Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
De gaarkeuken stopt, het is een verdrietig bericht, toch hebben ze ook goed nieuws want zo zijn ze daar. Het is een van de weinige plekken waar hoop en wanhoop behaaglijk samenkomen, tegenspoed en volharding, met altijd authentieke verhalen in een tijd van doen alsof.
De eerste gasten zitten rond de koffietafel. ‘Neem vooral een stuk citroenvlaai’, zeggen ze, geschonken door de lokale supermarkt Plus Van Limbeek te Almelo, jarenlang een grote steun. Op momenten dat het niet meer ging, verscheen vaak onverwacht een helpende hand, en Monique bedankt nog eens de Volkskrantlezers die vijf jaar geleden bijsprongen toen het nodig was.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Anderen bedanken, niet zichzelf: daar zijn ze goed in bij de gaarkeuken die officieel De Eethoek heet. Een gaarkeuken is een gaarkeuken, zegt Monique maar weer, daar moet je niet moeilijk over doen. Ook niet over de gasten. Niemand zal ze vragen waarom ze hier een maaltijd halen, het is vertrouwen in een tijd van wantrouwen.
Monique van der Veen begon de gaarkeuken zodra ze zelf uit de schuldsanering was, ruim tien jaar geleden. De gasten aten er aan lange tafels, totdat corona kwam. Sindsdien is het een afhaal, maar evengoed is het al druk terwijl Jos en Tessa nog bezig zijn met het koken van de macaroni. Eten is belangrijk maar praten ook; hier is het gezellig in een ongezellige tijd.
Deze week werd bekend dat het Rode Kruis voedselhulp blijft leveren in Nederland, een van de rijkste plekken op aarde. De gaarkeuken is nodig, maar stopt omdat het Monique teveel wordt, ook daar is ze eerlijk over: ‘Ik ben soms te soft voor dingen.’
Een scheiding, gezinsproblemen, een baan van twintig uur per week als receptioniste die te weinig oplevert om van te leven: 1.200 euro terwijl ze dankzij de snelle salestypes van Gewoon Energie al bijna de helft kwijt is aan een telefonisch opgedrongen elektriciteitscontract. Ze moet meer betaalde uren maken ‘anders zit ik straks zelf weer in de schulden’.
Vrijwilligers vinden werd steeds moeilijker en ook Esmee hield ermee op, haar toeverlaat, net als Maureen, de voorzitter van het bestuur met wie ze De Eethoek begon. ‘Toen was ik helemaal kapot.’
En Monique vertelt over chronisch tijdgebrek, op een manier die ik niet eerder hoorde. ‘Eten binnenhengelen, geld binnenhengelen, gasten met problemen die me ’s nachts appen – het is veel meer dan twee dagen in de week maaltijden koken. En dan ga ik gewoon terugappen en sta weer om 6 uur op.’
Het goede nieuws: de gaarkeuken heeft nog maar vijftig gasten, dat aantal was nog nooit zo laag. Op het hoogte-, beter: dieptepunt kookten ze 108 maaltijden per avond. Armoede is in tien jaar tijd een serieus onderwerp geworden. Met een gerust hart kan Monique de gasten doorverwijzen naar De Buurvrouw, de Stichting WOK, het Jeugdeducatiefonds of de Stichting Leergeld. De Voedselbank lijkt gered dankzij de gemeente Almelo. ‘De houding bij de overheid is echt veranderd, de schuldsanering ging op de schop, er wordt eten uitgedeeld op scholen. Er is geaccepteerd dat armoede in Nederland echt bestáát.’
De rest is vertrouwen.
Het vlies tussen schuldsanering en een gewoon hardwerkend bestaan is dun, maar Monique weet ook dat één zetje genoeg kan zijn om het leven de goede kant op te duwen. Eten en praten: de failliete zakenman die bij binnenkomst zei nooit meer te gaan werken, en nu een baan heeft bij het sociaal domein van een gemeente. De moeder van drie die zich zo schaamde naar de gaarkeuken te komen terwijl ze een baan had en een hypotheek, en zich drie slagen in de rondte werkte na de zelfmoord van haar man. De verslaafde jongen die nu werkt bij een loonbedrijf: ‘Hij zei: ‘Het hielp wel dat je elke avond even bij me kwam zitten.’
Als de gaarkeuken stopt met de zomer, krijgen alle gasten een lang houdbaar voedselpakket mee. Er is Monique gevraagd of ze niet een opleiding wil volgen tot ervaringsdeskundige, ‘maar daar vind ik mezelf dan weer niet goed genoeg voor’.
De gaarkeuken is de maatschappij, daarom kwam ik er graag. Maar daar gaat het niet om, het gaat om het bovenstaande.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns