De wetenschapsredactie beantwoordt vragen die lezers bezighouden. Deze week: wat gebeurt er als Nederland zijn klimaatdoelen niet haalt, moeten we dan naar de gevangenis of zo?
In 2030 stoten we 55 procent minder broeikasgassen uit dan in 1990, in 2050 zijn we zelfs klimaatneutraal. Dat is wat Nederland met zichzelf heeft afgesproken. Maar als dat niet lukt? Of we krijgen een kabinet dat zegt: bekijk het maar – wat is dan het gevolg?
Het is een ‘makkelijke vraag met een moeilijk antwoord’, zegt Jonathan Verschuuren, hoogleraar internationaal milieurecht (Universiteit van Tilburg). Internationaal kan alleen de Veiligheidsraad sancties opleggen en, bij wijze van spreken, het leger op ons afsturen. ‘Maar dat is natuurlijk een theoretische mogelijkheid’, zegt Verschuuren.
Wel kan een ander land, zoals een gedupeerde eilandstaat, Nederland voor het Internationaal Gerechtshof dagen. Maar afgezien van of zo’n staat die moeite zou doen – van de werelduitstoot neemt Nederland maar zo’n 0,3 procent in – kan ook dat weinig méér opleveren dan een plechtige vermaning. ‘Daarna houdt het op’, denkt Verschuuren. ‘Het Internationaal Gerechtshof heeft geen politie.’
De Klimaatovereenkomst van Parijs dan, waarin ook Nederland heeft beloofd alles te zullen doen om de opwarming van de aarde te beperken? Ook hier: op lanterfanten staat geen straf. Wel hebben de Verenigde Naties een ‘Implementation and Compliance Committee’, dat contact zal opnemen. Maar dat is er niet om dwarsliggers te straffen, maar om (vrijblijvende) tips te geven wat een land nog kan doen om de uitstoot te verlagen.
Bij al die vrijwilligheid is er één echte stok achter de deur: de Europese Commissie. ‘Europees recht moet je altijd naleven’, zegt Verschuuren. ‘Als een lidstaat het EU-recht niet naleeft, kan de Commissie een procedure starten wegens inbreuk op de EU-verdragen.’
Dat kan er uiteindelijk toe leiden dat het Europese Hof van Justitie Nederland een boete oplegt of een dwangsom, tot onze regering alsnog meewerkt. ‘Die bedragen kunnen in de tientallen miljoenen lopen.’
Enfin, dan nog kan Nederland weigeren te betalen. ‘De Europese Commissie heeft ook niet echt een harde stok om mee te slaan, zoals politie of leger’, aldus Aart de Vries, universitair docent Europees strafrecht (Universiteit Utrecht). ‘Wat wel kan, is dat Nederland allerlei EU-voordelen gaat mislopen, bijvoorbeeld landbouwsubsidies. Dat gaat pijn doen.’
Er is nog iets. Bij gebrek aan Nederlandse daadkracht, kunnen private partijen naar de rechter stappen, zoals klimaatstichting Urgenda deed. ‘Eigenlijk in reactie op het feit dat het internationaal recht niet goed afdwingbaar is’, zegt Verschuuren.
In Nederland leidde het ertoe dat de rechter het landsbestuur de arm omdraaide: en nu aan het werk jullie. Dat kan leiden tot schadevergoedingen voor burgers die zich gedupeerd voelen, of dwangsommen voor de overheid. Als is dat laatste ‘vestzak-broekzak’, erkent Verschuuren: de staat betaalt de dwangsom immers aan zichzelf, het ene ministerie aan het andere.
Maar uiteindelijk verwacht niemand dat Nederland het zo ver laat komen. Nederland wil zich met het Internationaal Gerechtshof immers opwerpen als gidsland, zegt Verschuuren. ‘Je mag verwachten dat Nederland dan ook alles doet wat in zijn mogelijkheden ligt om zich aan zijn internationale verplichtingen te houden.’
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant