het conflict. We willen geen polarisatie, maar juist verwoorden wat iedereen vindt: dat we de situatie zoals die daar nu is, niet kunnen accepteren.'
Om die reden heeft de GroenLinks-voorvrouw met haar fractie besloten het woord 'genocide' niet in de motie gebruiken.
'Ik snap dat dit in grote gemeenten speelt en dat er daar maatschappelijke onrust is', zegt fractievoorzitter Karin Rosdorff van de lokale politieke partij Hart voor Oegstgeest.
Voor de gemeenteraad of het college van burgemeester en wethouders in haar dorp ziet de lokale politica niet direct een rol op dit internationale dossier.
'Wat doet dat dan in je dorp en ben je dan niet juist aan het polariseren?', vraagt Rosdorff zich af. 'Dit is meer iets voor de landelijke overheid.'
'Ik vind dat het nog best lang heeft geduurd voordat de eerste gemeenten zich uitspraken', zegt hoogleraar Boogaard. 'De lokale politiek heeft ook de functie van een ventiel. Loopt het ongenoegen op in de gemeenschap, dan gaat de lokale overheid dat gevoel spiegelen', legt hij uit.
Boogaard vervolgt: 'De gemeente gaat er natuurlijk niet over en dat weten ze zelf ook heus wel. Toch kan die ventielfunctie het legitiem maken.' Maar zelfs als veel gemeenten zich uitspreken, blijft het niet veel meer dan 'een signaal': 'Het kabinet hoeft er niets mee.'
Die ventielfunctie zie je terug in de afweging die in Gouda is gemaakt. Daar was het niet de gemeenteraad die het initiatief heeft genomen, maar besloot het college van burgemeester en wethouders afgelopen woensdag om zich uit te spreken 'over het immense menselijke leed in Gaza' via een statement op de gemeentewebsite.
'Dit is bij uitzondering gebeurd, aangezien de gemeente Gouda doorgaans terughoudend is in het uitspreken over internationale situaties', laat een woordvoerder van de gemeente desgevraagd weten. 'In dit geval hebben wij die stap wél gezet, omdat wij merken dat veel Gouwenaars zich zorgen maken over de oorlog en de gevolgen daarvan.'
Over de afwegingen van het college van burgemeester en wethouders worden geen uitspraken gedaan, alleen dat het uiteindelijk besluit unaniem genomen is.
Na de rondvraag en het politiek debat van een week geleden kwamen meerdere partijen met moties voor de gemeenteraadsvergadering van afgelopen donderdag.
Denk kwam met twee moties. Eén die het college van burgemeester en wethouders de opdracht gaf om in uitingen met betrekking tot de situatie in Gaza expliciet te spreken van genocide.
In de ander werd het college opgeroepen zich aan te sluiten bij een kabinetsverklaring, waarin stelling wordt genomen tegen mensenrechtenschendingen, genocidaal geweld te benoemen en waarin solidariteit wordt uitgesproken met het Palestijnse volk.
Volgens wethouder Mariëlle Vavier (GroenLinks, Internationale Zaken) kan het college geen expliciet uitspraak doen over of er sprake is van genocide, omdat het internationaal gerechtshof daar nog onderzoek naar doet.
Maar, ook de Haagse GroenLinks-fractie kwam met een motie: de opdracht voor het college om zich aan te sluiten bij de groeiende groep burgemeesters en gemeenten die de Nederlandse regering oproepen om het optreden van de regering Netanyahu in Gaza te veroordelen en een halt toe te roepen.
Die motie haalde als enige een meerderheid: 23 raadsleden stemden voor, 20 tegen.
Ook bij het opstellen van de motie in de gemeenteraad van Alphen aan de Rijn, komt die 'ventielfunctie' van de lokale politiek terug. 'Dit leeft onder inwoners van Alphen. Mensen zien de beelden op televisie en voelen zich machteloos', meent GroenLinks-raadslid José Huls. 'Er zijn gevoelens van grote zorg. Daarom kunnen we er niet langer stil over blijven.'
'Er is nu een beweging van onderop. Dat zie je ook aan de rodelijndemonstratie in Den Haag van vorig weekend, waar ik zelf ook was.' Dit is reden voor het raadslid om nu door te pakken 'en het kabinet onder druk te zetten'. Daarnaast heeft Huls ook naar de gemeenten om Alphen heen gekeken: 'Leiden en Gouda hebben zich ook uitgesproken.'
'Ik denk dat het voor veel Westlanders toch een beetje een "ver van mijn bed show" is. En wij gaan sowieso niet snel de straat op', zegt Jenny Vermeer, de fractievoorzitter van CDA in Westland.
'Als wij bij elkaar zitten, hebben wij het er wel over hoe verschrikkelijk het is en sommigen zijn ook bij het protest op het Malieveld geweest. Maar in de raad zijn er geen initiatieven om ons uit te spreken over Gaza.
CDA Westland ook niet benaderd voor initiatieven van andere partijen. 'Ik verwacht ook eigenlijk niet dat die er gaan komen', zegt Vermeer daarover.
Dat is volgens hoogleraar Geerten Boogaard ook een dynamiek die op gang komt: na de ene gemeente gaat de andere gemeente ook kijken of ze actie moet ondernemen. 'Je wil wel aan de goede kant van de geschiedenis staan.'
Maar die afweging maken is voor de ene partij lastiger dan voor de ander, weet hij. 'Het is vooral een worsteling voor middenpartijen als CDA, VVD, PvdA en zelfs ChristenUnie. Die hebben het lastig. Voor een partij als GroenLinks is deze afweging gemakkelijker te maken'.
Gemeenten mogen dus signalen afgeven en het heeft zelfs een belangrijke functie in de samenleving. Maar, zijn er geen belangrijke lokale zaken waar de gemeenteraad beter haar tijd en energie in kan steken?
'Dat doen we ook', zegt het Alphense raadslid José Huls. 'We hebben ons de tandjes gewerkt om dit te doen, maar ook al het werk wat gedaan moet worden voor Alphen.'
De motie van Huls heeft donderdag in de raad toch nog heel wat debat opgeleverd, waarbij partijen vooral vonden dat het onderwerp niet thuishoort in een gemeenteraad. Ook vond een aantal raadsleden dat de motie alsnog polariserend was.
Uiteindelijk stemden Nieuw Elan, VVD, ChristenUnie, RijnGouweLokaal, SGP, FvD en Ons Alphen tegen de motie. Bij CDA was er één stem voor en vier tegen. Het voorstel om als Alphen aan den Rijn een statement te maken werd daardoor met 23 stemmen tegen twaalf verworpen.
Stand van zaken: vrijdag 23 mei
Source: Omroep West Den Haag