Nog geen twee jaar na een van de bloedigste conflicten van deze eeuw, waarbij naar schatting zeshonderdduizend mensen omkwamen, dreigt het opnieuw te escaleren in Tigray, een regio in het noorden van Ethiopië. Zes vragen over het conflict.
Wat is de aanleiding voor de spanningen in Tigray?
De Ethiopische regering heeft vorige week Tigray People’s Liberation Front (TPLF), de dominante politieke partij die de Tigray-regio bestuurt, officieel verboden. Dat verbod komt amper twee jaar na het einde van een bloedige burgeroorlog, waarin de TPLF een centrale rol speelde.
In de stad Axum, in het noorden van Tigray, is de angst teruggekeerd. ‘Iedereen is bang,’ zegt een lokale gids die anoniem wil blijven. ‘Wij hebben de ergste oorlog gezien.’ Die oorlog, tussen het Ethiopische leger en TPLF, kostte naar schatting zeshonderdduizend mensen het leven en wordt beschouwd als een van de dodelijkste conflicten van de 21e eeuw.
Wat is TPLF voor een partij?
TPLF is een politieke partij uit de noordelijke regio Tigray. Daar woont een groot deel van de Tigray-bevolking, een etnische minderheid die zo’n 6 procent van de Ethiopische bevolking vormt. De partij werd in de jaren zeventig opgericht en groeide uit tot een van de machtigste partijen in de Ethiopische politiek.
Van 1991 tot 2018 leidde TPLF de landelijke regering van Ethiopië. De partij voerde een systeem van etnisch federalisme in, waar regio’s, vaak op basis van etnische lijnen, verregaand zelfbestuur kregen. In een land met meer dan tachtig verschillende etnische groepen moest dat voor stabiliteit zorgen.
Maar het feit dat een etnische minderheid uit Tigray het centrale gezag domineerde, leidde tot groeiende onvrede onder veel Ethiopiërs. En dus kwam in 2018 de huidige minister-president, Abiy Ahmed, aan de macht. Sindsdien probeert hij de macht van de centrale overheid te vergroten.
Waarom brak er vijf jaar geleden oorlog uit?
In 2020 namen de troepen van TPLF militaire bases in Tigray over, waarna het Ethiopische leger de regio binnenviel. Soldaten uit buurland Eritrea vochten mee aan de zijde van de Ethiopische regeringstroepen, tegen de TPLF. De oorlog leidde tot grootschalige mensenrechtenschendingen door alle betrokken partijen en een humanitaire ramp: zeshonderdduizend mensen kwamen naar schatting om het leven, en een op de tien vrouwen werd slachtoffer van verkrachting.
In 2022 werd een broos vredesakkoord gesloten: TPLF zou voortaan de Tigray regio leiden onder de Ethiopische regering in een interim-bestuur. Maar die partij is nu, ondanks die rol, alsnog verboden door de Ethiopische regering omdat volgens hen TPLF geen partijcongres wist te organiseren vanwege interne verdeeldheid. TPLF is het het hier niet mee eens en heeft de Afrikaanse Unie gevraagd om druk uit te oefenen op de regering om het verbod terug te draaien.
Waarom kan het verbod op de TPLF nu weer voor escalatie zorgen?
Tigray is sinds het vredesakkoord grotendeels afgesloten van de buitenwereld. Er is een schrijnend tekort aan voedsel, medicijnen en communicatie. TPLF, feitelijk nog altijd de regionale machthebber en een partij met veel militaire macht, staat onder zware druk van de bevolking om iets te doen. ‘De partij kan niet blijven toekijken terwijl mensen sterven’, zegt hoogleraar Kjetil Tronvoll, Ethiopië-expert aan het Oslo New University College.
‘Als de Ethiopische regering binnenkort geen concessies doet, zoals het intrekken van het verbod of humanitaire hulp bieden, dan moet TPLF een keuze maken,’ volgens Tronvoll kan TPLF twee dingen doen: samenwerken met voormalige vijand Eritrea of toch opnieuw een toenadering tot de Ethiopische regering zoeken. Eritrea kan een slimme strategische keuze zijn, want het land heeft, in tegenstelling tot Ethiopië, wél toegang tot zee, en dus toegang tot alles wat de buitenwereld te bieden heeft.
Wat zou de rol van Eritrea zijn in een eventuele oorlog?
De Ethiopische minister-president Abiy Ahmed kreeg in 2019 de Nobelprijs voor de Vrede, nadat hij de decennialange grensoorlog met Eritrea formeel beëindigde. In dat conflict was TPLF in de jaren negentig de belangrijkste tegenstander van Eritrea.
Het blijkt een broze vrede, want begin dit jaar verklaarde Abiy dat Ethiopië ‘alle legitieme middelen’ overweegt om toegang tot zee te krijgen, een uitspraak die in Eritrea als dreigement werd opgevat. Sinds Eritrea zich in 1993 afscheidde, is Ethiopië het grootste land ter wereld zonder toegang tot zee.
In Tigray doen inmiddels geruchten de ronde over geheime ontmoetingen tussen TPLF-gezanten en Eritrese functionarissen. Een samenwerking met Eritrea zou een oplossing bieden voor het tekort aan hulpmiddelen in Tigray. Maar de mogelijk nieuwe alliantie zal de vrees voor een Ethiopisch-Eritrese oorlog alleen maar vergroten. De militaire macht van TPLF is een belangrijke factor in de oplopende spanningen tussen Ethiopië en Eritrea: ‘Als er oorlog komt, zal het land winnen dat TPLF aan zijn zijde krijgt’, aldus Tronvoll.
Wat betekent dit voor de toekomst van Ethiopië en de regio?
Als Tigray de kant van de Ethiopische regering kiest, kunnen de spanningen weer afnemen, maar met het verbod op TPLF lijkt het niet die kant op te gaan. Als Tigray in zee gaat met Eritrea, zou de machtsbalans in de regio volledig kunnen verschuiven. Het zou betekenen dat voormalige vijanden elkaar nu vinden in een gedeeld belang: het ondermijnen van de centrale macht van de Ethiopische regering, volgens Tronvoll.
De komende weken worden cruciaal volgens Tronvoll. 24 mei viert Eritrea zijn onafhankelijkheid van Ethiopië. De hoogleraar vraagt zich af hoe ze dit zullen vieren: ‘Ik wil niet speculeren, maar die datum is er zeker eentje om dit jaar te onthouden.’ Als het conflict uitloopt op een oorlog, dan denkt Tronvoll het strijdtoneel aan te kunnen wijzen: ‘De Eritrese havenstad Assab, aan de Rode Zee.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant