Nieuwe behandelingen en medicijnen moeten voortaan alleen nog worden vergoed als ze niet te belastend zijn voor het zorgpersoneel en voor het klimaat. Het Zorginstituut begint deze maand met een proef om behandelingen daarop te toetsen. Dat is wereldwijd uniek.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Tot nu toe zijn alleen de effectiviteit van een behandeling en de kosten bepalend voor vergoeding. Maar het Zorginstituut, dat beoordeelt welke zorg in de basisverzekering moet komen, vindt dat niet langer alleen de financiële grenzen leidend moeten zijn. Een commissie, onder voorzitterschap van emeritus hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg Johan Mackenbach, komt in een donderdag gepubliceerd rapport met rekenmethodes om ook de effecten van behandelingen op arbeidsinzet en milieu in kaart te brengen.
De zorg kampt nu al met flinke personeelsschaarste, een probleem dat door de vergrijzing van de bevolking zal verergeren. ‘De gezondheidszorg is daarnaast verre van duurzaam in ecologische zin’, schrijft de commissie, ‘waarbij onder meer de aanzienlijke uitstoot van broeikasgassen opvalt.’ Onderzoek heeft uitgewezen dat de zorg verantwoordelijk is voor 7 procent van alle CO2-uitstoot. ‘Langzaam begint het besef door te dringen dat we ook hier met grenzen aan de zorg te maken hebben’, aldus de commissie.
Daarom begint het Zorginstituut met een driejarig experiment waarbij de twee nieuwe criteria worden getoetst bij behandelingen die al eerder zijn beoordeeld. Die proef moet duidelijk maken welke dilemma’s zich in de praktijk kunnen voordoen.
Stel dat je de anticonceptiepil moet afwegen tegen het spiraaltje, zegt hoogleraar doelmatige en duurzame zorg Wouter Hehenkamp, niet betrokken bij het advies. ‘De pil is veel slechter voor het klimaat, denk aan de productie van al die pillen, de verpakkingen, het transport van de doosjes, de resten ervan die worden uitgeplast en via het afvalwater maanden in het milieu blijven. Terwijl het spiraaltje een keer wordt geplaatst en jaren blijft zitten. Moeten we de pil dan maar niet meer vergoeden? Daarmee raak je aan de keuzevrijheid van vrouwen.’
Hehenkamp juicht de plannen van het Zorginstituut toe, maar zegt dat er dat er eerst een methode nodig is om tot transparante en betrouwbare getallen te komen over de klimaatimpact van behandelingen. Die getallen zijn nu vaak niet algemeen toepasbaar. Zo heeft hij heeft met collega’s de milieu-impact uitgerekend voor één behandeling in zijn eigen ziekenhuis, het Amsterdam UMC, maar in hoeverre die uitkomst ook voor andere ziekenhuizen geldt, is maar zeer de vraag. Neem het energieverbruik, of de reiskosten van het personeel, zegt hij: die bedragen kunnen per ziekenhuis verschillen.
Het effect op de personeelsinzet is iets eenvoudiger vast te stellen omdat daar betrouwbare cijfers over bestaan. Het zorginstituut berekende zelf, bij wijze van illustratie, wat het effect is op de personeelsinzet van het zogeheten wassen-zonder-water, waarbij gebruik wordt gemaakt van biologisch afbreekbare, met vloeistof geïmpregneerde washandjes. Het wassen met lotionwashandjes vergt gemiddeld 14 minuten per patiënt, het klassieke wasritueel (bak water, washandje, zeep) 23 minuten per patiënt. Dat telt voor alle patiënten, gerekend over een heel jaar, op tot een besparing op de arbeidsinzet van 1.144 fte.
De commissie verwacht dat de maatregel fabrikanten dwingt om na te denken over de impact van hun nieuwe behandelingen op arbeid en milieu. Als dat effect ongunstig is, komt die behandeling immers minder makkelijk in aanmerking voor vergoeding. Ook Hehenkamp ziet daarvan de meerwaarde: ‘Stel dat je de keuze hebt tussen twee dezelfde anticonceptiepillen en de ene wordt om de hoek geproduceerd en de ander moet helemaal uit Azië komen. Dan kan duurzaamheid de doorslag geven.’
Veel landen denken na over de vraag hoe ze duurzaamheid kunnen meewegen bij hun beslissingen over de vergoeding van nieuwe behandelingen, maar nergens zijn al concrete stappen gezet. In onder meer Canada, Zweden en Frankrijk bestaan al wel plannen om rekening te houden met de arbeidsinzet.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant