DEN HAAG - Honderd jaar geleden werd HBS landskampioen. Het was de derde en laatste keer dat de roemruchte Haagse club zich Nederlands beste mocht noemen. Alleen was er veel veranderd tussen de tweede titel in 1906 en die laatste in 1925. Zowel mondiaal als op voetbalgebied: het spel was van elitesport uitgegroeid tot volkssport, met het statige HBS als een van de laatste overblijfselen van de oude orde. Die overgang wordt treffend beschreven in 1925 - Het Jaar van de Kraai, waarin de auteurs de kampioensploeg plaatsen in een wereld vol verandering.
Toen Omroep West-presentator Pieter Tammens aankondigde dat hij het met schrijvers Allard Doesburg en Jan Hillenius ging hebben over Het Jaar van de Kraai, zorgde dat voor verbazing bij luisteraars. Was dat soms een vergeten fase in de Chinese astrologie?
Maar toen even later ook de Frans-Amerikaanse zangeres Josephine Baker ter sprake kwam, gevolgd door de eerste KLM-vlucht door piloot Jan van der Hoop naar Nederlands-Indië en architect Berlage, begon men zich hardop af te vragen of we wel naar Radio West Sport zaten te luisteren.
Want hoewel Het Jaar van de Kraai een voetbalboek is, vertelt het meer dan alleen het verhaal van het laatste landskampioenschap van HBS. Deze uitgave laat zien hoe Den Haag, Nederland en de wereld, op een kantelpunt stonden, net als het voetbal in de polder aan de Noordzee.
Die bredere context willen de in totaal vier auteurs meegeven aan de lezer. Niet alleen doken ze in de clubarchieven, ook andere (landelijke) bronnen werden geraadpleegd.
Schrijverskwartet Vincent Schildkamp, Jan Hillenius, Allard Doesburg en Bart Schalker brengen daarmee meer dan een sportgeschiedenis: ze schetsen een tijdsbeeld en dat heeft de naam 'het jaar van de kraai' meegekregen. Verwijzend naar de bijnaam van HBS, de Kraaien.
'In 1925 is dat omslagpunt op voetbalgebied eigenlijk al geweest', zegt Doesburg eerlijk in Radio West Sport. 'Het is geen elitesport meer, het is een volksclub geworden.
Het jaar daarvoor is Feyenoord landskampioen geworden. Go Ahead was al eens kampioen en een echte arbeidersclubs zoals Stormvogels deed het ontzettend goed. Dus de volksclubs domineerden.'
De Haagse overheersing van voor de Eerste Wereldoorlog was daarmee verleden tijd. Quick degradeerde uitgerekend in het jaar dat de aartsvijand de titel pakte, terwijl HVV als middenmoter weinig indruk meer maakte.
Een vergelijkbaar lot trof traditieclubs als Koninklijke HFC en VOC, bakens van elitevoetbal, maar sportief hadden ze nog weinig in te brengen. Alleen HBS wist zich staande te houden en deed dat met verve.
Dat deed de club met op het achtergrond het Interbellum. Dat glorieerde in al zijn schoonheid en kwaadaardigheid. The Roaring Twenties brachten met Jazz en en Art Deco een nieuwe cultuur, terwijl fascisme ook om zich heen greep.
Dat het niet vreemd is dat de schrijvers van het boek ook een tijdsbeeld willen schetsen, komt misschien wel het best tot uiting in de Italiaanse leider Mussolini. Bij Il Duce kwam de Haagse voetbalwereld en de wereld van alledag samen. De voorzitter van HBS werd 'Mussolini der Kraaien' genoemd, in die tijd een eervolle bijnaam, legt Doesburg uit.
'In de jaren twintig werd Mussolini in heel Europa gezien als een sterke leider, ook in Nederland. Hij was de man die de eerste autostrada aanlegde en de treinen op tijd liet rijden. Colijn, die in 1925 in Nederland premier werd, werd op dezelfde manier gezien: als een sterke man waar men hoop op stelde.'
Hij vervolgt: 'De Eerste Wereldoorlog was net voorbij en de wereld was in onrust door communistische opstanden en sociale spanningen. Mensen verlangden naar stabiliteit en sterk leiderschap.'
Volgens de schrijver ontstond het negatieve beeld van Mussolini pas later, in de jaren dertig, toen ook Hitler zijn opmars maakte. Toch sijpelden daarvoor al berichten de grens over dat het er in Italië allerminst netjes aan toeging onder het fascistische regime. 'Hij liet onder andere Matteotti vermoorden', vertelt Doesburg daarover. 'Dat werd bekend in 1925.'
'Hij was behoorlijk dominant', zegt Hillenius over de bestuurder van HBS. 'Hij trok eigenlijk de hele vereniging naar zich toe. Maar je moet het in de tijd plaatsen. Honderd jaar geleden werd dat ook van bestuurders verwacht. Dat wilden mensen toen juist.'
'De voorzitter heette Jacques Lameij', vervolgt de oud-hoofdredacteur van Vandaag Inside. 'Hij was eigenlijk degene die verantwoordelijk was voor het kampioenschap. Zonder Lameij waren we geen kampioen geworden, dat blijven we zeggen. Hij heeft echt ingegrepen toen de eerste twee wedstrijden werden verloren.'
'Hij organiseerde een bijeenkomst, officieel om de overwinning van de Zilveren Bal (voor de Tweede Wereldoorlog een belangrijker bekertoernooi dan de KNVB-beker, red.) te vieren, maar in feite gebruikte hij het als een peptalk.'
'Hij haalde alle spelers bij elkaar, motiveerde ze, sprak ze stevig toe. Hij liet ze zelfs een soort convenant ondertekenen waarin ze verklaarden dat ze er vol voor wilden gaan. Vanaf dat moment verloor HBS geen wedstrijd meer.'
Een belangrijke rol in het team was weggelegd voor iemand met een typische naam voor een eliteclub: ?Charles van Baar van Slangenburgh. 'Het was een typische momentenvoetballer', zegt Doesburg over de aanvaller.
'Zoals er wel meer waren in de voorhoede van dat HBS-elftal. Hij had een keihard schot, echt indrukwekkend. Hij besliste ook meerdere kampioenswedstrijden, gewoon door één keer op doel te schieten. De rest van de wedstrijd zag je hem nauwelijks en als hij geen zin had dan stond hij gewoon aan de zijlijn. Krijt aan zijn schoenen en daar bleef hij dan. Alsof de wedstrijd hem niks kon schelen.'
Met die houding kon je wegkomen in 1925, net als de bijnaam 'Mussolini der Kraaien'. Zo zijn er nog talloze voorbeelden in het boek die laten zien dat de (voetbal)wereld in honderd jaar is veranderd.
Eén ding staat wel vast voor de auteurs: de geest die honderd jaar geleden al bij HBS hing, is er nog steeds. De club is nog steeds een veilige haven waar prestatie, traditie en historie hand in hand gaan.
Source: Omroep West Den Haag