De lezersbrieven, over collaboratie en verzet, Israëlische aardappelen, waarom AI een politieke speler en een existentiële test is, Europees neokolonialisme in Afrika, de toegankelijkheid van migratiemuseum Fenix, gps-trackers voor kinderen en een andere kijk op het moederschap.
Vrijwel ieder nieuw onderzoek over het gedrag van Nederlandse bestuurders, ambtenaren en bedrijven tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog leidt tot verbazing en verontwaardiging – en vervolgens vaak tot excuses. Nu is er weer de studie van Jeroen Kemperman over de meegaandheid van de Amsterdamse autoriteiten bij de Jodenvervolging, vanwege een gevoel van machteloosheid, de vrees voor eigen baan en bestaan, alsmede voor represailles in geval van verzet.
Ik deel die verbazing en verontwaardiging niet, want zij is vooralsnog tamelijk gratuit. Wie namelijk mocht menen dat het huidige geslacht anno 2025 beter uit de morele lakmoesproef zou komen, werpe een blik op de Verenigde Staten. Republikeinse senatoren geven achter de hand toe dat ze doodsbang zijn voor Donald Trump en zich daarom niet tegen de onwettige maatregelen van de nieuwe dictator durven te keren. Advocatenkantoren, universiteiten en multinationals buigen uit angst voor inkomstenverlies mee.
Ook nu volgen veel voor de rechtsstaat cruciale overheidsdienaren braaf de orders van boven op. Er zijn in de VS al volstrekt willekeurig mensen opgepakt, gedetineerd en naar gruwelgevangenissen elders uitgezet op grond van valse beschuldigingen, of omdat hun politieke opvattingen het huidige regime in Washington niet aanstaan. Is er één agent die zijn medewerking aan zo’n arrestatie heeft geweigerd? Is er één piloot die zijn deportatievliegtuig aan de grond heeft gehouden?
Het is een illusie om te denken dat in Nederland de meerderheid van de betrokkenen dan anders zou reageren en wel medewerking zou weigeren, als dat persoonlijke veiligheidsrisico’s of zelfs maar gedwongen ontslag met zich meebrengt.
De morele lakmoesproef voor de huidige Nederlandse coalitie, die op 4 en 5 mei overal met de vaste mantra ‘Dat nooit meer’ vooraan stond, komt dezer dagen. Durft het kabinet, nu de Israëlische premier Netanyahu openlijk de etnische zuivering van de Gazastrook aankondigt, volledig alle economische en culturele banden met Israël te verbreken? Of overheerst het veilige opportunisme van de collaboratie?
Thomas von der Dunk, Amsterdam
Hoera, ze zij er weer, primeuraardappelen. Tot mijn verbijstering blijkt als je op de verpakking kijkt het land van oorsprong Israël te zijn, een land met een regering die systematisch de bevolking van Gaza probeert uit te moorden door bombardementen en uithongering. Het is een gotspe dat Israël aardappelen exporteert en tegelijkertijd geen of nauwelijks voedsel tot de uitgehongerde bevolking van Gaza toelaat. Zijn er nou echt geen nieuwe aardappelen uit Europa te importeren?
Ron Wever, Hoorn
Toen ik vorige week zondag naar Den Haag ging, begon mijn eigen roep voor de rode lijn onwennig thuis met het aantrekken van een rood shirt. Onderweg en in Den Haag maakten vele losse kledingstukken de rode lijn. Ik ging naar huis en mijn roep voor medemenselijkheid verwaterde tot een opgevouwen T-shirt in de kast.
Ook Liedy van Opzeeland riep in een ingezonden brief om een nationaal moment om ons te blijven uitspreken. In onze straat hebben we daarom de rode lijn weer zichtbaar gemaakt door onze rode shirts in de vlaggenstok te hangen. Zo ligt onze stem niet meer werkloos in de kast.
Carl Hörchner, Haarlem
Tijdens zijn toespraak bij de uitreiking van de Nobelprijs voor Natuurkunde benadrukte winnaar Geoffrey Hinton hoe kunstmatige intelligentie menselijke intuïtie weet te modelleren. Het potentieel is enorm: AI kan de productiviteit in vrijwel elke sector verhogen. Mits eerlijk verdeeld, zou dit een ongekende vooruitgang voor de mensheid betekenen.
Maar tegenover deze belofte staan acute risico’s. AI-systemen creëren nu al digitale echokamers die mensen bevestigen in hun wereldbeeld, versterken polarisatie en worden ingezet voor surveillance, propaganda en cyberaanvallen. Dat zijn geen verre toekomstbeelden – het gebeurt vandaag, wereldwijd, ook in democratieën.
De grotere dreiging ligt in de ontwikkeling van superintelligente systemen die autonoom handelen, zonder dat we zeker weten of we de controle behouden. Zolang commerciële winst het belangrijkste motief blijft, zal veiligheid nooit vanzelf de hoogste prioriteit krijgen.
AI is geen sciencefiction meer. Het is een sociale kracht, een politieke speler, en een existentiële test. Hoog tijd dat we het ook zo behandelen. Met regels, transparantie en internationale samenwerking. Niet om vooruitgang te stoppen, maar om te voorkomen dat we haar verliezen.
Piet Post, Arnhem
De budgetten voor defensie moeten omhoog. In het onderwijs gaat bezuinigd worden op de groep die het minst stevig in de samenleving staat: de kwetsbare leerling van het vmbo-niveau basis en kader. Hoe sterk kan de defensie van een land zijn dat zelf de boel niet op orde heeft voor zijn mensen? Als de overheid ergens in moet investeren, is het in het versterken van de inwoners. Niet gek om daar het defensiebudget voor aan te spreken.
Justine Zuidgeest, Heemstede
Na het lezen van het opinieartikel van Erik Stam, ‘Europa’s zelfbeschikking ligt in de toekomst van Afrika’„ schrok ik mij een ongeluk. Hier lijkt het neokolonialisme opnieuw te worden uitgevonden. Zijn opinie gaat bijna geheel over het Europese belang.
Hoe dat uitpakt, weten de melkveebedrijven in Ethiopië inmiddels. Met een opwerkingsfabriek van FrieslandCampina, waar mager melkpoeder tot melk van FrieslandCampina wordt opgewerkt, wordt de bevolking bediend met ‘goedkope’ melk, maar de binnenlandse boer oneerlijk beconcurreert. Er liggen kansen op de loer om het beter te doen dan Stam nu voorstelt.
Mijn voorstel zou zijn om, als straks de ontwikkelingsgelden weer op peil zijn gebracht, met een aantal landen in Afrika overeenkomsten te sluiten tot samenwerking met het primaat bij het land in Afrika.
Die overeenkomst moet vooral vraaggestuurd zijn. Dus wij gooien niet eenzijdig goedkope kippen over de schutting of melk, zoals in Ethiopië, maar werken samen om in zo’n land met onze kennis samen een sterke, autonome economie te ontwikkelen. Waarmee uiteindelijk eindelijk gelijkwaardigheid kan ontstaan met landen in Europa.
Hans Kuypers, Arnhem
O, wat kan ik boos worden over de column ‘Dat het pensioenvoorstel van NSC bijna werd aangenomen, is aanleiding tot grote zorg’ van Diederik Samsom„ de oud-politicus die de PvdA tijdens Rutte II (2013-2017) van 38 naar 9 zetels leidde. De kiezers hebben het allemaal verkeerd begrepen. Er zijn volgens hem in het eerste kwart van deze eeuw door ‘ons kleine landje’ grootse dingen tot stand gebracht, zoals ‘het nieuwe belastingstelsel, de nationale politie, de zorgverzekering, het energieakkoord en de invoering van de Participatiewet’.
Samsom probeert een beetje de staatsman uit te hangen door te zeggen dat er nou eenmaal moeilijke besluiten moeten worden genomen. Hij schaart zich aan de kant van de bestuurlijke elite die zich op de borst klopt over de eigen bestuurlijke keuteltjes van de afgelopen kwarteeuw.
Maar van veel visie getuigde het niet, noch dat het oplossingen bracht (met uitzondering van het energieakkoord). De georganiseerde criminaliteit in Nederland is sterker dan ooit. De mentale, fysieke en intellectuele weerbaarheid van onze jongeren staat onder druk, mensen aan de onderkant van de samenleving worden vermorzeld, de economische ongelijkheid neemt toe, de internationale veiligheid neemt af, natuur en biodiversiteit staan zwaar onder druk. Samsom heeft slechts meebewogen in het neoliberale discours.
Samsom weet natuurlijk met zijn ervaring prima hoe de politieke hazen lopen. Maar hij bezondigt zich met een column als deze aan propaganda grenzend aan geschiedvervalsing en zelffelicitatie. De traditionele partijen, waar Samsom zo hoog van opgeeft, hebben al jaren niets substantieels tot stand gebracht en slechts wat aangerommeld.
Eric Winter, Groningen
Mooi al die aandacht voor het migratiemuseum Fenix in Rotterdam. De directeur, Anne Kremers, zei onlangs in deze krant: ‘Ik vind het belangrijk dat het museum leeft en dat iedereen er onderdeel van kan zijn.’ Dat kan echter niet, want de architect heeft (weer eens) geen rekening gehouden met mensen, die, zoals ik, afhankelijk zijn van een scootmobiel, rolstoel of rollator.
Ik kan de Tornado boven op het gebouw niet in en dus ook niet genieten van het uitzicht, want dan moet je een trap naar boven en er is geen lift of oprijbaan. En ik dacht nog wel dat in de 21ste eeuw, zeker in nieuwe gebouwen, rekening gehouden werd met de invalide medemens? Niet dus.
Gerda Vogelzang, Poortugaal
Met grote zorg nam ik kennis van de berichten over de opkomst van gps-trackers voor kinderen. Ouders kunnen met een tracker nagaan waar hun kinderen zich bevinden én soms zelfs ook horen wat ze zeggen.
Ruim zestig jaar geleden maakte mijn vader mij wijs dat hij me op zijn werk met een camera kon zien. Als hij thuiskwam, werd hij door mijn moeder ingefluisterd welke misstanden ik had begaan. Een enkele keer zat hij ernaast. ‘Ben je door het rode licht gefietst?’, vroeg hij dan. ‘Nee’, zei ik angstig. ‘Oké’, zei hij dan. ‘Het was ook erg mistig en ik had slecht beeld.’
Tot op de dag van vandaag heb ik daar last van, het heeft mij angstig en onzeker gemaakt. Mijn advies aan ouders: niet aan beginnen. Geef uw kind vertrouwen, geen wantrouwen, bied het veiligheid en geen angst. Praat met uw kind en geef het geen tracker.
Wim van den Haak, Knegsel
Mooi dat moederschap eindelijk serieus wordt genomen in de kunst. Maar waarom blijft het bij moederschap? En waarom zoveel focus op opvoedstress, op de ‘mental load’, op individuele worstelingen? Ouderschap is meer dan opvoeden.
Laten we oog krijgen voor ouderschap als levenslang transformeren, en spreken over ouderschap als positie – in relatie tot een kind, tot een partner, tot de samenleving.
Het is geen privéprobleem dat vrouwen moeten oplossen, maar een fundamentele, gedeelde transformatie: lichamelijk, relationeel, maatschappelijk en existentieel. Ouderschap vormt, schaaft, botst en beweegt. Het verdient het om als volwassen thema te worden benaderd – inclusief vaders, co-ouders, niet-biologische ouders en alles ertussenin.
Zolang we alleen de vrouwelijke ervaring centraal stellen, en die framen als overbelasting, blijft het beeld onvolledig. Pas als we ouderschap zien als gedeeld en relationeel, als een scholingsweg in interactie, ontstaat er ruimte voor ontwikkeling. Kunst kan daarin gidsen – maar dan moet ze breder durven kijken.
Janneke van Bockel, ouderschapsdeskundige, Utrecht
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Het belangrijkst is dat een brief helder en duidelijk is. Wie een origineel en nog niet eerder verwoord standpunt naar voren brengt, maakt grotere kans te worden gepubliceerd. Een brief die mooi en prikkelend is geschreven, heeft ook een streepje voor. Kritiek op de Volkskrant wordt vaak gepubliceerd, op-de-man-gespeelde kritiek op personen plaatsen we liever niet.
Iedere brief wordt gelezen door een team van ervaren opinieredacteuren en krijgt een kans. En wekelijks worden ongeveer vijftig brieven geselecteerd. Over de uitslag kan helaas niet worden gecorrespondeerd. Wij zijn er trots op dat onze lezers mooie en goede brieven schrijven, waarvan we elke dag een levendige rubriek kunnen samenstellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant