Is er nog ruimte voor hoop als het voelt alsof alles naar de verdoemenis gaat? Ja, zegt Gaston Remmers, die met buurtgenoten de Loop van de Hoop maakte. Het wandelpad, dat ooit ontstond om zijn overleden zoon te herdenken, is nu een plek waar iedereen met verlies kan ‘zijn’.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
Wat zeg je tegen je overleden zoon als je een telefoonlijn naar de hemel zou hebben? Gaston Remmers (60) weet het nog niet. ‘Misschien dat de pijn blijft, maar dat hij altijd in gedachten bij mij zal zijn. Of dat ik, ondanks zijn dood, gegroeid ben als mens. En wie weet zeg ik wel: kijk eens Pepijn, dít heeft jouw leven allemaal teweeggebracht.’
Remmers, rugzakje om, stevige schoenen aan, staat te midden van het fluitenkruid en de brandnetels. Vanuit de populieren en eiken klinkt het geluid van vogels. Even verderop zoeven auto’s voorbij over de A10.
Hier, aan de rand van Amsterdam-Noord, zal over een paar dagen een telefooncel worden geplaatst. Een soort dennenappel met een deurtje. Het dak wordt een lichtkoepel, waardoor je naar ‘de hemel of het universum’ kunt kijken. Binnen komt een ouderwetse, koperen telefoon met draaischijf te hangen, zegt Remmers. ‘Het idee is dat je een gesprek kan voeren met een overleden dierbare, wat je hier in stilte kunt doen.’
Nu wordt er nog druk aan gewerkt, maar vanaf woensdag zal deze zogenoemde ‘telefoon van de wind’ voor iedereen toegankelijk zijn. Het is een van de kunstwerken langs de nieuwe Loop van de Hoop, een wandelpad dat draait om verlies, rouw, maar dus ook om hoop. Want, zegt Remmers, ‘we kennen allemaal een vorm van pijn of verlies. Als je die pijn omarmt, kan er iets nieuws ontstaan.’
Zo komt er een huilebalk: een balk waarop je kunt zitten om een potje ongegeneerd te huilen. Een tranendreef: grote druppels van verdriet die tussen de boomtakken wiegen. En zijn er longen van hoop: een ribbenkast van wilgentakken waar je doorheen kunt lopen wanneer je het gevoel hebt dat het verdriet alle lucht uit je lichaam heeft gedrukt, en je opnieuw flink kunt ademhalen.
‘Ook komt er een pad waarmee je kunt teruggaan naar het moment waarop je besefte dat niets meer hetzelfde zou zijn’, zegt Remmers. Voor hem was dat 16 januari 2021, de dag dat zijn 14-jarige zoon stierf.
Pepijn was een levenslustige tiener die worstelde met het sociale isolement dat de coronacrisis met zich meebracht. Hij miste de spanning en begon te experimenteren met drugs. Op een koude avond ging hij stiekem op pad, met de designerdrug 3MMC, een tentje en een barbecue om zich warm te houden.
Al snel sloegen zijn ouders alarm. Tientallen buren trokken eropuit om de jongen te zoeken. ‘Op een gegeven moment werd ik gebeld dat hij was gevonden. Maar ik wist niet of hij nog leefde. Ik ben door deze bosjes gerend.’ Maar het was al te laat: Pepijn was gestorven aan koolmonoxidevergiftiging. Toen Remmers bij het tentje arriveerde, was de ambulance al onderweg naar het mortuarium.
‘Later die avond stond ik in de keuken. Alles in mijn lijf kraakte. Het gevoel van verbijstering drong door tot al mijn ledematen. Ik stond daar maar. Zonder tekst, zonder gedachten, zonder woorden. Het enige wat ik wist: nu is alles anders.’
Al snel na Pepijns dood ontstond, samen met buren, het idee om een Pepijnpad te maken: de weg die hij op zijn laatste dag aflegde door het dichtgegroeide stukje groen, toegankelijk als wandelpad. ‘Het begon als een eerbetoon aan mijn zoon, maar inmiddels is het veel groter dan dat’, zegt Remmers, die samen met buurtgenoten en bewoners van de nabijgelegen alternatieve woongemeenschap Het Groene Veld het rouwpad transformeerde in een route met reflectie-eilanden en kunstwerken.
Het is niet het enige rouwpad in Nederland. Afgelopen voorjaar werd op Terschelling de 75 kilometer lange Walk of Grief geopend. Initiatiefnemers zijn de ouders van de 16-jarige Mees, die omkwam bij een auto-ongeluk.
‘Wandelen helpt’, weet Remmers uit ervaring. ‘En er is behoefte aan plekken om ‘te zijn’ met ons verlies.’ Maar, benadrukt hij, er is wel een verschil tussen beide paden. ‘We willen dat dit pad laagdrempelig is. Het is maar een kilometer lang en makkelijk bereikbaar. Dit pad geeft je de mogelijkheid om je teen even onder te dompelen in jouw gevoel van verlies, te midden van de chaos van de stad.’
De Loop van de Hoop is dan ook niet alleen bedoeld voor mensen die rouwen om een dierbare. Het kan ook gaan om het verlies van een baan of het gevoel dat de wereld de verkeerde kant opgaat. Zo stelde de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema onlangs in haar toespraak bij de jaarlijkse bijeenkomst ‘Staat van de Stad’ dat de wereld steeds onherbergzamer wordt: hoop lijkt te worden verdrongen door cynisme, en de overtuiging dat neergang onvermijdelijk is, lijkt als een sluier neer te dalen over de samenleving.
Een bekend gevoel, aldus Remmers. ‘Maar het wegvallen van hoop betekent niet het einde. Durf door je pijn te waden.’ Toen alles in zijn leven in puin viel, alles naar de verdoemenis ging, ‘zakte’ hij ergens doorheen. ‘En plots, als in een vorm van moderne alchemie, was daar het besef: ik besta, ik ben verbonden en deel van de wereld. Dat is een vreemde, haast onbegrijpelijke vorm van zekerheid. Eentje die je best als hoopvol kunt betitelen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant