Cynisme en wanhoop wisselen elkaar af tijdens het zoveelste Kamerdebat over de stikstofcrisis. Het kabinet stelt concrete maatregelen opnieuw uit, nu weer tot Prinsjesdag. Een groot deel van de oppositie voelt zich verraden door coalitiepartijen VVD en NSC. Die blaffen wel, maar bijten niet door.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Uitstel en nog meer uitstel. Mañana, mañana, mañana. Het laatste nieuws van het politieke stikstoffront is dat het kabinet op Prinsjesdag een oplossing voor het stikstofprobleem presenteert. Die oplossing was de Tweede Kamer ook al beloofd in september, december, februari en april. Het enige wat er nu ligt is een Kamerbrief die zo vaag is, dat zelfs het bedrijfsleven er tabak van heeft.
Werkgeversorganisatie VNO-NCW, bouwkoepel Bouwend Nederland en de provincies hebben publiekelijk hun teleurstelling uitgesproken over het ‘startpakket’ dat landbouwminister Femke Wiersma (BBB) eind april namens de ministeriële commissie Economie en Natuurherstel afleverde (MCEN). ‘Als je met zo’n pakket komt, is het volstrekt helder dat de urgentie totaal niet is doorgedrongen’, zei VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen deze week in De Telegraaf.
De bedrijven in de Rotterdamse haven overwegen zelfs een rechtszaak, omdat het kabinet wéér niet heeft geleverd. Het bedrijfsleven − normaal gesproken een vaste steunpilaar van rechtse kabinetten − heeft ontzettend veel last van het stikstofprobleem. Ondernemingen kunnen door het ‘stikstofslot’ bijna geen vergunningen meer krijgen voor bouwprojecten en andere investeringsplannen. Ook de landsadvocaat oordeelde vernietigend over het ‘startpakket’ van Wiersma. Die biedt volgens hem onvoldoende basis voor juridisch houdbare vergunningverlening.
Tweede Kamerlid Anne-Marijke Podt (D66) verwoordt het sentiment van een groot aantal collega’s als ze minister Wiersma (Landbouw) en minister-president Schoof in de Tweede Kamer de maat neemt. ‘We horen telkens hetzelfde riedeltje van het kabinet. Steeds komt de oplossing weer later. Eerst zou die in de regeringsverklaring staan. Daarna in de plannen van de minister. Vervolgens moesten we wachten op de ministeriële commissie en de voorjaarsnota. En nu weer tot na het zomerreces!’
De minister-president wijst de kritiek gedecideerd van de hand. In zijn ogen is zijn kabinet juist heel daadkrachtig. Het ‘startpakket’ van minister Wiersma is een ‘belangrijke eerste aanzet’, stelt Schoof. Dat de stikstofcrisis al zes jaar aansleept, mag zijn kabinet niet worden aangerekend. Hij impliceert dat voorgaande regeringen het hebben laten liggen. ‘Na al die jaren waarin iedereen om elkaar heen liep, hebben wij nu een grote en belangrijke eerste stap gezet. We werken met grote urgentie aan dit vraagstuk.’
De Tweede Kamer heeft een andere perceptie. Podt: ‘Het kabinet komt na vier maanden kissebissen met een vrijwel leeg startpakket.’ Eline Vedder (CDA): ‘Ik zie een ander plaatje dan de premier.’ Pieter Grinwis (ChristenUnie): ‘Bent u niet teleurgesteld in het resultaat van uw ministeriële commissie?’ Laura Bromet (GroenLinks-PvdA): ‘De plannen kwamen later dan beloofd, ze zijn niet concreet en er is geen geld voor gereserveerd, dus zoveel haast heeft het kabinet niet.’ Ines Kostic (PvdD): ‘Dit is geen startpakket, maar een floppakket.’
De giftige pijlen van de oppositie richten zich donderdag tijdens het Kamerdebat niet alleen op Wiersma en Schoof, maar ook op de woordvoerders van coalitiepartijen VVD en NSC. Thom van Campen (VVD) en Harm Holman (NSC) hebben het afgelopen jaar als wolven meegehuild in het bos als CDA, ChristenUnie, GroenLinks-PvdA, PvdD en D66 minister Wiersma bekritiseerden vanwege haar beleidsarmoede. Ook Van Campen en Holman en zeiden steeds dat hun geduld niet oneindig is. Maar als het erop aankomt, geven ze Wiersma en het kabinet steeds weer het voordeel van de twijfel.
Donderdag zeggen beiden erop te vertrouwen dat het kabinet met Prinsjesdag wél met maatregelen komt. Voor politieke ingewijden is het al een tijdje zonneklaar dat het stikstofprobleem VVD en NSC geen kabinetscrisis waard is. Daarmee heeft de BBB de coalitie in de tang, concludeert Bromet. ‘De hele samenleving wordt gegijzeld door de twee bewindspersonen van BBB op het ministerie van Landbouw. Zolang zij dit kabinet blijven steunen, zijn VVD en NSC net zo schuldig aan deze chaos als de BBB en PVV.’
Dat het ‘startpakket’ van Wiersma zo arm is aan concrete maatregelen, is het gevolg van een machtsstrijd tussen VVD-minister Eelco Heinen van Financiën en Wiersma. De BBB-minister wil dat Heinen alvast miljarden euro’s voor boeren vrijmaakt om de gevolgen van de stikstofmaatregelen voor die beroepsgroep te verzachten. Heinen wil op zijn beurt eerst een degelijk stikstofreductieplan van Wiersma zien, voordat hij de portemonnee trekt.
De VVD is bang dat Wiersma het geld anders verspilt aan halfzachte maatregelen die de stikstofuitstoot niet genoeg verlagen om de rechtbanken tevreden te stellen. Holman: ‘Er is blijkbaar een soort cirkelredenering ontstaan: geen geld zonder plan en geen plan zonder geld.’
Ondanks deze patstelling lijkt het kabinet al voor te sorteren op de invoering van een drempelwaarde voor kleine stikstofemissies, de zogenoemde rekenkundige ondergrens. Deze maatregel moet de vergunningverlening vanaf het najaar weer geleidelijk op gang brengen, zegt Schoof. De Raad van State brengt maandag advies uit over de juridische houdbaarheid van die drempelwaarde. Vrijwel alle experts hebben tot nu toe gezegd dat zo’n drempelwaarde de toets van de rechter alleen zal doorstaan als het kabinet éérst zorgdraagt voor een forse daling van de stikstofneerslag op kwetsbare natuurgebieden.
Het kabinet lijkt het nu om te willen draaien: binnen enkele maanden alvast een drempelwaarde invoeren die extra stikstofemissies mogelijk maakt, terwijl de bijbehorende, grotere verlaging van de uitstoot ergens in de toekomst moet plaatsvinden. Schoof geeft dat tijdens het debat zelf toe: ‘Het gaat nog jaren duren voordat we die reductie gaan realiseren.’
In dat geval kiest het kabinet exact dezelfde route die de Raad van State in 2019 al afserveerde. Namelijk per direct meer stikstofuitstoot toestaan, om pas op veel langere termijn de wettelijk vereiste compenserende maatregelen te nemen. Die uitstootvermindering op lange termijn lijkt extra wankel, omdat dit kabinet boeren tot dusver nergens toe wil dwingen. Alle resultaten moeten via vrijwillige medewerking worden bereikt.
De enige twee fracties die vierkant achter Wiersma staan zijn de SGP en haar eigen partij, de BBB. Fractievoorzitter Caroline van der Plas: ‘Dat Nederland op slot zit, is niet onze schuld. Het stikstofprobleem is ontstaan in een tijd dat BBB nog niet eens bestond. Na jarenlange ellende voor boeren zorgt dit kabinet voor de grootste doorbraak in jaren: de rekenkundige ondergrens. Ik hoop dat de Tweede Kamer het invoeren daarvan volle bak steunt.’
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant